Vài phút sau khi cuộc bầu cử nghị viện bang Mecklenburg-Western Pomerania kết thúc ngày 20/9, Thủ tướng Friedrich Merz, người đang đối mặt tỷ lệ ủng hộ thấp, tuyên bố sẽ tiếp tục giữ ghế lãnh đạo nước Đức và đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) trung hữu cầm quyền. Ông cũng khẳng định sẽ quyết tâm đẩy mạnh cải cách nền kinh tế lớn nhất châu Âu.
Nhưng vài giờ sau, kết quả bầu cử được công bố cho thấy CDU giành chưa tới 5% số phiếu, không đạt ngưỡng tối thiểu để vào nghị viện. Đây là lần đầu tiên trong 77 năm qua CDU đánh mất toàn bộ ghế tại nghị viện bang Mecklenburg-Western Pomerania, trong khi đảng cực hữu Lựa chọn khác cho nước Đức (AfD) giành nhiều phiếu nhất với 37,9%.
"Việc CDU không thể vượt qua ngưỡng 5% là kết quả chấn động và chưa từng có tiền lệ đối với chúng tôi tại Đức. Việc toàn bộ một khối bị đánh bật khỏi nghị viện bang là đòn đau giáng vào đảng và hệ lụy của nó sẽ còn kéo dài", ông Merz nói, thừa nhận kết quả này là "một thảm họa".
Thủ tướng Đức Friedrich Merz tại trụ sở đảng CDU ở Berlin, ngày 20/9. Ảnh: AP
Kết quả này nối dài chuỗi thất bại bầu cử của CDU. Trong cuộc bầu cử tại Berlin, đảng cầm quyền tụt xuống vị trí thứ hai khi chỉ giành 19,7% phiếu bầu, xếp sau đảng Cánh Tả (Die Linke) với 25,6%, lực lượng đang nắm lợi thế lớn nhất để dẫn dắt chính quyền thành phố nhiệm kỳ tới. Tỷ lệ ủng hộ AfD tại Berlin đã tăng từ 9% trong kỳ bầu cử trước lên 16%.
Thủ tướng Đức ngày 21/9 tái khẳng định cam kết tại vị, nhưng thừa nhận CDU cần phải cải thiện hình ảnh và định hướng của mình. "Đảng không còn đưa ra được những câu trả lời thỏa đáng cho quá nhiều câu hỏi và chúng ta sẽ phải thay đổi điều đó", ông nói.
Cả hai bang tổ chức bầu cử hôm 20/9 đều không phải những khu vực chính trị quá quan trọng. Chiến thắng năm 2023 tại Berlin là lần duy nhất CDU thắng ở khu vực thủ đô trong 25 năm qua, nơi vốn có xu hướng nghiêng về cánh tả. Trong khi đó, vị thế của đảng tại Mecklenburg-Western Pomerania vốn đã yếu từ trước.
Dù vậy, kết quả này làm gia tăng áp lực mà Thủ tướng Merz phải gánh chịu sau thất bại cay đắng trước AfD hai tuần trước tại Saxony-Anhalt. Thất bại đó đã làm xói mòn uy tín của ông và làm dấy lên những đồn đoán về khả năng ông bị thay thế.
Tại bang Mecklenburg-Western Pomerania, AfD là đảng mạnh nhất, nhưng đảng Dân chủ Xã hội (SPD) trung tả, đối tác cấp dưới trong liên minh cầm quyền của ông Merz, cũng bám khá sát. SPD tập trung vận động quanh Thủ hiến Manuela Schwesig, coi bà là lá chắn trước phe cực hữu. Sự phân cực này khiến các đảng chính thống khác, trong đó có CDU, bị thu hẹp ảnh hưởng.
Một liên minh ba đảng nghiêng về cánh tả do bà Schwesig dẫn dắt sẽ nắm giữ đa số ghế trong nghị viện bang khóa mới.
Ulrich Siegmund (giữa), ứng viên hàng đầu của AfD cho vị trí thủ hiến bang Saxony-Anhalt, tại thủ phủ Magdeburg ngày 6/9. Ảnh: AP
Những thất bại bầu cử liên tiếp gần đây được cho cũng sẽ gây nhiều khó khăn cho chương trình cải cách nước Đức của ông Merz.
Bà Schwesig cùng nhiều thành viên khác trong liên minh cầm quyền đã bày tỏ sự hoài nghi đối với một số khía cạnh trong chương trình cải cách của chính phủ liên bang, vốn được thiết kế để vực dậy nền kinh tế trì trệ kéo dài.
Kế hoạch mà ông Merz thúc đẩy gồm cải tổ hệ thống lương hưu và y tế, trong đó đề xuất bỏ quy định cho phép người đã đóng bảo hiểm 45 năm được nghỉ hưu sớm mà không bị giảm lương hưu đang vấp nhiều chỉ trích.
Các lãnh đạo SPD hôm 21/9 khẳng định vẫn sát cánh cùng liên minh cầm quyền, nhưng tuyên bố rõ ràng sẽ yêu cầu điều chỉnh một số điểm trong kế hoạch này.
Phó thủ tướng Lars Klingbeil, đồng thời là Bộ trưởng Tài chính, nói rằng "không thể phớt lờ" những ý kiến mà cử tri phản ánh qua kết quả 3 cuộc bầu cử cấp bang. "Chúng ta cần cải cách, nhưng cải cách phải công bằng và nhận được sự ủng hộ của người dân", ông nói.
Thủ tướng Merz tuyên bố sẽ không đưa ra dự đoán về việc "phải sửa đổi những điểm nào" trong kế hoạch cải cách, nhưng lập trường của ông ngày càng suy yếu, bởi liên minh cầm quyền hiện chỉ nắm giữ đa số mong manh với khoảng cách 12 ghế tại Hạ viện (Bundestag) gồm 630 ghế.
Để thông qua kế hoạch cải cách tại Hạ viện, liên minh cầm quyền giữa CDU và các đối tác sẽ phải thật sự đoàn kết, điều không dễ thực hiện nếu yêu cầu sửa đổi của các nghị sĩ SPD không được đáp ứng.
Thủ hiến Manuela Schwesig tại cuộc họp báo ở bang Mecklenburg-Western Pomerania ngày 21/9. Ảnh: AP
Về lý thuyết, ông Merz có thể chọn cách bàn giao lại quyền lãnh đạo đảng cho người khác để toàn tâm toàn ý cho việc điều hành chính phủ. Bà Angela Merkel từng từ chối chức chủ tịch CDU sau kết quả bầu cử bang không tốt năm 2018 nhưng vẫn giữ chức Thủ tướng đến năm 2021.
Tuy nhiên, Đức hiện tại lại thiếu vắng một gương mặt nổi bật có thể thay thế và bản thân ông Merz cũng đã khẳng định không có ý định rời nhiệm sở lúc này.
Ngay cả khi tiếp tục nắm quyền, ông Merz cũng chỉ còn 7 tháng để cải thiện tình hình trước khi Đức bước vào đợt bầu cử cấp bang tiếp theo. Nếu CDU tiếp tục hứng chịu thêm một thất bại nữa, hoài nghi về năng lực lãnh đạo của ông có thể lập tức bùng nổ trở lại, theo bình luận viên Marcel Furstenau của DW.
Thanh Tâm (Theo DW, AP, AFP)