Nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước cơ hội phát triển quan trọng. Tuy nhiên, đằng sau các chỉ tiêu tích cực đạt được trong mười tháng qua vẫn còn những vấn đề cần được nhận diện đầy đủ.
Đưa thành quả tăng trưởng đến từng người dân
Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 10 tháng năm 2026 tăng 13,5% theo giá hiện hành, nhưng sau khi loại trừ yếu tố giá chỉ tăng 7,7%. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân tăng 4,57%, cao hơn mức mục tiêu khoảng 4,5% của năm 2026. Sự chênh lệch giữa tăng trưởng danh nghĩa và tăng trưởng thực tế của doanh thu bán lẻ cho thấy cần đánh giá thận trọng hơn.
Ở góc độ xã hội, vấn đề đặt ra không đơn thuần là nền kinh tế tạo ra bao nhiêu của cải. Điều quan trọng hơn là người dân được hưởng lợi như thế nào từ của cải ấy. Một nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhưng chi phí sinh hoạt tăng mạnh, khả năng tích lũy của người lao động hạn chế và doanh nghiệp thiếu sức chống chịu thì nền tảng phát triển chưa thật sự vững chắc. Cần nhìn nhận tăng trưởng bằng cả ba thước đo: Tốc độ gia tăng sản lượng, hiệu quả tạo ra giá trị và mức độ cải thiện đời sống nhân dân. Đây không phải sự lựa chọn.
Theo Cục Thống kê, thu nhập bình quân của người lao động chín tháng năm 2026 đạt 9,1 triệu đồng/tháng, tăng 9,1% so cùng kỳ. Tuy nhiên, thu nhập của lao động thành thị bình quân đạt 10,7 triệu đồng/tháng, trong khi lao động nông thôn đạt 8 triệu đồng. Chênh lệch thu nhập cho thấy thành quả phát triển chưa được thụ hưởng đồng đều giữa các nhóm dân cư.
Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15 đến 24 tuổi trong chín tháng ở mức 8,87%, cao hơn nhiều so tỷ lệ thất nghiệp chung 2,22%. Điều đó đặt ra yêu cầu không chỉ tạo thêm việc làm mà phải mở rộng cơ hội tiếp cận việc làm có chất lượng, nhất là đối với lao động trẻ. Tăng trưởng chỉ thật sự có chiều sâu khi người lao động có thu nhập ổn định, khả năng tích lũy được nâng lên, con em các gia đình có điều kiện học tập tốt hơn...
Việc Chính phủ giảm 2% giá bán lẻ điện bình quân từ ngày 1/11/2026, đồng thời áp dụng thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt 0% đối với xăng đến hết ngày 31/3/2027 là những biện pháp hỗ trợ có ý nghĩa. Tuy nhiên, chính sách chỉ phát huy đầy đủ hiệu quả khi lợi ích giảm chi phí được chuyển đến người tiêu dùng và doanh nghiệp. Về lâu dài, nâng cao đời sống nhân dân không thể chỉ dựa vào các biện pháp hỗ trợ giá. Giải pháp căn bản phải là tăng năng suất lao động, cải thiện chất lượng việc làm, phát triển nhà ở phù hợp thu nhập... Thu nhập thực tế và chất lượng cuộc sống phải trở thành những tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả phát triển kinh tế.
Doanh nghiệp phải lớn mạnh cùng nền kinh tế
Trong tổng kim ngạch xuất khẩu 499,24 tỷ USD của 10 tháng năm 2026, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 81,2%, trong khi khu vực kinh tế trong nước chỉ chiếm 18,8%. Cùng thời gian, có hơn 243.600 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, nhưng cũng có khoảng 182.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.
Thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) là cần thiết, nhưng hiệu quả phát triển phải được đánh giá thêm bằng khả năng hình thành các doanh nghiệp cung ứng nội địa, tiếp nhận công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng được tạo ra trong nước. Nếu xuất khẩu tăng nhanh nhưng doanh nghiệp Việt Nam chậm tham gia các khâu có giá trị cao, khả năng tích lũy và tự chủ của nền kinh tế sẽ bị hạn chế.
Vì vậy, cần chuyển mạnh từ chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đơn thuần sang kiến tạo môi trường để doanh nghiệp phát triển bền vững. Trọng tâm là bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao khả năng tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ và thị trường. Quan trọng hơn, phải tạo điều kiện để khu vực kinh tế tư nhân thật sự trở thành lực lượng đóng góp ngày càng lớn vào năng suất, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh quốc gia. Một nền kinh tế mạnh không chỉ có những doanh nghiệp lớn, mà còn phải có hệ thống doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi giá trị.
Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10/2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng thời ưu tiên cao nhất cho kiểm soát lạm phát trong hai tháng cuối năm. Thông điệp này đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy điều hành: Không chạy theo tốc độ bằng mọi giá, mà phải bảo đảm tăng trưởng dựa trên năng suất, hiệu quả và ổn định kinh tế vĩ mô.
Theo Cục Thống kê, vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước 10 tháng đạt 783,9 nghìn tỷ đồng, bằng 69% kế hoạch năm. Đẩy nhanh tiến độ thực hiện vốn đầu tư công là cần thiết, song điều quan trọng hơn là mỗi công trình phải tạo ra giá trị sử dụng thực tế. Một tuyến đường hoàn thành phải giúp giảm chi phí vận tải. Một công trình thủy lợi phải nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Một cơ sở y tế, giáo dục được đầu tư phải góp phần cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân. Đó mới là ý nghĩa đầy đủ của hiệu quả đầu tư công.
Đồng thời, chính sách tài khóa và tiền tệ phải phối hợp chặt chẽ, vừa hỗ trợ các động lực tăng trưởng, vừa kiểm soát rủi ro lạm phát và những mất cân đối có thể phát sinh. Không thể tạo tăng trưởng bền vững nếu việc mở rộng nguồn lực không đi cùng nâng cao năng lực sản xuất. Về dài hạn, đột phá thể chế, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và chất lượng nguồn nhân lực phải trở thành những động lực chủ yếu. Đây chính là con đường nâng cao năng suất, giảm chi phí và mở rộng dư địa phát triển mà không gây sức ép quá lớn lên mặt bằng giá cả.
Khát vọng tăng trưởng hai con số là hoàn toàn chính đáng và cần được hiện thực hóa bằng những giải pháp quyết liệt, đồng bộ. Nhưng đích đến cao nhất không phải chỉ là hoàn thành một chỉ tiêu kinh tế. Đích đến được mong đợi nhiều nhất là xây dựng đất nước giàu mạnh, xã hội tiến bộ và đời sống nhân dân ngày càng ấm no, hạnh phúc.
PGS, TS NGÔ TRÍ LONG