Việc Tổng thống Israel Isaac Herzog giao lãnh đạo đảng Yashar, cựu Tổng tham mưu trưởng Gadi Eisenkot, nhiệm vụ thành lập chính phủ mới đánh dấu bước ngoặt chính trị sau cuộc bầu cử Quốc hội khóa 26 ngày 27/10.
Tuy nhiên, dù được các đảng đại diện cho 67/120 nghị sỹ ủng hộ, ông Eisenkot vẫn đối mặt thách thức lớn: tập hợp những lực lượng có quan điểm khác biệt sâu sắc thành một liên minh đủ ổn định để điều hành đất nước giữa lúc chiến sự và khủng hoảng an ninh kéo dài.
Kết quả tham vấn của Tổng thống Herzog cho thấy nhiều lực lượng chính trị muốn thay đổi lãnh đạo, nhưng chưa đồng nghĩa với sự thống nhất về chương trình hành động, cơ cấu chính phủ và phân chia quyền lực.
Ông Eisenkot có 28 ngày để thành lập chính phủ và có thể được gia hạn thêm tối đa 14 ngày.
Thế đa số mong manh
Nền tảng liên minh của ông Eisenkot hiện gồm 4 đảng đối lập: Yashar (21 ghế), B’Yachad của cựu Thủ tướng Naftali Bennett (12 ghế), đảng Dân chủ (8 ghế) và Yisrael Beytenu của ông Avigdor Liberman (7 ghế). Với tổng cộng 48 ghế, nhóm này chưa đạt mức đa số tối thiểu 61 ghế tại Quốc hội.
Để có đủ phiếu, ông Eisenkot cần tranh thủ hai đảng Arab là Liên danh chung (Joint List) và Ra’am, nắm tổng cộng 19 ghế, hoặc thu hút thêm các nghị sỹ và đảng phái khác. Tuy nhiên, một số đối tác Do Thái trong phe đối lập tuyên bố không chấp nhận chính phủ phụ thuộc vào các đảng Arab, dù hai lực lượng này đã ủng hộ ông Eisenkot trong quá trình tham vấn với Tổng thống. Đây là một trong những mâu thuẫn khó giải quyết nhất.
Nếu không có sự ủng hộ của 2 đảng Arab, liên minh do ông Eisenkot dẫn dắt khó đạt được đa số tại Quốc hội. Ngược lại, nếu dựa vào các đảng này để thành lập chính phủ, ông có nguy cơ làm mất sự ủng hộ của một số đối tác quan trọng trong phe đối lập Do Thái.
Trong bối cảnh đó, phương án được cân nhắc có thể là xây dựng một chính phủ thiểu số, trong đó các đảng Arập không trực tiếp tham gia Nội các nhưng hỗ trợ chính phủ từ bên ngoài. Đảng Liên danh chung đã bày tỏ sẵn sàng ủng hộ một chính phủ theo hình thức này.
Tuy nhiên, phương án đó cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Một chính phủ thiểu số sẽ phải dựa vào sự ủng hộ của các lực lượng bên ngoài trong những cuộc bỏ phiếu quan trọng, đặc biệt là ngân sách, các dự luật và những vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia. Chỉ cần một đối tác rút lại sự ủng hộ, chính phủ có thể mất khả năng hoạt động, dẫn đến đổ vỡ.
Bất đồng về nghĩa vụ quân sự
Một trong những điểm bất đồng lớn nhất giữa các đảng phái là vấn đề nghĩa vụ quân sự đối với thanh niên Do Thái chính thống giáo (Haredi).
Trong tuyên bố hôm 6/11, ông Eisenkot khẳng định 4 nguyên tắc cơ bản đối với các đảng muốn tham gia chính phủ liên minh do ông lãnh đạo, gồm công nhận Israel là quốc gia Do Thái và dân chủ; chấp nhận các giá trị trong Tuyên ngôn Độc lập; thực hiện nghĩa vụ quân sự, quốc gia hoặc dân sự bắt buộc đối với tất cả mọi người; và công nhận Hamas là tổ chức khủng bố, cam kết loại bỏ năng lực quân sự và quyền lực cai trị của lực lượng này tại Gaza.
