Sau khi Dân trí phản ánh thực trạng doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) nói không dễ tiếp cận vốn tín dụng dù chấp nhận lãi suất cao, nhiều ngân hàng cho hay đang có một số yếu tố ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ vốn của nhóm doanh nghiệp này.
Thực tế, ngành ngân hàng gần đây liên tục triển khai các gói tín dụng ưu đãi theo chủ trương của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước nhằm hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, nhất là khu vực doanh nghiệp SME, siêu nhỏ.
Tính đến cuối tháng 8, 12 ngân hàng thương mại đã đăng ký, thông báo tham gia chương trình tín dụng ưu đãi với tổng quy mô khoảng 408.000 tỷ đồng hướng dòng vốn vào các động lực tăng trưởng kinh tế và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhiều ngân hàng công bố loạt gói cho vay với hạn mức 50.000-70.000 tỷ đồng dành cho SME với lãi suất thấp hơn 1-2% so với khoản vay thông thường.
Trong khi đó, báo cáo của FiinGroup công bố cuối tháng 8 nêu tỷ lệ doanh nghiệp SME được tiếp cận vốn vay mới đạt 20,5% phản ánh khả năng tiếp cận tín dụng của khu vực doanh nghiệp này còn khiêm tốn.
Thiếu dữ liệu xác thực doanh thu, năng lực trả nợ
Trao đổi với phóng viên Dân trí, đại diện Vietcombank cho hay phát triển khách hàng SME luôn là một trong những định hướng trọng tâm của Vietcombank, bởi đây là khu vực đóng góp quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, cũng là phân khúc khách hàng giàu tiềm năng trong dài hạn.
Hiện nay, Vietcombank đã triển khai nhiều chương trình tín dụng ưu đãi cho SME với lãi suất thấp hơn từ 0,5-2% so với lãi vay thông thường. Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động tín dụng, một số yếu tố đang ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp.
Cụ thể, một số doanh nghiệp SME vẫn duy trì hệ thống kế toán nội bộ và báo cáo thuế khác biệt, dẫn đến việc ngân hàng không thể đánh giá chính xác năng lực trả nợ. Một số doanh nghiệp, nhất là trong lĩnh vực thương mại bán lẻ hoặc xây dựng nhỏ, vẫn duy trì thói quen thanh toán bằng tiền mặt.
“Dù doanh thu thực tế rất tốt, nhưng khi không có dòng tiền luân chuyển qua tài khoản ngân hàng (sao kê tài khoản), ngân hàng hoàn toàn không có cơ sở dữ liệu xác thực để chứng minh quy mô doanh thu và năng lực trả nợ của doanh nghiệp”, đại diện Vietcombank nêu.
Ngoài ra, do tính chất gia đình, dòng tiền của doanh nghiệp và chủ doanh nghiệp thường bị “trộn lẫn”. Chủ doanh nghiệp dùng tài khoản cá nhân để nhận tiền từ đối tác, hoặc dùng tiền công ty để chi tiêu cá nhân. Sự thiếu tách bạch này khiến ngân hàng không thể bóc tách chính xác biên lợi nhuận cốt lõi của hoạt động kinh doanh, dẫn đến việc đánh giá rủi ro bị sai lệch.
Khách hàng giao dịch tại ngân hàng (Ảnh: Thành Đông).
Cũng theo Vietcombank, dù là vốn vay ưu đãi, các khoản vay vẫn cần phải tuân thủ chuẩn mực tín dụng chung. Trong khi, doanh nghiệp SME thường có vốn chủ sở hữu mỏng, thiếu tài sản nên khó đáp ứng các điều kiện cơ bản của các chương trình ưu đãi. Thực tế, nhiều chủ doanh nghiệp có thể rất giỏi về bán hàng nhưng lại thiếu kỹ năng lập dự phóng dòng tiền và quản trị rủi ro, do có đặc tính quản trị doanh nghiệp theo tư nhân gia đình là chủ yếu.
Đại diện Ngân hàng Bản Việt (BVBank) cũng cho rằng vấn đề chủ yếu hiện tại trong câu chuyện vốn nằm ở khả năng đáp ứng điều kiện tín dụng của doanh nghiệp. Nhiều SME gặp khó khăn do hồ sơ tài chính chưa được chuẩn hóa, dòng tiền chưa được thể hiện đầy đủ qua ngân hàng, hoặc chưa xây dựng được phương án kinh doanh và kế hoạch trả nợ đủ thuyết phục. Đây là những yếu tố quan trọng trong quá trình thẩm định tín dụng.
“Có không ít doanh nghiệp tăng trưởng doanh thu tốt, có đơn hàng và thị trường đầu ra ổn định nhưng chưa tiếp cận được vốn vì doanh thu thực tế chưa phản ánh đầy đủ trên báo cáo tài chính hoặc dòng tiền còn phân tán”, đại diện BVBank nói.
Ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc TPBank, thông tin ngân hàng đang triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi với tổng quy mô 8.000 tỷ đồng dành cho doanh nghiệp SME. Không chỉ là giảm lãi suất, TPBank còn là thiết kế nguồn vốn phù hợp và đưa vốn đến doanh nghiệp đủ nhanh để họ không bỏ lỡ cơ hội kinh doanh. Trong đó, khoảng 3.000 tỷ đồng tập trung vào doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ - nhóm có nhu cầu vốn lưu động lớn nhưng thường gặp nhiều khó khăn hơn khi tiếp cận tín dụng.
