Robot nhà máy vượt 5 triệu chiếc: Thực tế phũ phàng của robot hình người

Những cánh tay cơ khí bằng thép, không biểu cảm và chỉ biết lặp đi lặp lại một vài động tác hàn xì, bốc dỡ đang âm thầm thiết lập kỷ lục vô tiền khoáng hậu. Theo báo cáo thường niên của Liên đoàn Robot quốc tế (IFR), lực lượng robot công nghiệp đang vận hành trên toàn cầu đã chạm mốc 5,08 triệu chiếc, con số cao nhất từ trước đến nay.

Chỉ trong một năm qua, các dây chuyền sản xuất trên khắp hành tinh đã tiếp nhận thêm 603.000 cỗ máy mới, tăng 11% và lần đầu tiên vượt ngưỡng 600.000 chiếc. Cơn sốt tự động hóa đang diễn ra với tốc độ chóng mặt, khi số lượng thiết bị này đã tăng gấp đôi chỉ sau 7 năm.

Bà Jane Heffner, Chủ tịch IFR, nhận định: “Ngành tự động hóa công nghiệp đang phát triển với tốc độ rất cao. Cột mốc hơn 5 triệu cỗ máy hoạt động hiện nay đã cao hơn gấp đôi so với 7 năm trước”. Động lực của làn sóng này bắt nguồn từ bài toán thực dụng như chi phí nhân công tăng vọt, tình trạng thiếu hụt lao động tay nghề cao và áp lực tối ưu năng suất tại các nhà máy.

Cuộc đua thực dụng của các "đại công xưởng"

Bản đồ tự động hóa sản xuất đang chứng kiến sự bứt phá dữ dội từ khu vực châu Á. Manufacturing Dive cho biết Trung Quốc tiếp tục khẳng định vị thế công xưởng áp đảo khi lắp đặt tới 354.000 robot mới trong năm qua, tăng trưởng 20% và chiếm tới 59% quy mô triển khai của toàn nhân loại.

Ở nhóm bám đuổi, thị trường Mỹ cũng tăng tốc 12% để vượt qua Nhật Bản, vươn lên thành thị trường lớn thứ hai thế giới với gần 38.500 robot mới được đưa vào dây chuyền. Năm quốc gia dẫn đầu, gồm Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đức, hiện giữ tới 80% thị phần thiết bị toàn cầu. Đáng chú ý, Ấn Độ đang nổi lên như một điểm nóng mới khi nhu cầu trang bị máy móc tự động đã tăng gấp 3 lần trong vòng 5 năm qua.

Trái ngược với đà tăng tốc tại châu Á và châu Mỹ, nhịp độ đầu tư tại lục địa già lại cho thấy dấu hiệu hụt hơi rõ rệt. Dù tổng lượng máy đang vận hành tại Liên minh châu Âu (EU) lần đầu vượt 712.000 chiếc, số lượng lắp mới lại sụt giảm tới 11%, chỉ còn khoảng 60.500 chiếc.

Đức - đầu tàu công nghiệp châu Âu - ghi nhận mức giảm 8% lượng máy lắp mới xuống dưới 25.000 đơn vị, xuất phát từ việc ngành sản xuất ô tô vốn là khách hàng lớn nhất đang thu hẹp quy mô. Các thị trường lớn khác như Italy, Pháp hay Tây Ban Nha cũng chứng kiến lượng tiêu thụ sụt giảm ở mức hai chữ số.

Không chỉ phục vụ ngành xe hơi hay điện tử truyền thống, cánh tay robot đang len lỏi sâu vào các xưởng gia công kim loại, hóa chất, nhựa và đặc biệt là chế biến thực phẩm. Tại Mỹ, tỷ lệ lắp đặt robot trong ngành thực phẩm ghi nhận mức nhảy vọt tới 30%, minh chứng cho thấy công nghệ tự động hóa đã trở thành công cụ sống còn để giải bài toán chi phí vận hành.

"Gáo nước lạnh" cho cơn sốt robot hình người

Sự bùng nổ của những cỗ máy truyền thống vô tình phơi bày thực tế nghiệt ngã của phân khúc robot hình người (humanoid robot) - dòng sản phẩm tốn nhiều giấy mực truyền thông nhất thời gian qua. Báo cáo của IFR cho thấy, toàn thế giới năm qua chỉ tiêu thụ vỏn vẹn khoảng 7.000 robot hình người cho các mục đích chuyên nghiệp.

