Những lần ghim trên bản đồ
Bà Mai rời quê vào TP Hồ Chí Minh mưu sinh đã gần 40 năm. Ban đầu cũng làm mấy việc lặt vặt, xong chuyển qua bán chè. Để tiết kiệm chi phí, bà xin ở nhờ nhà người quen, mỗi ngày bắt xe ôm, cả người cùng gánh vào khu vực trung tâm bày bán. Bữa nào khỏe, tay chân nhanh nhẹn, gần 10 giờ sáng đã thấy bà ngồi ngay góc đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa quen thuộc. Nhưng cũng có khi bà vắng mấy ngày liền vì bệnh tuổi già hoặc thi thoảng về quê thăm người con trai không tỉnh táo. Gánh của bà chủ yếu vài món quen như chè bắp, chè hoa cau, chè đậu các loại, thường là khách quen.
Ngày nọ, thấy một nhóm bạn trẻ tìm đến hỏi han, mua chè ủng hộ, bà Mai mới biết ai đó tốt bụng để ghim thông tin gánh chè lên Google Maps. Với người đàn bà lưng còng, mắt kém vì nhọc nhằn mưu sinh này, cụm từ tiếng Anh đó thật xa lạ. Nhưng bà vui vì nhờ có nó, khách đến mua nhiều, sẽ có thêm thu nhập, vừa lo cho mình, vừa gửi về quê chăm con. “Nói thiệt, tôi muốn cảm ơn các bạn mà chẳng biết tìm ở đâu. Nhờ giới thiệu trên mạng, mọi người tìm đến mua, tôi được về sớm, ngủ thêm một chút, tay chân đỡ đau hơn nhiều. Giờ chỉ cần ở nhà mở điện thoại là người ta giao tận cửa mà các bạn vẫn nhớ đến gánh hàng rong, đến mua ủng hộ rồi quay lại nhiều lần, quý lắm”, bà nói.
Gõ cụm từ “Gánh mưu sinh” lên thanh tìm kiếm trên Google, ngay lập tức, rất nhiều điểm ghim xuất hiện kèm lời kể ngắn gọn về hoàn cảnh, hình ảnh minh họa các cụ ông, cụ bà, người khuyết tật đang ngày ngày bán hàng rong kiếm sống trên đường phố. Từ những tệp chia sẻ ấm áp ấy, rất nhiều bạn trẻ đã tìm đến gặp gỡ, trò chuyện, động viên và mua sản phẩm ủng hộ người bán. Trong một lần lên mạng tìm quán ăn, Nguyễn Ngọc Bảo Trúc (sinh viên Trường đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh) vô tình phát hiện ra tính năng ghim “Gánh mưu sinh” trên bản đồ trực tuyến. Biết người bán đa phần cao tuổi, neo đơn, khó khăn, Trúc rất muốn giúp đỡ. Thế nhưng, cô biết, chỉ vài cá nhân là chưa đủ: “Tôi cảm thấy tiếc vì một dự án ý nghĩa như vậy lại chưa được nhiều người biết đến. Tôi có thể tự mình ghé mua giúp các ông bà nhưng cao lắm cũng chỉ ủng hộ được vài lần trong tuần. Nếu có thêm nhiều người biết đến thì cơ hội để những gánh hàng ấy được ghé thăm sẽ tăng lên. Nghĩ vậy, tôi quyết định chia sẻ câu chuyện về “Gánh mưu sinh” trên Threads. Khoảng một tiếng sau, bài viết bắt đầu được nhiều người chú ý và chia sẻ”.
Điều khiến Trúc xúc động nhất không chỉ nằm ở số lượt tương tác của bài viết trên mạng xã hội mà còn là cách mọi người đón nhận câu chuyện giàu lòng trắc ẩn này. Có người chia sẻ thêm những địa điểm mà họ biết, có người hỏi cách đóng góp vị trí mới, không ít người tìm đến mua hàng và để lại đánh giá năm sao trên Google Maps. Sau bài đăng đó, đến nay, Trúc vẫn tiếp tục theo dõi những thông tin liên quan đến “Gánh mưu sinh” và những phản hồi của mọi người. Mỗi khi có thời gian rảnh, cô lại tìm đến một vài địa điểm gần nơi mình sinh sống, học tập để trực tiếp ủng hộ, hỏi thăm. “Các cụ ông, cụ bà không quen công nghệ, chẳng biết gì về mạng xã hội hay cách tiếp cận tệp khách hàng mới trong thời hiện đại giờ đã có thêm nhiều người lạ tự nguyện chung tay đỡ đần. Mong rằng khi cộng đồng cùng tham gia, việc bổ sung các điểm bán sẽ được chọn lọc kỹ càng hơn để cung cấp thông tin chính xác và phù hợp với hoàn cảnh thực tế của người bán”, Trúc kể thêm.
Thành những dự án cộng đồng
Sáng đầu tuần, sau ca họp quan trọng, anh Lữ Minh Trí, Giám đốc điều hành Công ty công nghệ Hyper One khẩn trương lên xe máy, chạy từ khu vực trung tâm về phường Bình Quới. Hôm nay, Trí đến xác minh thông tin tại một điểm bán trước khi chia sẻ lên ganhmuusinh.io.vn - trang web cộng đồng do anh và cộng sự triển khai từ ngày 15/10 với mong muốn tạo được mạng lưới hỗ trợ tích cực cho người bán hàng rong yếu thế. Đứng trước sạp đặc sản Hà Nội của ông Định (72 tuổi, ngụ tại phường Thạnh Mỹ Tây), Trí lặng lẽ quan sát cách chủ quầy sắp xếp, giới thiệu hàng, trò chuyện cùng khách. Lát sau, anh chọn mua vài món rồi ngồi xuống trò chuyện cùng ông Định. Đến chiều, gánh hàng “Đặc sản Hà Nội - Bác Định” đã xuất hiện trên nền tảng Gánh Mưu Sinh với thông tin chi tiết về giờ mở cửa, địa điểm bán, các mặt hàng, độ tuổi và hoàn cảnh người bán.