Với doanh nghiệp SME, vốn rẻ là quan trọng nhưng vốn đến đúng thời điểm còn quan trọng hơn. Vì vậy, TPBank đang tập trung đồng thời vào ba yếu tố: giảm chi phí vốn, rút ngắn thời gian xử lý và thiết kế sản phẩm sát hơn với dòng tiền thực tế của từng nhóm doanh nghiệp.
“Về phía doanh nghiệp, quan trọng là minh bạch hoạt động kinh doanh và dòng tiền, xác định rõ nhu cầu sử dụng vốn và chủ động làm việc với ngân hàng. Với SME, ngân hàng đã đơn giản hóa đáng kể quá trình tiếp cận. Doanh nghiệp có thể đăng ký hạn mức, gửi hồ sơ và thực hiện giải ngân ngay trên TPBank Biz, thay vì trải qua nhiều bước thủ công như trước”, ông Nguyễn Hưng nêu.
Thiếu tài sản thế chấp vẫn vay được vốn, cách nào?
Nhiều ý kiến cho rằng doanh nghiệp khó tiếp cận vốn do thiếu tài sản bảo đảm, Vietcombank thông tin ngay cả khi chưa có nhiều tài sản bảo đảm, các doanh nghiệp SME vẫn có cơ hội tiếp cận vốn, bao gồm cả một số hình thức cấp tín dụng tín chấp, nếu chứng minh được năng lực tài chính, dòng tiền và triển vọng kinh doanh một cách rõ ràng, minh bạch.
Để nâng cao khả năng được ngân hàng xem xét cấp vốn theo các hình thức này, SME cần chủ động chuẩn bị và hoàn thiện việc chuẩn hóa và tập trung dòng tiền. Cần đảm bảo mọi giao dịch doanh thu được chuyển qua tài khoản ngân hàng, ưu tiên sử dụng các dịch vụ thanh toán, tài khoản tại Vietcombank để tạo lịch sử dòng tiền minh bạch, tận dụng được đồng bộ các dịch vụ, tạo tiền đề tiếp cận nguồn vốn với điều kiện áp dụng giảm thiểu tối đa.
Khách hàng giao dịch tại ngân hàng (Ảnh: Lam Giang).
Hiện Vietcombank và nhiều tổ chức tín dụng khác đã đẩy mạnh phát triển hình thức cấp tín dụng sản xuất tín dụng theo chuỗi, giúp các đơn vị tham gia nhanh chóng có dòng vốn luân chuyển; đơn vị phân phối gia tăng quy mô, giảm bớt các điều kiện khó thoả mãn theo hình thức cấp tín dụng trước đây.
“Tài sản bảo đảm là một yếu tố quan trọng, nhưng không nên là yếu tố duy nhất để nhìn nhận năng lực của doanh nghiệp. Vì vậy, với gói 3.000 tỷ đồng dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ, TPBank triển khai song song hai phương thức: cấp tín dụng dựa trên kết quả xếp hạng đối với khách hàng phù hợp, hoặc cấp tín dụng nhanh trên cơ sở những tài sản bảo đảm phổ biến như bất động sản, ô tô… Qua đó, ngân hàng có thêm cơ sở để đánh giá doanh nghiệp thay vì áp dụng một khuôn mẫu cho tất cả khách hàng”, ông Nguyễn Hưng phân tích.
Theo ghi nhận của phóng viên Dân trí, hiện nhiều ngân hàng đang chuyển dần từ cho vay dựa chủ yếu vào tài sản bảo đảm sang đánh giá dòng tiền và hiệu quả kinh doanh.
Đại diện BVBank nói rằng đối với vay tín chấp, doanh nghiệp SME hoàn toàn có thể được xem xét nếu có doanh thu ổn định, dòng tiền minh bạch, lịch sử tín dụng tốt và khả năng trả nợ được chứng minh rõ ràng. Tuy nhiên, tín chấp hiện nay vẫn chủ yếu áp dụng cho các doanh nghiệp có nền tảng hoạt động tương đối ổn định hoặc có quan hệ giao dịch thường xuyên với ngân hàng.
Thay đổi cách đánh giá, không hạ chuẩn tín dụng
Theo các ngân hàng, đơn giản hóa việc tiếp cận vốn không có nghĩa là hạ chuẩn tín dụng. Ngân hàng vẫn phải đánh giá đầy đủ khả năng trả nợ và quản trị rủi ro. Điều thay đổi là cách đánh giá doanh nghiệp: thay vì phụ thuộc quá nhiều vào một yếu tố là tài sản thế chấp, nhiều ngân hàng sẽ hướng tới đánh giá toàn diện hơn năng lực kinh doanh của khách hàng, đồng thời ứng dụng công nghệ để quá trình thẩm định nhanh và thuận tiện hơn.
Mục tiêu cuối cùng là những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh thực chất, phương án khả thi và khả năng trả nợ cần có cơ hội tiếp cận nguồn vốn phù hợp. Đó cũng là cách để dòng vốn ngân hàng đi đúng vào khu vực sản xuất kinh doanh và tạo thêm động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.