Tuần cuối tháng 10, đông đảo người dân đến tham quan, tương tác với hàng chục mẫu robot hình người, robot dịch vụ và thiết bị tự động tại "Không gian giới thiệu sản phẩm, dịch vụ tăng trưởng xanh TP HCM" (GRECO 2026) trên phố đi bộ Nguyễn Huệ, thuộc khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026.
Nhưng cơ hội ứng dụng robot không chỉ có các màn trình diễn nhảy múa, giao lưu đánh cờ, pha đồ uống. Ngay tại sự kiện, một doanh nghiệp Việt là AICAP ký thỏa thuận đặt mua 1.000 robot với Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc (CDRA) và công ty Aibrain.
Phó tổng giám đốc phụ trách công nghệ AICAP Vương Quan Trường, cho biết cơ cấu từng loại, số lượng và tiến độ mua sắm sẽ được xác định theo nhu cầu khách hàng và kết quả thử nghiệm.
"Chúng tôi lựa chọn sản phẩm theo bài toán cụ thể từng khách hàng, đánh giá khả năng tích hợp, độ an toàn, chi phí vận hành và dịch vụ hậu mãi", ông nói.
Thương vụ diễn ra trong bối cảnh ngành robot toàn cầu đang bùng nổ, từ robot hình người hỗ trợ trong dịch vụ đến các trạm robot công nghiệp nhằm tăng mức độ tự động hóa trong nhà máy. Riêng robot công nghiệp, Liên đoàn Robot quốc tế (IFR), cho biết hơn 5 triệu robot đang hoạt động toàn cầu, tăng hơn 3 lần trong thập kỷ qua. Năm ngoái, kỷ lục 603.000 robot công nghiệp lắp đặt mới, tăng 11%.
Robot trình diễn ở phố đi bộ Nguyễn Huệ tối 26/10. Ảnh: Quỳnh Trần
Việt Nam không đứng ngoài làn sóng, dự báo nhu cầu sắm robot tăng cao. Hãng nghiên cứu thị trường IMARC (Ấn Độ) ước tính quy mô thị trường robot, sản xuất lẫn dịch vụ, hơn 280 triệu USD năm 2025 và vượt 460 triệu USD vào 2034, nhờ nhu cầu tự động hóa để nâng cao hiệu quả, năng suất và chất lượng, giảm chi phí.
Hiện mật độ robot công nghiệp tại Việt Nam khoảng 23-58 robot trên mỗi 10.000 lao động ngành chế biến, chế tạo, thấp hơn mức 84 (Thái Lan), 101 ( Malaysia) và còn xa so với Hàn Quốc, với 1.220 robot trên 10.000 nhân viên, cao nhất thế giới.
Rút ngắn khoảng cách này giúp tăng tính cạnh tranh trong sản xuất. Ken Research ước tính thị trường robot công nghiệp Việt Nam từ 112 triệu USD năm ngoái sẽ tăng lên 230 triệu USD vào 2031, tốc độ bình quân 12,88%.
Cơ hội tiếp cận cũng thuận tiện hơn về giá. Bà Hẳng Phan Adley, Nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc AI Talent H&HIS, cho rằng robot "không còn xa xỉ". Một trạm robot sản xuất hoàn chỉnh hiện có giá khoảng 759 triệu đến hơn 2 tỷ đồng. "Ngưỡng cửa công nghệ đã thấp hơn bao giờ hết", bà nói.
Theo ông Vương Quan Trường, sự phát triển của robot cộng tác, công nghệ cảm biến, phần mềm điều khiển và các mô hình cung cấp dưới dạng dịch vụ đang tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp nguồn lực hạn chế.
"Mức đầu tư tham khảo cho một trạm robot hoàn chỉnh ngày nay có thể dao động từ 30.000 đến 80.000 USD, với thời gian thu hồi vốn ước tính khoảng 3-5 năm, tùy ứng dụng và điều kiện vận hành", ông cho biết.
Để đầu tư robot hiệu quả, chuyên gia khuyến nghị chuẩn bị kỹ về bài toán chi phí và nhân sự, tránh việc "FOMO" (sợ bỏ lỡ xu hướng) dẫn đến lãng phí. Theo ông Trường, doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) cần quan tâm đến tổng chi phí sở hữu (Total Cost of Ownership - TCO).
Ngoài giá thiết bị, khoản đầu tư còn gồm thiết kế và tích hợp hệ thống, cải tạo mặt bằng, phần mềm, đào tạo nhân sự, bảo trì, linh kiện thay thế và chi phí phát sinh do gián đoạn hoạt động khi triển khai.
"Giá mua thấp chưa chắc đồng nghĩa với tổng chi phí thấp nếu thiết bị cần nhiều tùy chỉnh, khó tích hợp hoặc thiếu dịch vụ bảo trì. Ngược lại, lựa chọn hệ thống có công suất vượt quá nhu cầu có thể khiến doanh nghiệp phải gánh chi phí đầu tư mà không khai thác hết năng lực thiết bị", ông nói.
Ông Tang Zhisu, Phó tổng thư ký CDRA, cho rằng nên bắt đầu từ những công đoạn cụ thể, thử nghiệm quy mô nhỏ, đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng để hạn chế rủi ro và tránh đầu tư quá mức.
Với SME có đơn hàng ngắn hạn, thường thay đổi mẫu mã hoặc quy trình, các giải pháp tự động hóa linh hoạt hoặc Robot-as-a-Service (RaaS), thuê robot như dịch vụ có thể là cách phù hợp, theo ông Trường.
Chủ tịch AICAP Đỗ Thanh Sơn phân tích thêm, việc tiếp cận thiết bị mới chỉ là bước đầu. Việc khai thác robot hiệu quả cần kiến thức, nhân lực và hệ thống hỗ trợ.
PGS.TS Nguyễn Thanh Phương, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ TP HCM (HUTECH), nhận định thị trường tự động hóa cần nguồn nhân lực có khả năng hiểu bài toán thực tế, thiết kế giải pháp và tích hợp các hệ thống để robot có thể đáp ứng những nhu cầu đa dạng.
Theo ông, các trường đã đào tạo sinh viên lĩnh vực cơ điện tử và robot nhưng để chất lượng đáp ứng tốt hơn, rất cần sự đồng hành từ doanh nghiệp, thông qua việc chia sẻ tài nguyên, kinh nghiệm thực tiễn và tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận các bài toán ứng dụng thực tế.
Bà Hẳng Phan Adley, nói đã chứng kiến nhiều doanh nghiệp chi tiền tỷ cho công nghệ rồi không phát huy hiệu quả, bởi không có người đủ năng lực vận hành, hoặc quy trình cũ chưa được tinh gọn trước khi tự động hóa. Vì vậy, bà khuyến nghị trước khi ký hợp đồng mua robot, doanh nghiệp cần đo lường xem đang mất bao nhiêu giờ công, chi phí ở từng khâu vận hành, để làm đề bài so sánh, chuyển đổi.
Tiếp đến, không dồn hết ngân sách vào thiết bị. Robot ngày nay thường gắn liền với trí tuệ nhân tạo (AI). Do đó, cần phân bổ đầu tư cho quản lý, làm sạch dữ liệu và đào tạo nhân sự. Ngoài ra, chuyển đổi công nghệ cần lãnh đạo tự dẫn dắt.
Viễn Thông