Việc huy động nhiều nguồn lực đầu tư hạ tầng thủy lợi, đẩy nhanh chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, ứng dụng công nghệ mới sẽ góp phần nâng cao năng suất, sức cạnh tranh đối với các ngành hàng nông sản chủ lực của tỉnh.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong điều kiện thời tiết, khí hậu còn nhiều bất lợi đối với sản xuất nông nghiệp, tỉnh đã huy động nhiều nguồn lực đầu tư hạ tầng thủy lợi, bảo đảm nguồn nước tưới tiêu cho hàng trăm nghìn héc-ta đất nông nghiệp. Từ hai dự án thủy lợi Tầm Phương, Tầm Phương mở rộng, hệ thống thủy lợi gồm cống ngăn mặn, tiếp ngọt, hệ thống kênh cấp 1, cấp 2, kênh nội đồng hoàn chỉnh, khoảng 10.000 ha đất nông nghiệp tại các xã Châu Thành, Song Lộc, Hưng Mỹ hoàn toàn kiểm soát được hạn, mặn, nông dân canh tác được 3 vụ lúa/năm, đạt năng suất bình quân từ 5-7,5 tấn/ha.
Ông Trần Văn Chung, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Phát Tài, xã Châu Thành, cho biết, với hệ thống thủy lợi hoàn chỉnh, vụ lúa đông xuân 2025-2026, hợp tác xã được Trung tâm Khuyến nông tỉnh hỗ trợ triển khai mô hình canh tác lúa chất lượng cao và phát thải thấp. Các thành viên của hợp tác xã áp dụng phương thức tưới ngập khô xen kẽ, cơ giới hóa đồng bộ; sử dụng máy sạ hàng, gieo sạ lúa theo cụm, giúp giảm lượng giống sử dụng khoảng 60 kg/ha; tưới ngập khô xen kẽ để tiết kiệm nước tưới. Kết quả, năng suất lúa cao hơn khoảng 0,5 tấn/ha, chi phí sản xuất giảm từ 10-15% so với mô hình đối chứng, thành viên hợp tác xã tăng lợi nhuận khoảng 6 triệu đồng/ha/vụ lúa.
Sản phẩm lúa, gạo là ngành hàng nông sản chủ lực của tỉnh Vĩnh Long. Hằng năm, tỉnh có diện tích gieo trồng lúa khoảng 327.000 ha, sản lượng đạt hơn 1,8 triệu tấn. Năng suất lúa đạt 5,7 tấn/ha, cao hơn năng suất lúa bình quân của cả nước. Hơn 80% diện tích sản xuất lúa được sử dụng giống cấp xác nhận và giống chất lượng cao từ công nghệ gene, nông dân trong tỉnh bước đầu có thói quen sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học, nâng cao chất lượng hạt gạo. Theo kế hoạch của Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long, đến năm 2030, các xã trọng điểm lúa sẽ tuyên truyền, vận động nông dân nhân rộng, lan tỏa mô hình trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp đạt diện tích 50.000 ha.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Hòa, Giám đốc Đại học Trà Vinh cho biết: Nhiều năm qua, đơn vị đã triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học, tuyển chọn các giống dừa cho năng suất, chất lượng cao thích ứng biến đổi khí hậu, phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh. Đến nay, Đại học Trà Vinh thực hiện thành công phương pháp nhân giống dừa sáp bằng kỹ thuật nuôi cấy phôi, đáp ứng nhu cầu cây giống cho doanh nghiệp, nông dân trong, ngoài tỉnh. Giống dừa sáp cấy phôi ngoài ưu điểm chất lượng sáp còn có khả năng thích nghi với biến đổi khí hậu. Đại học Trà Vinh cũng đã phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu nhân giống dừa bằng công nghệ nuôi cấy mô tế bào và kỹ thuật thâm canh dừa trồng giống nuôi cấy mô. Kết quả, đơn vị đã thành công với quy trình nhân giống dừa sáp bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào. Sau nhiều năm trồng khảo nghiệm, những cây dừa sáp nuôi cấy sinh trưởng tốt, thích nghi với điều kiện đất đai, khí hậu địa phương, cho trái sáp cơm dày, chất lượng tốt. Tỉnh cũng đã thống nhất chủ trương hỗ trợ Đại học Trà Vinh tiếp tục hoàn thiện quy trình nhân giống dừa sáp bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào giai đoạn 2; kết hợp tuyển chọn, nhân giống dừa cao sản cho năng suất, chất lượng cao thích ứng biến đổi khí hậu.
Tỉnh Vĩnh Long hiện có hơn 120.000 ha dừa, chiếm hơn 50% diện tích dừa của cả nước; trong đó, 30.355 ha dừa đạt chuẩn VietGAP, hữu cơ, gắn với cấp mã số vùng trồng tập trung. Năm 2026, tỉnh phấn đấu đạt giá trị sản xuất, chế biến ngành dừa từ 1 tỷ USD trở lên. Để nâng cấp chuỗi giá trị ngành hàng dừa, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã liên kết với nông hộ trồng dừa đạt chuẩn hữu cơ, gắn với chế biến sâu sản phẩm dừa trái, phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.
Nhờ hệ thống kênh cấp, thoát nước, cầu nông thôn, lưới điện hoàn chỉnh, khoảng 400 ha đất trồng lúa, năng suất bấp bênh của khu vực cánh đồng Đon, xã Long Hữu đã được nông dân chuyển sang nuôi tôm công nghiệp, quảng canh cải tiến. Hộ nuôi tôm áp dụng các biện pháp kỹ thuật nuôi tôm tiên tiến như nuôi ao lót bạt, quan trắc, cảnh báo môi trường tự động, sử dụng chế phẩm sinh học; tuân thủ các quy trình nuôi theo VietGAP, GlobalGAP, ASC, đáp ứng yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Từ đó, người dân khu vực cánh đồng Đon, xã Long Hữu có thu nhập từ con tôm cao hơn gấp 20 đến 30 lần so với trồng lúa. Ở lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, con tôm có giá trị kinh tế cao, tỉnh đang khuyến khích nông dân các xã, phường ven biển tiếp tục mở rộng diện tích nuôi tôm công nghiệp mật độ cao, quảng canh cải tiến.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa cho biết: Tỉnh có thế mạnh về lúa, dừa, thủy sản, bưởi và cây ăn trái đặc sản. Tỉnh đang triển khai các dự án phát triển vùng nguyên liệu dừa hữu cơ, chuỗi sản xuất tôm thẻ chân trắng phục vụ xuất khẩu và mô hình canh tác lúa giảm phát thải thuộc Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Bài và ảnh: MINH KHỞI