Trần Đề là một trong ba cửa đổ ra biển của sông Hậu (cùng với cửa Định An, Ba Thắc), nằm ở cửa sông lớn và là nhánh thứ 9 (cuối cùng) của Cửu Long Giang, thuộc khu vực Kinh Ba-Bãi Giá. Ngày xưa, nơi đây chỉ là cửa biển tiêu điều với mấy chục hộ dân nghèo làm nghề đóng đáy và nghề lưới, chỉ vài hộ có phương tiện đánh bắt ven bờ cho nên đời sống còn khó khăn. Nay cuộc sống đã đổi thay rất nhiều, nhất là từ khi Cảng cá Trần Đề được xây dựng và đi vào hoạt động giúp ngư dân có việc làm ổn định, vươn lên làm giàu.
Nhiều ngư dân cho biết, hiện nay việc nhiều gia đình ở ấp cảng có một, hai chiếc tàu đánh cá là chuyện bình thường, công việc làm ăn của họ cũng khấm khá hơn. Chợ Kinh Ba năm nào còn xơ xác, nay trở thành khu phố thị sầm uất miệt biển với những căn nhà cao ba, bốn tầng, tàu xe tấp nập. Ở khu vực chợ có rất nhiều cửa hàng bán tạp hóa với nhiều loại đặc sản như khô cá đù, cá khoai, cá đuối, hay cá kèo biển... Nơi đây, nhịp sống lao động luôn hối hả và rộn ràng.
Mùi mặn mòi của biển cả như hòa quyện vào sự gắn bó nghĩa tình của những con người qua bao thập niên mẫn cán với nghề làm khô cá truyền thống. Giữa nắng sớm miền biển, từng giàn phơi cá khoác lên màu vàng óng, đong đầy sức sống của một làng nghề lâu đời. Mỗi khi tàu cập bến, cả khu vực cảng rộn rã tiếng cười nói, tiếng gọi nhau chào mời khách, nhộn nhịp kẻ mua người bán. Còn những lúc biển động hoặc qua mùa đánh bắt, tàu của ngư dân lại kéo về đậu kín cả vàm sông. Cuộc sống ngư dân ngày thêm sung túc, hứa hẹn một tương lai tươi sáng.
Gia đình bác Ba Hòa là một trong những điển hình về tấm gương vượt khó ở ấp cảng. Nhà nghèo, phải đi bán bánh cam kiếm sống qua ngày, song nhờ chí thú làm ăn, bác đã vươn lên làm chủ đội tàu đánh bắt hải sản xa bờ nổi tiếng khu vực Cảng cá Trần Đề với hàng chục chiếc tàu. Tiếp nối nghề truyền thống của gia đình, các con bác Ba Hòa vẫn ngày đêm bám biển ra khơi.
Dì Thu, con gái bác bồi hồi kể: Xưa kia, nhà cửa nơi đây còn thưa thớt lắm, xa xa mới có căn nhà lá lụp xụp không đủ che nắng, che mưa. Chung quanh toàn là năn lác, chà là mọc um tùm. Để giúp người dân ổn định cuộc sống, chính quyền địa phương hỗ trợ cấp đất cho ngư dân bám biển cất nhà. Các chủ tàu đi biển thì được cấp đất mé trước ven bờ Kinh Ba để tiện việc vận chuyển hàng hóa. Phần đất liền kề phía sau được cấp cho ngư dân làm công ăn chia sản phẩm với chủ tàu. Vậy là khu phố thị miệt biển bắt đầu hình thành, thu hút ngư dân từ khắp nơi đổ về bám biển mưu sinh cho đến ngày hôm nay.
Nghiệp đoàn đánh bắt hải sản-tổ chức nghề nghiệp của ngư dân cũng từ đó ra đời, người đi biển không còn đơn lẻ nữa. Con tôm, con cá không lo bị thương lái ép giá, ngư dân mới đi ghe chưa quen biết thì có nghiệp đoàn giúp đỡ. Những ngư dân lao động trên tàu có nơi tập trung để kiếm công ăn việc làm phù hợp sức lao động của mình. Hồi trước, ngư dân đi đánh bắt về nhà nào đậu ở phía sau nhà đó, vậy nên chuyện mua bán cũng tự bắt mối, định giá.
Còn bây giờ tàu chưa vào tới bờ đã gọi điện khắp nơi, giá cả, mối lái chờ sẵn, thuận mua vừa bán. Đổi thay trong cung cách mua bán là bước khởi đầu cho những cuộc làm ăn lớn.
Tại ấp cảng, nhiều chủ tàu còn mạnh dạn đầu tư cả chục tỷ đồng đóng mới phương tiện công suất lớn để đánh bắt xa bờ. Kèm theo là các dịch vụ thu mua sản phẩm, cung ứng nhiên liệu, lương thực, thực phẩm đến tận ngư trường để giảm chi phí đi lại, kéo dài thời gian khai thác trên biển cho ngư dân.
Bác Năm Thơ ở ấp tâm sự: “Cách đây hơn 30 năm, tôi bắt đầu khởi nghiệp bằng nghề ngư phủ. Đi biển lâu năm, tôi được chủ tàu cho làm thuyền trưởng điều hành mọi công việc đánh cá khi con tàu rời bến ra khơi. Mỗi chuyến đi biển được chủ tàu chia cho 7-8 triệu đồng, khi trúng mùa được cả chục triệu đồng, đó là số tiền rất lớn. Nhờ vậy, sau nhiều năm đi biển, tôi tích lũy tiền, đóng mới hai chiếc tàu cho gia đình với đầy đủ trang thiết bị hiện đại để vươn ra biển lớn”.
Giám đốc Ban quản lý Cảng cá Trần Đề Phạm Văn Hứa cho biết: Với điều kiện thuận lợi phát triển tiềm năng về kinh tế biển của thành phố Cần Thơ, Cảng cá Trần Đề là nơi gần nhất của ngư trường biển Đông, biển Tây và là một trong 10 cảng cá lớn nhất cả nước. Cảng cá đang có bước phát triển mạnh mẽ, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, giải quyết việc làm cho lao động địa phương và một số tỉnh lân cận.
Vùng đất cửa biển Trần Đề một thời mang tên Kinh Ba-Bãi Giá, gợi nhớ sự xa xôi, cách trở đang đổi thay từng ngày kể từ khi có Cảng cá Trần Đề, có đường Nam Sông Hậu và đường cao tốc Châu Đốc-Cần Thơ mà điểm cuối là Trần Đề. Cùng với đó có bến tàu cao tốc Trần Đề-Côn Đảo, du khách đến đây được hiểu biết thêm về lịch sử, địa danh và trải nghiệm nghề đánh bắt cá, làm khô cá biển...
Đặc biệt, Trần Đề còn là vị trí thuận lợi nhất được quy hoạch là cảng nước sâu loại 1A của quốc gia, được xem là cửa ngõ chính của Đồng bằng sông Cửu Long với đường hàng hải quốc tế châu Á-Thái Bình Dương. Đây là nền tảng cho sự phát triển bền vững vùng kinh tế biển của Cần Thơ trong tương lai nói riêng và Đồng bằng sông Cửu Long nói chung.
Bài và ảnh: ĐỖ NAM