Với những trường hợp muốn xác minh tính chân thực và bổ sung câu chuyện để cộng đồng dễ tìm đến ủng hộ, có khi Trí mất cả tiếng đồng hồ tương tác, ghi nhận thông tin. Hiện công ty anh bố trí bảy nhân sự phụ trách dự án phi lợi nhuận này. Gánh Mưu Sinh đã có hơn 300 địa điểm ghim kèm thông tin cụ thể và đang tiếp tục cập nhật theo đề xuất thực tế của cộng đồng. “Tôi làm công ty trí tuệ nhân tạo, ngày ngày tiếp xúc với những công nghệ tương lai. Tôi luôn nghĩ liệu những người không thể nào sử dụng công nghệ thì sẽ như thế nào? Ngoài việc mưu sinh vất vả ra, họ có bị xã hội bỏ rơi không? Khi sáng lập dự án này, điều tôi mong mỏi nhất là giúp những người bán hàng rong không biết gì về công nghệ vẫn tạo được bộ hồ sơ giới thiệu về điểm bán trên mạng. Từ đó, người mua tìm đến ủng hộ và giúp họ cập nhật tình hình buôn bán bằng công nghệ thông qua nền tảng”, anh Trí chia sẻ.
Từng chạy mười mấy cây số để mua ủng hộ chuối cho một cụ già tại Chợ Lớn rồi tìm mãi chẳng ra đành lủi thủi quay về hay đến một điểm ghim trên mạng nhưng tìm hoài không thấy người bán, Trí cùng đội ngũ tìm cách khắc phục các trở ngại bằng công nghệ. Gánh Mưu Sinh là ứng dụng web ưu tiên thiết bị di động, được xây dựng trên hạ tầng Cloudflare. Web cho phép người dùng tìm kiếm gánh hàng trên bản đồ, xem vị trí, hình ảnh và thông tin người bán, đề xuất bổ sung địa điểm, ghi nhận lần ghé thăm, cập nhật tình trạng còn hàng, hết hàng, di chuyển hoặc nghỉ bán. Các nút chạm được thiết kế tối giản để ngay cả người không biết công nghệ cũng dễ dàng tương tác. Sau khi mua xong, khách hàng nào cũng có thể chia sẻ tình hình hiện tại của gánh để cộng đồng cùng tham khảo.
Điều thú vị là thông qua tính năng trên mạng, Gánh Mưu Sinh đã nỗ lực mở ra một cộng đồng, nơi người mua và tình nguyện viên cùng đồng hành, hỗ trợ người bán hàng rong. Hiểu rõ tính chất hay xê dịch của người bán hàng rong, Trí cùng cộng sự bổ sung tính năng gộp hồ sơ bằng trí tuệ nhân tạo để một người có thể bố trí nhiều điểm bán trong ngày, đúng tình hình thực tế. “Nhiều người nói ở thời đại nhà nhà mua hàng trực tuyến, dự án này quá phi logic, nhưng điều chúng tôi muốn hướng đến là sự kết nối giữa con người với con người. Làm sao để bạn trẻ không chỉ ồ ạt đến mua, check-in theo trào lưu mà còn hình thành những nhu cầu có thực trong đời sống. Vậy nên nền tảng chọn dùng thông tin chính xác, liên tục cập nhật để bảo đảm các điểm ghim đều có thực và mới nhất. Dự án cũng phải xử lý nguy cơ thông tin giả, hình ảnh không được phép sử dụng, dữ liệu lỗi thời và những trường hợp lợi dụng lòng tốt của cộng đồng. Việc này đòi hỏi khá nhiều thời gian và nhân sự đi xác minh”, anh Trí cho biết thêm.
Tuy không phải là người khởi xướng nhưng Trí muốn chung tay nâng cấp và nhân rộng dự án ra phạm vi toàn quốc để mỗi gánh hàng rong chất lượng đều có cơ hội tiếp cận khách hàng, mang lại nguồn thu nhập ổn định hơn cho người bán. Mua tên miền hơn 10 năm và đang lên ý tưởng triển khai chương trình “Tình nguyện vàng” nhằm xây dựng mạng lưới tình nguyện viên trẻ tuổi đồng hành liên tục cùng những cô chú hàng rong lớn tuổi, Trí mong muốn sẽ có lộ trình sẻ chia dài hạn thay vì chỉ làm theo phong trào, vài tháng rồi lại thôi.
Chỉ mới xuất hiện một thời gian ngắn nhưng Gánh Mưu Sinh đã tạo được hiệu ứng tích cực trong cộng đồng. Có thời điểm, hàng chục nghìn người cùng truy cập vào hệ thống để cung cấp thông tin, đánh giá các điểm ghim. Trí kể, hai ngày sau khi ra mắt, dự án đã có người đứng ra hỗ trợ các dịch vụ, tài nguyên công nghệ nhằm chia sẻ chi phí phát triển, vận hành. Hiện Gánh Mưu Sinh cùng một doanh nghiệp trẻ tại TP Hồ Chí Minh đang lên kế hoạch quảng bá văn hóa ẩm thực đường phố, nghiên cứu thực đơn điện tử bằng mã QR để hỗ trợ người bán giới thiệu món và thông tin hàng quán, cập nhật dữ liệu.
DUNG TRẦN