Đây là cơ hội để nước ta chuyển mình từ một mắt xích gia công đơn thuần thành trung tâm sản xuất và cung ứng quan trọng, có hàm lượng giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Dù đang có cơ hội vươn xa hơn trên thị trường thế giới, song hàng xuất khẩu Việt Nam cũng đứng trước sức ép ngày càng lớn về công nghệ, tiêu chuẩn xanh và truy xuất nguồn gốc. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực để tham gia thực chất hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cơ hội đi cùng thách thức
Theo các chuyên gia, xét trong cơ cấu các nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam, nhóm hàng tiêu dùng phi thực phẩm (non-food) giữ vai trò chủ lực với giá trị thương mại vượt trội. Năm 2025, ngành điện tử dẫn đầu quy mô xuất khẩu khi cán mốc gần 165 tỷ USD, đóng góp quyết định vào tổng kim ngạch hơn 475 tỷ USD của cả nước. Tám tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt gần 375 tỷ USD (tăng 22,4% so với cùng kỳ), trong đó, các nhóm hàng trụ cột là điện tử (gần 150 tỷ USD), dệt may (gần 27 tỷ USD) và giày dép (hơn 16 tỷ USD)…
Kết quả này khẳng định tầm ảnh hưởng của ngành hàng tiêu dùng trong việc giữ ổn định cán cân thương mại cũng như định vị vị trí của hàng Việt trên thị trường quốc tế, thể hiện bước chuyển dịch thực chất của các doanh nghiệp Việt Nam từ vị thế gia công đơn thuần sang mắt xích then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, hàng xuất khẩu Việt Nam cũng đang đối mặt trước tác động ngày càng lớn từ tình hình bất ổn kinh tế toàn cầu và cạnh tranh thương mại leo thang. Thêm vào đó, việc siết chặt các quy định chính sách, nhất là tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững, đang trở thành rào cản đáng kể với các doanh nghiệp xuất khẩu.
Giám đốc Kinh doanh quốc tế của Công ty Cổ phần Tân Phú Việt Nam Nguyễn Đăng Khoa chia sẻ: Sản xuất xanh đã trở thành yêu cầu bắt buộc để bước vào các thị trường tiêu chuẩn cao như EU và Hoa Kỳ. Để minh bạch thông tin và thực thi trách nhiệm xã hội, Tân Phú Việt Nam đang triển khai đồng bộ chiến lược phát triển trên ba trụ cột, gồm: Chuẩn hóa nguồn nguyên liệu nhựa tái chế, tối ưu hóa quy trình vận hành nhằm giảm phát thải và tiết kiệm điện năng, đồng thời tiên phong áp dụng các chứng nhận quốc tế khắt khe như ISO 14001, BSCI, FSC, Higg FEM. Chuyển đổi xanh chính là bài toán đầu tư chiến lược dài hạn, là yếu tố sống còn khi làm việc với đối tác toàn cầu. Doanh nghiệp nào chậm “xanh hóa” trong vòng 5-10 năm tới sẽ bị loại khỏi cuộc chơi, dù giá bán có cạnh tranh.
Ông Cha Ji-ho, Giám đốc Trung tâm Mua hàng Việt Nam (thuộc Ban Hợp tác chiến lược Samsung Việt Nam) cho biết: Tiêu chuẩn của chuỗi cung ứng toàn cầu đang thay đổi một cách nhanh chóng. Doanh nghiệp lớn khi tìm kiếm đối tác cung ứng không chỉ cần giá cả cạnh tranh mà còn phải bảo đảm tiến độ giao hàng ổn định, chất lượng nhất quán, khả năng đáp ứng kỹ thuật kịp thời, quản trị dữ liệu minh bạch và hướng đến phát triển bền vững.
Nâng cao năng lực cạnh tranh
Thứ trưởng Công thương Phan Thị Thắng khẳng định: Việt Nam tiếp tục là ưu tiên hàng đầu của các tập đoàn và nhà thu mua quốc tế khi tìm kiếm nguồn cung mới. Lợi thế này đến từ mạng lưới 17 FTA đã ký kết và thực thi, môi trường đầu tư ổn định, năng lực sản xuất cải thiện không ngừng và vị trí chiến lược tại trung tâm Đông Nam Á. Trong năm 2026, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu khoảng 15-16%, hướng tới quy mô 546-550 tỷ USD. Đây là mục tiêu đầy thách thức nhưng thể hiện rõ quyết tâm và niềm tin vững chắc vào nội lực cũng như vị thế của Việt Nam trong dòng chảy thương mại toàn cầu.
Nam tiếp tục là ưu tiên hàng đầu của các tập đoàn và nhà thu mua quốc tế khi tìm kiếm nguồn cung mới. Lợi thế này đến từ mạng lưới 17 FTA đã ký kết và thực thi, môi trường đầu tư ổn định, năng lực sản xuất cải thiện không ngừng và vị trí chiến lược tại trung tâm Đông Nam Á.
Thứ trưởng Công thương Phan Thị Thắng
Quyền Vụ trưởng Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công thương) Đỗ Quốc Hưng khuyến nghị: Việc sản xuất hàng hóa chất lượng hiện nay là chưa đủ để doanh nghiệp Việt Nam “bám rễ” sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, tái cấu trúc kế hoạch sản xuất, kinh doanh nhằm đáp ứng các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe về tính bền vững cũng như truy xuất nguồn gốc, đồng thời nhanh nhạy nắm bắt thị hiếu người dùng để khai thác tối đa các phương thức kinh doanh và phân phối hiện đại.
Đại diện cho đầu tàu kinh tế, thương mại và dịch vụ của cả nước, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh (ITPC) Trần Phú Lữ cho biết: Thành phố đang tập trung tái cơ cấu ngành công nghiệp và nông nghiệp theo hướng hiện đại, tuần hoàn, gắn liền với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh nhằm tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Song song với đó, Thành phố Hồ Chí Minh đẩy mạnh đầu tư hạ tầng logistics để giảm chi phí và nâng cao năng lực xuất, nhập khẩu; hình thành các khu thương mại tự do thế hệ mới kết hợp trung tâm logistics thông minh, cụm cảng trung chuyển quốc tế và sân bay hàng hóa. Cùng với đó, tái quy hoạch hệ thống cảng vệ tinh, cảng dọc sông Sài Gòn và hệ thống cảng cạn (ICD) nhằm tạo chuỗi liên kết vùng hiệu quả. Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua thách thức về thuế quan, rào cản kỹ thuật hay yêu cầu về phát triển bền vững từ các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Thành phố Hồ Chí Minh cũng đang nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính; tăng cường các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, đẩy mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, đổi mới công nghệ để gia tăng giá trị, từng bước chuyển mình từ gia công sang xây dựng thương hiệu riêng và tận dụng thương mại điện tử để vươn ra thị trường toàn cầu.
NGUYỆT BẮC