Đáng chú ý, yêu cầu thực hiện nghĩa vụ quân sự hoặc nghĩa vụ quốc gia đối với tất cả công dân có thể trở thành trở ngại lớn trong việc thu hút các đảng Haredi, vốn phản đối việc bắt buộc thanh niên Do Thái chính thống tham gia quân đội.
Trong khi đó, ông Liberman, lãnh đạo Yisrael Beytenu, mới đây cho biết sẵn sàng xem xét những thỏa hiệp khó khăn về vấn đề tuyển quân đối với người Haredi nhằm thành lập chính phủ không có ông Netanyahu và tránh một cuộc bầu cử mới. Đây là sự thay đổi đáng chú ý trong lập trường của ông Liberman.
Tuy nhiên, ông Liberman cũng khẳng định không ủng hộ một chính phủ phụ thuộc vào Ra’am hoặc Liên danh chung. Điều này cho thấy ngay trong nhóm đối lập chủ chốt cũng tồn tại những giới hạn khác nhau về việc chấp nhận các đối tác chính trị.
Như vậy, ông Eisenkot phải cân bằng giữa yêu cầu mở rộng liên minh và duy trì những nguyên tắc được các đối tác đối lập coi trọng. Nhượng bộ về nghĩa vụ quân sự có thể làm mất sự ủng hộ của những lực lượng đề cao bình đẳng công dân; giữ lập trường cứng rắn lại thu hẹp khả năng thu hút thêm đối tác. Tranh cãi này phản ánh những bất đồng sâu sắc trong xã hội Israel về trách nhiệm công dân và sự phân bổ gánh nặng an ninh.
Tranh chấp quyền lực và sức ép an ninh
Những bất đồng đã xuất hiện ngay trong việc phân chia các vị trí lãnh đạo. Các đảng Yisrael Beytenu, Dân chủ và Ra’am muốn thay thế Chủ tịch Quốc hội khóa 25 Amir Ohana, đồng minh của ông Netanyahu, tại phiên khai mạc Quốc hội khóa 26 dự kiến ngày 10/11. Dù có đủ số phiếu để bầu người mới, các đảng vẫn chưa thống nhất được ứng cử viên.
Đảng B’Yachad của ông Bennett đề xuất ông Yair Lapid, được ông Liberman ủng hộ, trong khi đảng Yashar của ông Eisenkot phản đối và được cho là muốn vị trí này thuộc về một nghị sỹ của đảng mình. Việc chưa thống nhất được một chức danh quan trọng cho thấy tranh chấp quyền lực có thể cản trở tiến trình thành lập chính phủ, ngay cả giữa những lực lượng cùng mục tiêu thay thế ông Netanyahu.
Ông Eisenkot còn phải giải quyết bài toán phân chia các vị trí trong nội các và những cơ quan quan trọng khác, khi mỗi đảng đều muốn bảo đảm ảnh hưởng tương xứng với số ghế. Một liên minh quá rộng cũng có thể khiến việc ra quyết định trở nên phức tạp.
Sức ép càng lớn khi Israel vẫn đối mặt với các thách thức an ninh và ngoại giao nghiêm trọng. Ông Eisenkot cảnh báo đất nước đang trong tình trạng khẩn cấp, các mặt trận chiến sự vẫn hoạt động và sức ép ngoại giao ngày càng gia tăng. Chính phủ mới sẽ phải xử lý những vấn đề nhạy cảm như chiến sự, quan hệ với Mỹ, chính sách đối với Gaza và an ninh khu vực.
Thách thức của ông Eisenkot vì thế không chỉ là tập hợp đủ số phiếu để thành lập chính phủ, mà còn phải biến sự ủng hộ mang tính thời điểm thành đồng thuận chính trị lâu dài. Một liên minh chỉ gắn kết bởi mục tiêu phản đối ông Netanyahu có thể nhanh chóng rạn nứt khi phải đưa ra những quyết sách cụ thể.
Khả năng dung hòa lợi ích và khác biệt giữa các đối tác sẽ quyết định liệu Israel có sớm hình thành được một chính phủ ổn định trong giai đoạn nhiều bất trắc hay không./.
(TTXVN/Vietnam+)