Khi con cái nói gì cũng sai
Bác sĩ Nguyễn Trọng Quân - Khoa Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện E (Hà Nội) vừa khám cho cô gái 20 tuổi được mẹ đưa đến sau thời gian điều trị bệnh lý dạ dày. Điều đáng chú ý là trong khi người mẹ cho rằng con “nhạy cảm, yếu đuối, khó bảo”, cô gái lại luôn cảm thấy mình là người có lỗi trong gia đình.
Khi đưa con đến khám, người mẹ không thực sự thoải mái với việc con chuyển sang chuyên khoa Sức khỏe Tâm thần. Theo chị, gia đình không thiếu thốn, bố mẹ lo cho con ăn học đầy đủ, không bắt con phải đứng đầu nên không thể có vấn đề về bệnh này.
Trong cách nhìn của người mẹ, gần như mọi vấn đề của con gái đều nằm ở tính cách yếu đuối, hay tự ái, không biết trân trọng những gì mình đang có.
Nhưng khi trao đổi riêng với bác sĩ Quân, cô gái im lặng khá lâu rồi nói: “Ở nhà, dù em nói gì thì cuối cùng cũng thành lỗi của em”.
Cô kể mình lớn lên trong một gia đình mà cả bố và mẹ đều có chính kiến mạnh, thường xuyên căng thẳng với nhau. Từ nhỏ, cô đã quen với việc quan sát sắc mặt người lớn, cố gắng ngoan và tránh làm mọi chuyện trở nên tồi tệ hơn. Cô buồn thì bị cho là nghĩ nhiều, khóc bị coi là yếu đuối, phản đối thì bị cho là hư hỗn. Vì vậy, bệnh nhân luôn cảm thấy mình là người sai trong nhà.
Theo bác sĩ Quân, lâu dần, cô gái hình thành tâm lý sợ bị bỏ rơi, dễ bấu víu vào các mối quan hệ và khó nhận diện, diễn đạt chính cảm xúc của mình. Đặc biệt trong tình yêu, sự bất an khiến cô dễ phụ thuộc vào đối phương.
Khi cha mẹ khó chấp nhận con gặp vấn đề tâm lý
Bác sĩ Quân chia sẻ đây là tình huống không hiếm gặp trong thực hành sức khỏe tâm thần. Nhiều cha mẹ dễ chấp nhận khi con mắc một bệnh lý thực thể nhưng lại khó thừa nhận con đang gặp vấn đề về tâm lý. Họ đưa ra nguyên nhân là đứa trẻ hư, yếu đuối, do bạn bè, chuyện yêu đương, điện thoại hoặc vì được chiều quá mức.
Tuy nhiên, bác sĩ cho rằng không thể quy mọi khó khăn tâm lý của một người trẻ cho cha mẹ. Sức khỏe tâm thần của một người chịu tác động bởi nhiều yếu tố, trong đó có đặc điểm cá nhân, trải nghiệm sống, các mối quan hệ và môi trường xung quanh.
Một đứa trẻ thường xuyên phải quan sát sắc mặt người lớn, sợ làm sai, không được bộc lộ cảm xúc hoặc liên tục cảm thấy cảm xúc của mình bị phủ nhận có thể dần hình thành cách ứng phó thiếu lành mạnh. Khi trưởng thành, những cách ứng phó này có thể tiếp tục ảnh hưởng đến tình yêu, tình bạn và các mối quan hệ xã hội.
Nam bác sĩ này khuyến cáo cha mẹ cũng không nhất thiết phải nhận hết trách nhiệm. Điều cần thiết là đủ bình tĩnh để nhìn lại: Cách mình nói chuyện, đặt kỳ vọng và phản ứng trước cảm xúc của con có điều gì cần thay đổi hay không.
Ở vị trí con trẻ đang gặp vấn đề tâm lý không đơn giản là “yếu đuối” hay “không biết trân trọng những gì mình có”. Nếu mọi biểu hiện bất thường đều bị quy thành “con hư”, trẻ có thể ngày càng thu mình và khó nói ra điều thực sự đang xảy ra bên trong. Khi ấy, không chỉ mối quan hệ gia đình bị ảnh hưởng mà việc nhận diện và điều trị vấn đề sức khỏe tâm thần cũng có thể trở nên khó khăn hơn, bác sĩ Quân chia sẻ.