Hủy hợp đồng cũ để mua hợp đồng mới: Bài toán không chỉ nằm ở quyền lợi
Thị trường bảo hiểm nhân thọ ngày càng đa dạng. Các sản phẩm ra đời sau có cơ cấu quyền lợi phong phú hơn - từ sản phẩm liên kết đầu tư tích hợp yếu tố tích lũy, đến các sản phẩm cho phép bổ sung linh hoạt quyền lợi theo nhu cầu. Sự đa dạng này tạo ra nhiều lựa chọn hơn cho người tham gia, nhưng cũng dễ dẫn đến một quyết định vội vàng: hủy hợp đồng đang có để chuyển sang sản phẩm mới.
Câu hỏi cần đặt ra không phải "sản phẩm nào tốt hơn", mà là nhu cầu bảo vệ của gia đình đã thực sự thay đổi chưa, và nếu có, liệu có cách mở rộng bảo vệ mà không cần từ bỏ hợp đồng hiện tại.
Ông Ngô Trung Dũng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, phân tích: “Hủy bỏ hợp đồng bảo hiểm nhân thọ trước hạn là quyết định khiến người tham gia vừa mất đi lớp bảo vệ đã xây dựng, vừa chịu tổn thất tài chính lớn do giá trị hoàn lại lúc này rất thấp, đặc biệt là trong những năm đầu”. Nếu ký hợp đồng mới, toàn bộ chu kỳ phân bổ chi phí bắt đầu lại từ đầu - nghĩa là trả chi phí phát hành hai lần cho cùng một nhu cầu bảo vệ.
Ngoài tổn thất tài chính, còn một yếu tố ít người tính đến: điều kiện tham gia bảo hiểm gắn liền với tuổi và sức khỏe tại thời điểm ký kết. Hủy hợp đồng cũ đồng nghĩa với việc từ bỏ mức phí và điều kiện sức khỏe đã được "khóa" từ ban đầu. Hợp đồng mới sẽ được định giá lại theo tuổi và tình trạng sức khỏe hiện tại - phí cao hơn, điều kiện khắt khe hơn, hoặc thậm chí không đủ điều kiện được chấp nhận. Đây là chi phí ẩn mà không bảng minh họa nào thể hiện.
Sản phẩm mới "tốt hơn" - nhưng tốt hơn ở đâu?
Trước khi đặt hai sản phẩm lên bàn cân, điều quan trọng hơn là xác định rõ nhu cầu bảo vệ thực tế của gia đình đã thay đổi như thế nào. Nếu cần mở rộng phạm vi bảo vệ - thêm quyền lợi bệnh hiểm nghèo, tai nạn, hay nằm viện - người tham gia có thể bổ sung sản phẩm phụ trợ đi kèm hợp đồng đang có, hoặc cân nhắc mua thêm một hợp đồng mới phù hợp với nhu cầu phát sinh.
Cách tiếp cận này giúp mở rộng bảo vệ mà không cần từ bỏ những giá trị đã tích lũy trong hợp đồng cũ, bao gồm mức phí được khóa theo tuổi trẻ, điều kiện sức khỏe thuận lợi và chi phí phân bổ đã qua giai đoạn cao nhất.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế thuộc Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, cảnh báo: "Người tham gia bảo hiểm nhân thọ rất hay gặp phải tình trạng không phân biệt được giữa bảng minh họa quyền lợi (kỳ vọng) và số tiền thực tế nhận được sau này. Bảng minh họa quyền lợi được xây dựng dựa trên các yếu tố giả định. Nói một cách hình tượng, điều này giống như việc lập dự toán xây một ngôi nhà: dự toán có thể đúng, có thể sai, có thể cao hơn hoặc thấp hơn thực tế".
Ông Long khuyến nghị người tham gia cần nắm rõ thông tin qua ba tầng: "Tầng 1 - khoản tiền nào chắc chắn nhận được, tức quyền lợi bảo đảm. Tầng 2 - khoản tiền nào là dự kiến, dựa trên những yếu tố giả định nào, tức quyền lợi không bảo đảm. Tầng 3 - kịch bản nếu các yếu tố giả định diễn biến xấu hơn thì quyền lợi thực tế sẽ ra sao".
Khi đặt hai sản phẩm cạnh nhau, nếu chỉ so sánh con số cuối cùng trên bảng minh họa mà không phân biệt đâu là bảo đảm, đâu là dự kiến, người tham gia có thể đưa ra quyết định dựa trên kỳ vọng thay vì thực tế. Sản phẩm mới có thể có bảng minh họa ấn tượng hơn nhưng quyền lợi bảo đảm chưa chắc đã cao hơn hợp đồng đang có.
Bà Lê Hương Ly, Phó Tổng Giám đốc Pháp lý, Truyền thông và Đối ngoại Prudential Việt Nam nhấn mạnh trách nhiệm của tư vấn viên trong quá trình này: "Tư vấn viên không chỉ nêu ra kịch bản màu hồng, mà phải đưa ra đầy đủ các kịch bản minh họa - tích cực, trung bình, lẫn kịch bản thận trọng để khách hàng hiểu rõ bản chất và hoàn toàn chủ động khi đưa ra quyết định".
Những giải pháp linh hoạt ít người biết đến
Nếu cảm thấy hợp đồng hiện tại chưa đáp ứng đủ nhu cầu, hủy bỏ hoàn toàn thường không phải lựa chọn tốt nhất. Ông Ngô Trung Dũng cho biết: "Khách hàng hoàn toàn có thể chủ động lựa chọn các giải pháp linh hoạt thay vì hủy bỏ hợp đồng: giảm số tiền bảo hiểm để giảm phí tương ứng; tạm ứng từ giá trị tài khoản; hoặc chuyển đổi sang sản phẩm có mức phí phù hợp hơn".
Trong nhiều trường hợp, người tham gia có thể giữ nguyên hợp đồng cũ với mức phí và điều kiện sức khỏe đã được khóa, đồng thời bổ sung sản phẩm phụ trợ để mở rộng phạm vi bảo vệ. Cách tiếp cận này giúp tận dụng giá trị đã tích lũy thay vì bắt đầu lại từ đầu.
Ngoài ra, pháp luật hiện hành cũng trao cho người tham gia quyền cân nhắc 21 ngày sau khi nhận hợp đồng mới - đủ thời gian để đọc kỹ điều khoản, so sánh với hợp đồng đang có, và đưa ra quyết định trên cơ sở đầy đủ thông tin.
Sản phẩm bảo hiểm nhân thọ sẽ tiếp tục được cải tiến, đó là xu hướng tất yếu. Nhưng "mới hơn" không đồng nghĩa với "phù hợp hơn". Một hợp đồng đã duy trì nhiều năm mang trong mình những giá trị không thể hiện trên bảng minh họa: mức phí được khóa theo tuổi trẻ, điều kiện sức khỏe thuận lợi, chi phí phân bổ đã qua giai đoạn cao nhất, và lớp bảo vệ đang có hiệu lực mỗi ngày. Trước khi đặt hai sản phẩm lên bàn cân, điều quan trọng nhất là hiểu rõ mình đang so sánh những gì và mình sẽ mất gì nếu bắt đầu lại từ đầu.
THÙY DƯƠNG