Một ngày làm việc của người trồng cà-phê gắn với hàng loạt thao tác quen thuộc: tỉa cành, bón phân, khuân vác, vận chuyển cà-phê từ vườn về nhà. Những công việc này lặp đi lặp lại qua từng mùa vụ, quen thuộc đến mức ít ai để ý. Thế nhưng, chỉ cần một sự thay đổi nhỏ trong cách làm, sự an toàn và sức khỏe của người lao động đã có thể được cải thiện đáng kể.
Gắn bó nhiều năm với nông dân Tây Nguyên, anh Tường hiểu rõ những vất vả thường ngày của nghề trồng cà-phê. Nhưng phải đến năm 2022, khi tham gia khóa tập huấn về phương pháp WIND của ILO, anh mới có thêm một góc nhìn khác đối với những công việc quen thuộc hằng ngày của những người nông dân trồng cà-phê: Sự an toàn của chính những người làm ra hạt cà-phê.
WIND sau đó trở thành một trụ cột trong chương trình hợp tác giữa ILO và Nestlé, triển khai thông qua Dự án Vision Zero tại Việt Nam, nhằm cải thiện an toàn, vệ sinh lao động và điều kiện làm việc tại các cộng đồng trồng cà-phê. Không dừng lại ở vài buổi tập huấn, anh Tường nhiều lần quay lại học cùng chuyên gia ILO và tự mày mò nghiên cứu tài liệu. Mục tiêu của anh là hiểu thật sâu để có thể “chuyển ngữ” những kiến thức kỹ thuật sang cách nói gần gũi với bà con, mà không làm mất đi giá trị cốt lõi.
Cây cà-phê có nhịp mùa vụ riêng, mỗi giai đoạn lại tiềm ẩn những rủi ro khác nhau. Thay vì cố gắng truyền đạt toàn bộ kiến thức trong một lần, anh chọn cách đưa từng nội dung đến đúng thời điểm: mùa cắt cành thì nói về dụng cụ an toàn và làm việc trên cao, vào vụ thu hoạch thì hướng dẫn cách nâng vác, vận chuyển. Bộ danh mục hành động WIND của ILO vẫn là “kim chỉ nam”, bao quát các biện pháp thiết thực từ canh tác, chăm sóc, thu hoạch, vận chuyển đến bảo quản và sơ chế.
Cách làm này cũng đúng với tinh thần của WIND: chính người nông dân tự nhìn lại điều kiện làm việc của mình, tìm ra điểm có thể cải thiện và quyết định việc gì nên làm trước. Anh Tường khuyến khích bà con mang cách làm ấy về áp dụng ngay tại vườn, tại nhà, rồi chụp ảnh “trước-sau” để ghi lại sự thay đổi. Đến nay, kho ảnh đã ghi nhận hơn 2.000 cải tiến, từ việc cất giữ dụng cụ, vật tư gọn gàng, an toàn hơn đến cải thiện hệ thống điện và khu vực làm việc.
Những thay đổi cụ thể ấy càng khẳng định điều khiến anh Tường tâm đắc ngay từ đầu: kiến thức thiết thực sẽ dẫn đến hành động thiết thực. Từ một học viên, anh đã trở thành người truyền dạy, trực tiếp tổ chức 3 lớp tập huấn WIND cho hơn 150 nông dân tại 3 tỉnh Tây Nguyên.
Khi hợp tác giữa ILO và Nestlé tiếp tục được triển khai, anh Tường đã tính đến những nội dung tiếp theo mà bà con cần. Sơ cứu và an sinh xã hội là hai lĩnh vực anh đặc biệt quan tâm, bởi đó cũng là những kiến thức thực tế giúp người nông dân tự bảo vệ bản thân, công việc và sinh kế của mình một cách tốt hơn.
Bốn năm, từ người học thành người dạy, nhưng câu chuyện của anh Tường còn mang ý nghĩa lớn hơn thế, đó là minh chứng cho những gì có thể xảy ra khi một người gắn bó với nghề nhận ra giá trị của tri thức mới, kiên trì làm cho nó trở nên gần gũi và tiếp tục truyền lại cho người khác. Một cải tiến trên một mảnh vườn có thể là nhỏ, nhưng khi được nhân lên trong cả cộng đồng, những thay đổi ấy sẽ góp phần biến lao động an toàn, lành mạnh thành nếp làm quen thuộc của nghề trồng cà-phê, để mỗi bước tiến của ngành cà-phê cũng là bước tiến cho chính những con người làm nên nó.
THÙY DƯƠNG