Số doanh nghiệp Nhật Bản rời Trung Quốc nhiều kỷ lục, chuyện gì đang xảy ra?

Ngày 4-10, kênh CNBC đưa tin các doanh nghiệp Nhật Bản đang rút khỏi Trung Quốc với số lượng kỷ lục, trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại và quan hệ Trung - Nhật căng thẳng, buộc các doanh nghiệp phải đánh giá lại sự hiện diện tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Theo Teikoku Databank - công ty Nhật Bản chuyên nghiên cứu tín dụng doanh nghiệp, số doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Trung Quốc đã giảm xuống mức thấp kỷ lục, còn 10.118 doanh nghiệp tính đến tháng 6-2026. 

Con số này giảm 22% so với cuộc khảo sát trước đó vào tháng 6-2024 và thấp hơn khoảng 30% so với mức đỉnh năm 2012, đồng thời là mức thấp nhất kể từ khi Teikoku bắt đầu theo dõi dữ liệu vào năm 2010.

Ông Jeremy Chan, nhà phân tích tại Công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, cho biết các doanh nghiệp Nhật Bản - vốn đã lên kế hoạch thu hẹp hoạt động tại Trung Quốc - nay đang cân nhắc rút khỏi thị trường tỉ dân khẩn trương hơn sau khi quan hệ Trung - Nhật căng thẳng.

Quan hệ hai nước đã xấu đi từ tháng 11-2025, sau khi Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tuyên bố rằng một cuộc tấn công của Trung Quốc vào đảo Đài Loan có thể bị coi là "tình huống đe dọa sự tồn vong" và khiến Tokyo có phản ứng quân sự.

Phát biểu của bà Takaichi đã khiến Bắc Kinh phẫn nộ. Bắc Kinh đã đáp trả bằng cách hạn chế xuất khẩu các khoáng sản quan trọng sang Nhật Bản và khuyến cáo công dân không đến Nhật Bản.

Trong báo cáo công bố gần đây, Teikoku cho biết làn sóng rút khỏi Trung Quốc nhiều khả năng sẽ gia tăng khi căng thẳng ngoại giao giữa hai nền kinh tế hàng đầu châu Á buộc các doanh nghiệp Nhật Bản phải thu hẹp hoặc đóng cửa hoạt động tại Trung Quốc. 

Những công ty này vốn đã đối mặt với lợi nhuận sụt giảm cùng rủi ro thuế quan, chi phí lao động và sản xuất ngày càng tăng, cũng như sự cạnh tranh khốc liệt từ các doanh nghiệp Trung Quốc.

Báo cáo cho biết thêm một số doanh nghiệp đã giảm mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc, mà chưa hoàn toàn tách khỏi thị trường này.

Ông Martin Schulz, chuyên gia kinh tế tại Viện Nghiên cứu Fujitsu, cho rằng các yếu tố như thuế quan của Mỹ, tâm lý phản đối ngày càng gia tăng đối với hàng hóa Trung Quốc trong công chúng, cơ hội tại thị trường Ấn Độ cũng tạo thêm động lực để các doanh nghiệp Nhật Bản đa dạng hóa hoạt động, giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Theo dữ liệu của Teikoku, trong hai năm qua, có 4.137 doanh nghiệp Nhật Bản hoàn toàn rút khỏi Trung Quốc - một con số kỷ lục. 

Ngoài ra, chuyên gia Jesper Koll tại Tập đoàn Monex chỉ ra các doanh nghiệp Nhật Bản ngày càng phụ thuộc vào thị trường Mỹ, trong khi từng bước giảm sự hiện diện tại Trung Quốc.

Ông Koll cho biết Washington đang "công khai lôi kéo" các doanh nghiệp Nhật Bản tham gia nỗ lực tái công nghiệp hóa, trong khi Bắc Kinh chuyển hướng sang mô hình "sản xuất tại Trung Quốc và do Trung Quốc sản xuất".

Các nhà phân tích cho biết thêm những trường hợp công dân Nhật Bản bị Bắc Kinh bắt giữ trong năm nay càng làm gia tăng sự lo ngại của các doanh nghiệp về việc cử nhân sự sang Trung Quốc.

Một số công dân Nhật Bản, trong đó có các lãnh đạo của những tập đoàn hàng đầu Nhật Bản, được cho là đã bị bắt giữ hồi tháng 8 với cáo buộc vi phạm các quy định hạn chế xuất khẩu hàng hóa lưỡng dụng.

Phát biểu trước Quốc hội, Thủ tướng Nhật Bản khẳng định Trung Quốc là láng giềng quan trọng và mong muốn xây dựng quan hệ ổn định với Bắc Kinh.