Các chính phủ và doanh nghiệp đang đứng trước lựa chọn khó khăn, khi lợi ích về kinh tế, công nghệ va chạm với trách nhiệm thắt chặt quản trị AI.
Khi các doanh nghiệp vốn đang đứng ở “tuyến đầu” trong cuộc đua phát triển AI đưa ra lời kêu gọi giảm tốc để kiểm soát rủi ro, đã có không ít ý kiến hoài nghi được dấy lên, rằng đây liệu có phải là sự chú trọng về an toàn hay chỉ là cách mà các “ông lớn” ngăn cản những đối thủ mới, thiết lập luật chơi trong ngành?
Song, trên thực tế, các sự cố an ninh mạng đã phản ánh nguy cơ ngày càng rõ nét về việc AI phát triển vượt ngoài tầm kiểm soát của con người. Tháng 6/2026, một tác nhân AI của OpenAI truy cập trái phép cổng dữ liệu Medicare của Australia. Một sự kiện khác gây chấn động giới công nghệ là khi gần 700 tác nhân AI tự phối hợp thực hiện một cuộc tấn công nhằm vào nền tảng Hugging Face vào tháng 7/2026 mà không có sự can thiệp của con người.
Giới chuyên gia cảnh báo nguy cơ các nhóm khủng bố sử dụng AI như một công cụ để tuyên truyền tuyển dụng trên mạng xã hội. AI còn được sử dụng nhằm giúp che giấu hoạt động của các nhóm khủng bố, như dùng bộ chuyển đổi giọng nói để ẩn âm thanh thật.
Câu hỏi về việc làm sao để không kìm hãm sự đổi mới, phát triển AI mà vẫn giữ công nghệ này trong tầm kiểm soát của con người lại “nóng”lên. Quản trị AI là một chủ đề sẽ được đưa ra thảo luận tại Hội nghị thượng đỉnh về tương lai AI diễn ra ở Anh từ ngày 4 đến 5/11, bên cạnh một loạt nội dung khác như AI và chiến lược doanh nghiệp, trách nhiệm pháp lý, lực lượng lao động…
Đã có nhiều ý kiến cho rằng nên xây dựng khuôn khổ toàn cầu để quản lý rủi ro, bởi các thách thức đến từ công nghệ này vượt mọi đường biên giới quốc gia, tác động đến nhiều mặt của đời sống kinh tế, xã hội và không một quốc gia đơn lẻ nào có thể tự giải quyết các vấn đề. Nhưng, không dễ để xây dựng một cơ chế quản trị chung khi các nước có sự khác biệt về lợi ích và quan điểm.
Đối với một quốc gia, chậm chân trong lĩnh vực AI có thể ảnh hưởng tới năng lực công nghệ, lợi ích kinh tế và vị thế cạnh tranh. Tương tự, các doanh nghiệp công nghệ cũng khó có động lực để “đạp phanh” trong cuộc đua, do tồn tại nỗi lo mất vị thế khi đối thủ của mình đang tăng tốc.
Tháng 9/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố một thỏa thuận tự nguyện được ký với lãnh đạo các tập đoàn công nghệ hàng đầu nhằm kiểm soát AI. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng, việc để các doanh nghiệp tự giám sát là chưa đủ để kiểm soát những nguy cơ ngày càng lớn.
Một thách thức khác là khoảng cách giữa tốc độ phát triển AI và tốc độ nghiên cứu, xây dựng chính sách quản lý. Xây dựng luật pháp và cơ chế quản lý công nghệ này cần thời gian để nghiên cứu, đàm phán, thống nhất và thực hiện, nhất là ở cấp độ quốc tế, trong khi một số quốc gia chưa có đủ năng lực để đánh giá hay kiểm soát đầy đủ các hệ thống AI tiên tiến. Ranh giới giữa gia tăng sức mạnh công nghệ và việc để AI phát triển vượt tầm kiểm soát của con người là rất mong manh.
Dù AI phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng tới đâu, yếu tố con người phải được bảo đảm luôn ở vị trí trung tâm trong quản trị công nghệ, hướng tới xây dựng cơ chế quản lý bao trùm, toàn diện, có thể dung hòa những lợi ích khác biệt giữa các nước hay các nhóm doanh nghiệp, để công nghệ thật sự phục vụ sự phát triển của nhân loại.
MINH HẰNG