Tạo ‘vùng nước lành’ đón dòng vốn Mỹ

Hai sự kiện khiến tôi nghĩ đến một câu hỏi: Liệu dòng vốn từ Mỹ vào Việt Nam có thể tăng lên, và quan hệ kinh tế hai nước có thể được mở rộng thêm từ thương mại hàng hóa sang đầu tư và thị trường vốn?

Trong một buổi thảo luận tại Boston (Mỹ) vừa qua, tiến sĩ Gita Rao, giảng viên cao cấp ngành tài chính tại Trường Quản trị MIT Sloan, nói: "Nếu là các bạn, tôi sẽ mua cổ phiếu Việt Nam ngay bây giờ". 

Nhưng điều khiến tôi quan tâm hơn là những phân tích sau đó của bà ấy về dư địa để Việt Nam thu hút dòng vốn Mỹ.

Hút dòng vốn Mỹ vào thị trường tài chính Việt Nam

Người Mỹ mua rất nhiều hàng hóa từ Việt Nam, nhưng mức độ sở hữu và đầu tư trực tiếp vào nền kinh tế Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn.

• 

  Lãnh đạo Sở Giao dịch chứng khoán London, Nasdaq, Morgan Stanley... nói gì trước giờ Việt Nam nâng hạng?ĐỌC NGAY

Năm 2025, Mỹ chỉ đứng thứ 11 trong số các nhà đầu tư vào Việt Nam, với khoảng 12 tỉ USD vốn đăng ký lũy kế.

Khoảng cách này, theo tôi, cũng cho thấy dư địa mới trong quan hệ kinh tế hai nước. Bên cạnh việc doanh nghiệp Việt Nam bán hàng cho người tiêu dùng Mỹ, nhà đầu tư Mỹ có thể tham gia sâu hơn vào sự tăng trưởng của doanh nghiệp và nền kinh tế Việt Nam thông qua đầu tư trực tiếp và thị trường vốn.

Việc chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp vì vậy mở thêm một cánh cửa.

Chúng ta thấy khá rõ những dòng vốn Việt Nam có thể hướng tới. Quỹ hưu trí và quỹ tương hỗ Mỹ là nguồn vốn dài hạn, phù hợp với một thị trường đang phát triển. Quỹ phòng hộ có tính ngắn hạn hơn. Trong khi đó, vốn tư nhân, đầu tư mạo hiểm và tài trợ dự án có thể phù hợp với những lĩnh vực Việt Nam đang cần vốn như năng lượng tái tạo, công nghệ thủy sản và nông nghiệp bền vững.

TS Gita Rao

Tôi hình dung dòng vốn giống như một đàn cá rất nhạy với môi trường xung quanh. Có vùng nước chưa chắc cá đã đến, nhưng nếu nước đủ lành, cá sẽ tìm đến và có lý do để ở lại. Thị trường được nâng hạng bằng một quyết định ở London. Còn niềm tin của nhà đầu tư phải được xây dựng tại Việt Nam, từ từng cuộc gặp với doanh nghiệp, từng nhà máy mở cửa cho đối tác tìm hiểu, từng báo cáo minh bạch và một môi trường đầu tư ổn định, dễ dự đoán. Nước lành thì cá đến. Và nếu làm tốt, cơ hội của Việt Nam không chỉ là bán thêm hàng hóa cho Mỹ, mà còn là thu hút dòng vốn Mỹ cùng tham gia vào quá trình tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam.

Tuy nhiên, tác động của việc FTSE Russell nâng hạng đối với dòng vốn Mỹ có những đặc thù riêng, bởi nhiều quỹ Mỹ xây dựng danh mục theo MSCI. Trong kỳ rà soát tháng 6 vừa qua, MSCI vẫn giữ Việt Nam trong nhóm thị trường cận biên và tiếp tục đề cập đến các rào cản đối với nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có giới hạn sở hữu nước ngoài.

Như vậy, FTSE Russell nâng hạng là một bước tiến, nhưng Việt Nam vẫn còn nhiều việc có thể làm để các dòng vốn quốc tế tiếp cận thị trường thuận lợi hơn.

Tạo "vùng nước lành" cho dòng vốn Mỹ

Có một ví dụ rất thực tế, để quyết định đầu tư vào một doanh nghiệp, những quỹ lớn có thể phải cử người sang Việt Nam, gặp ban lãnh đạo, thăm trụ sở, nhà máy và dành nhiều tuần để thẩm định. Nếu quy mô khoản đầu tư cuối cùng quá nhỏ do giới hạn sở hữu hoặc quy mô doanh nghiệp, chi phí bỏ ra có thể không tương xứng.

Vì vậy, cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, trong đó có vấn đề giới hạn sở hữu nước ngoài, có thể giúp Việt Nam thu hút thêm những nhà đầu tư lớn.

Nhưng sức hút của thị trường vốn Việt Nam không chỉ nằm ở việc được nâng hạng hay nới giới hạn đầu tư. Điều quan trọng hơn vẫn là niềm tin vào doanh nghiệp và những con người sẽ sử dụng đồng vốn ấy.

Việt Nam đang có thêm một cơ hội để xây dựng môi trường đó với Trung tâm tài chính quốc tế theo Nghị quyết 222 của Quốc hội, hoạt động tại TP.HCM và Đà Nẵng, hướng tới các lĩnh vực như tài chính xanh, quỹ đầu tư, quản lý tài sản và công nghệ tài chính.

Hay một thực tế khác, có doanh nghiệp Việt Nam khi muốn huy động vốn từ Mỹ lựa chọn thành lập pháp nhân tại Singapore để nhà đầu tư rót vốn thông qua đó. Một trong những lý do là nhà đầu tư đã quen với hệ thống pháp lý và môi trường kinh doanh tại Singapore.

Điều này gợi mở một việc Việt Nam có thể làm với trung tâm tài chính quốc tế: xây dựng môi trường ngày càng quen thuộc và dễ tiếp cận với nhà đầu tư toàn cầu, từ chuẩn kế toán, trọng tài kinh tế, quản lý ngoại hối đến sự ổn định và khả năng dự đoán của các quy định.

Nếu làm được điều đó, trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là nơi dòng vốn đi qua mà có thể trở thành nơi dòng vốn lựa chọn ở lại.

Theo đại diện Vanguard, quỹ chỉ số không tìm cây kim trong đống rơm, mà mua cả đống rơm. Khi Việt Nam vào bộ chỉ số của FTSE Russell, cổ phiếu Việt Nam thành một phần của "đống rơm" mà Vanguard dự kiến nắm giữ trong nhiều thập kỷ.