Học sinh tại Nhật được sử dụng sách giáo khoa miễn phí - Ảnh: THE JAPAN NEWS
Ngày 21-9, theo báo cáo, cả nước vẫn còn thiếu hơn 776.000 cuốn sách giáo khoa, chiếm khoảng 0,31% nhu cầu, sau hơn hai tuần khai giảng. Thủ tướng yêu cầu giải quyết dứt điểm trước ngày 25-9.
Ở một số quốc gia, việc phân bổ sách giáo khoa cho học sinh được thực hiện thế nào?
Nhật Bản: Nhà nước tính nhu cầu, nhà xuất bản lo in sách
Tại Nhật Bản, sách giáo khoa chủ yếu do các nhà xuất bản tư nhân biên soạn theo chương trình và tiêu chuẩn của Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ, gọi tắt là MEXT.
Sách phải được Bộ trưởng MEXT phê duyệt trước khi đưa vào trường học. Bản thảo do nhà xuất bản gửi được Hội đồng nghiên cứu thẩm định sách giáo khoa và các chuyên viên của bộ xem xét về chuyên môn, nội dung cùng mức độ đáp ứng tiêu chuẩn.
Mỗi môn học và cấp lớp thường có nhiều đầu sách đã được phê duyệt. Hội đồng giáo dục địa phương chọn sách cho các trường công lập. Hiệu trưởng chọn sách tại trường do Trung ương thành lập và trường tư thục.
Sau khi chọn sách, các đơn vị báo cáo lên MEXT tên sách và số lượng cần dùng. Bộ tổng hợp nhu cầu rồi giao cho từng nhà xuất bản số lượng phải sản xuất theo từng đầu sách.
Nhà xuất bản tổ chức in, sau đó chuyển sách đến trường qua các đơn vị phân phối. Trường phát sách cho học sinh.
Theo MEXT, toàn bộ học sinh trong độ tuổi giáo dục bắt buộc được cấp sách giáo khoa miễn phí. Chính sách này áp dụng ở tiểu học, trung học cơ sở, trường liên cấp thực hiện giáo dục bắt buộc và các khối lớp tương ứng tại trường dành cho học sinh có nhu cầu giáo dục đặc biệt.
Học sinh trường công lập, trường do Trung ương thành lập và trường tư thục đều thuộc diện được cấp sách. Ngân sách Trung ương chi trả toàn bộ khoản này. Nhật Bản xây dựng cơ sở pháp lý cho chính sách cấp sách miễn phí từ đầu thập niên 1960.
Luật Giáo dục trường học của Nhật Bản quy định học sinh phải sử dụng sách giáo khoa trong học tập. Sách gồm những cuốn do nhà xuất bản biên soạn và được MEXT phê duyệt, cùng các cuốn do MEXT nắm bản quyền.
Singapore để trường chọn sách, phụ huynh mua
Phụ huynh tham gia chương trình Chia sẻ sách giáo khoa tại Singapore - Ảnh: STRAIT TIMES
Singapore có danh mục sách giáo khoa được Bộ Giáo dục phê duyệt dành cho các trường tiểu học và trung học. Danh mục gồm sách giáo khoa, sách bài tập và một số tài liệu dùng trong giảng dạy.
Các trường chọn sách theo chương trình và nhu cầu của học sinh. Vì vậy học sinh cùng lớp nhưng học ở hai trường khác nhau có thể nhận hai danh mục mua sách khác nhau.
Trước năm học mới, từng trường công bố danh mục theo lớp, môn học và trình độ. Phụ huynh mua sách tại nhà sách của trường hoặc qua đơn vị cung cấp được trường giới thiệu. Một số trường nhận đặt hàng trên mạng, giao sách tận nhà hoặc cho phụ huynh đến trường nhận.
Chẳng hạn trong năm học 2026, Trường trung học Bukit View cho phụ huynh mua sách giáo khoa và đồ dùng học tập trên mạng hoặc tại trường qua đơn vị cung cấp được chỉ định. Trường Peicai bố trí riêng thời gian nhận sách và đồng phục cho học sinh được hỗ trợ tài chính.
Phụ huynh Singapore thường tự trả tiền mua sách theo danh mục của trường. Học sinh là công dân Singapore thuộc gia đình đủ điều kiện tham gia Chương trình hỗ trợ tài chính của Bộ Giáo dục được cấp miễn phí sách giáo khoa, tài liệu bắt buộc và đồng phục.
Bộ Giáo dục Singapore cho biết phụ huynh không phải mua lại những đồ dùng trong danh mục nếu gia đình đã có và chúng vẫn đáp ứng yêu cầu.
Nước này còn có chương trình Chia sẻ sách giáo khoa (Share-A-Textbook) do Hệ thống bán lẻ FairPrice tổ chức từ năm 1983. Theo số liệu Bộ Giáo dục Singapore công bố tháng 11-2023, chương trình đã tiếp nhận và phân phối hơn 6,8 triệu cuốn sách cũ, với hơn 15.000 lượt tình nguyện viên tham gia.
Pháp: Nhà nước mua sách, học sinh mượn rồi trả
Học sinh phổ thông tại Pháp - Ảnh: KTLA
Tại Pháp, Nhà nước ban hành chương trình giáo dục chung nhưng không quy định một bộ sách giáo khoa duy nhất trên toàn quốc. Giáo viên và nhà trường chọn sách của các nhà xuất bản để sử dụng trong lớp.
Năm 2024, Bộ Giáo dục Pháp bắt đầu gắn nhãn cho một số sách giáo khoa. Nhãn này cung cấp thêm thông tin để giáo viên chọn sách, không phải điều kiện bắt buộc để một cuốn sách được sử dụng.
Theo Bộ Giáo dục Pháp, học sinh được cấp sách giáo khoa miễn phí đến hết lớp 9, tức năm cuối bậc trung học cơ sở của nước này. Ở bậc trung học phổ thông, gia đình thường trả tiền mua sách, dù một số địa phương có chính sách hỗ trợ riêng.
Tại các trường trung học cơ sở, học sinh thường được mượn sách. Các em dùng sách trong năm học, rồi trả lại để trường cấp cho khóa sau.
Kinh phí mua sách tại trường trung học cơ sở công lập thuộc trách nhiệm của Nhà nước. Khoản tiền này được chuyển qua cơ quan quản lý giáo dục và phân bổ cho từng trường theo số học sinh.
Trường theo dõi số lượng, tình trạng và thời gian sử dụng của từng bộ sách. Theo một trả lời của Bộ Giáo dục Pháp trước Thượng viện, các bộ sách trung học cơ sở từng được tính thay mới sau khoảng bốn năm sử dụng. Trường có thể bổ sung hoặc thay sớm hơn nếu sách bị hư hỏng, không đủ số lượng hoặc chương trình học thay đổi.
Địa phương in sách giáo khoa: Làm sao để không nơi tốt, nơi kém?Khi giao địa phương in sách giáo khoa, cần có bộ tiêu chuẩn chung, đấu thầu công khai và chủ động số lượng để tránh thiếu sách.