Phần lớn số thiết bị này được mua về chỉ để phục vụ công tác thu thập dữ liệu huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI), thay vì trực tiếp đứng vào dây chuyền gánh vác công việc. Tại các hãng xe lớn, các chương trình thử nghiệm ứng dụng robot hình người thường chỉ dừng lại ở quy mô khiêm tốn dưới 10 cá thể.

Sự hụt hơi giữa kỳ vọng và thực tế đã phản ánh ngay lập tức lên thị trường tài chính. Hãng robot danh tiếng Boston Dynamics (thuộc tập đoàn Hyundai) nhiều khả năng phải gác lại kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) vào năm tới. Nguyên nhân xuất phát từ việc mẫu người máy Atlas vẫn chưa thể nhân rộng ở quy mô công nghiệp và công ty vẫn chưa tạo ra lợi nhuận.

Tại Trung Quốc, giới quản lý cũng đang dùng các biện pháp gián tiếp để ghìm bớt làn sóng niêm yết của các công ty làm robot hình người. Sự thận trọng này gia tăng sau bài học của hãng robot Unitree: cổ phiếu từng tăng vọt gấp 5 lần khi chào sàn Thượng Hải nhưng nhanh chóng rớt thảm 55% so với đỉnh và chật vật tìm thanh khoản.

Ngay cả tỷ phú Elon Musk gần đây cũng phải thừa nhận tính toán thực tế đầy khó khăn khi triển khai dự án Optimus của Tesla: “Đây sẽ là sản phẩm khó mở rộng quy mô sản xuất nhất mà Tesla từng chế tạo, bởi mọi thứ trên robot đều hoàn toàn mới và gần như chưa có chuỗi cung ứng sẵn sàng”.

Giá trị nằm ở hiệu quả, không nằm ở vẻ bề ngoài

Một nghiên cứu độc lập từ công ty tư vấn Arthur D. Little chỉ ra rằng: "Robot hình người sẽ hút sự chú ý của truyền thông; nhưng AI vật lý chuyên dụng mới là cỗ máy tạo ra giá trị kinh tế thực".

Theo Euronews, khái niệm AI vật lý đại diện cho các cỗ máy có tri giác và khả năng hành động trong thế giới thực, hiện đạt quy mô 18 tỷ USD và được dự báo vươn lên mốc 60-100 tỷ USD vào năm 2030. Trong miếng bánh khổng lồ này, robot dáng người đang chỉ chiếm một phần rất nhỏ, khoảng 2 đến 3 tỷ USD.

Nhiều chuyên gia công nghệ cảnh báo không ít đoạn video trình diễn robot hình người đi lại hay làm việc mượt mà thực chất là dàn dựng bằng kỹ xảo, lập trình đường đi sẵn hoặc có con người can thiệp điều khiển từ xa. Để một cỗ máy bắt chước đôi bàn tay khéo léo của con người, tự xử lý rủi ro ngoài môi trường thử nghiệm và giải quyết các bài toán pháp lý là rào cản rất lớn.

Ông Dave Grant, Tổng giám đốc PickNik Robotics, đặt dấu hỏi lớn: “Vì sao chúng ta cứ phải tự giới hạn robot vào hình dáng giống con người?”. Trong môi trường kho bãi và công xưởng, những robot dạng bánh xe di động kết hợp cánh tay cơ khí cố định luôn áp đảo về tính bền bỉ, dễ lập trình và có chi phí đầu tư rẻ hơn rất nhiều.

Dù các ông lớn như Siemens hay BMW vẫn duy trì các dự án thử nghiệm đưa robot hình người vào khâu hậu cần hay lắp ráp pin xe, IFR khẳng định phần lớn các mô hình này vẫn giậm chân ở giai đoạn phòng thí nghiệm. Cuộc cách mạng tự động hóa toàn cầu đang không chờ đợi những ảo mộng viễn tưởng, mà được viết tiếp bởi sự bền bỉ của hàng triệu cánh tay sắt cặm cụi làm việc mỗi ngày.