Bổ sung không gian phát triển, tăng năng lực hạ tầng
Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh vừa ban hành Nghị quyết quy định về lập, thẩm định, phê duyệt, phê duyệt điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm trên địa bàn Thành phố.
Nghị quyết cụ thể hóa điểm a khoản 3 Điều 11 Luật Phát triển đô thị ngày 28/8/2026 của Quốc hội. Việc ban hành Nghị quyết xuất phát từ yêu cầu thực tiễn khi Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều dự án hạ tầng ngầm quy mô lớn như đường sắt đô thị, nhà ga ngầm, khu vực TOD, hầm chui và bãi đỗ xe ngầm. Nhu cầu kết nối không gian ngầm giữa các dự án ngày càng lớn, trong khi thành phố chưa có quy hoạch không gian ngầm tổng thể làm cơ sở quản lý thống nhất.
Trưởng Phòng Kế hoạch và Đầu tư, Sở Xây dựng Thành phố Trần Chí Trung, đánh giá: Trong điều kiện khả năng mở rộng không gian trên mặt đất tại nhiều khu vực bị hạn chế, khai thác hợp lý không gian ngầm còn là giải pháp bổ sung không gian phát triển, giảm xung đột sử dụng đất, tăng năng lực hạ tầng và nâng cao hiệu quả kết nối giao thông công cộng.
Một khảo sát mới đây của Sở Xây dựng Thành phố, nếu khai thác không gian ngầm hợp lý, một bãi đỗ xe ngầm 5 tầng hầm hình thành ở khu vực công viên Lê Văn Tám có thể tạo thêm khoảng 5.000 chỗ để xe các loại. Phương án này không chỉ góp phần bổ sung quỹ đỗ xe cho khu vực trung tâm, mà còn mở ra hướng khai thác hiệu quả không gian dưới lòng đất, giảm áp lực lên hạ tầng giao thông trên mặt đất và hỗ trợ tổ chức giao thông đô thị theo hướng đồng bộ, hiện đại.
Nghị quyết cũng đặt ra những nội dung kỹ thuật về giới hạn độ sâu được sử dụng phù hợp quy hoạch mà không phải trả tiền sử dụng không gian ngầm; trường hợp sử dụng vượt giới hạn; tiền sử dụng không gian ngầm; miễn, giảm; cũng như chính sách ưu đãi, hỗ trợ, khuyến khích đầu tư và khai thác công trình ngầm.
Trong đó, Thành phố quy định trong ranh giới thửa đất, người sử dụng đất được dùng lòng đất đến độ sâu tối đa 15 mét (tính từ mốc cao độ quy định) mà không phải trả tiền sử dụng không gian ngầm. Trong trường hợp vượt mức giới hạn độ sâu hơn 15 mét, người sử dụng đất chỉ được phép xây dựng khi phù hợp quy hoạch, không chồng lấn công trình khác, bảo đảm an toàn kỹ thuật và phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính.
Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, khoản thu “công trình ngầm” là hoàn toàn mới do đó thành phố nên thực hiện quy định không truy thu đối với các công trình ngầm đã đưa vào khai thác trước ngày 1/1/2027, đồng thời Nhà nước xác định rõ là không thu tiền sử dụng không gian ngầm.
Bên cạnh đó, quá trình thực hiện các sở ngành chức năng rà soát định kỳ hệ số thu, theo dõi sát nguồn thu thực tế và nhu cầu kinh phí để rà soát định kỳ 3 năm một lần, kịp thời kiến nghị Hội đồng nhân dân điều chỉnh hệ số thu phù hợp với biến động của thị trường.
Bảo đảm an toàn, lợi ích công cộng và tầm nhìn dài hạn
Không gian ngầm là nguồn lực phát triển, nhưng cũng là khu vực tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu thiếu quy hoạch và kiểm soát chặt chẽ. Đặc điểm địa chất, mực nước ngầm, khả năng thoát nước, nguy cơ sụt lún và tác động đến công trình lân cận đều cần được đánh giá trong quá trình lập và thẩm định quy hoạch.
“Giai đoạn hiện nay nhiều khu vực chưa có quy hoạch không gian ngầm tổng thể. Cơ quan thẩm định phải chủ động rà soát kỹ các quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết trên mặt đất và đặc biệt phải chủ động lấy ý kiến bằng văn bản của cơ quan Quốc phòng, An ninh đối với các công trình có khả năng ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, thay vì bắt chủ đầu tư tự đi liên hệ”, Tiến sĩ Phạm Viết Thuận chia sẻ.
Mới đây, để triển khai Luật Phát triển đô thị gắn với quy hoạch không gian ngầm, Ban Quản lý Đường sắt đô thị Thành phố Hồ Chí Minh chọn 3 khu vực được xem là Hub (Trung tâm kết nối) của các tuyến đường sắt đô thị gắn với không gian ngầm ở khu vực Bến Thành, Tân Sơn Nhất và Thủ Thiêm làm cơ sở lựa chọn quy chuẩn nhà ga ngầm. Theo đó, tại khu vực nhà ga Bến Thành sẽ có ít nhất 2 nhà ga được lựa chọn đầu tư gắn với Hub Bến Thành liên quan 2 dự án Metro là tuyến Metro Bến Thành-Cần Giờ và Metro Bến Thành-Thủ Thiêm.
Ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban Quản lý Đường sắt đô thị cho biết, thực chất không gian ngầm là một cấu phần của TOD, bao gồm cả phần ngầm, phần trên mặt đất và thậm chí là sau này là không gian 3D trên cao. Hội đồng nhân dân Thành phố vừa qua đã phê duyệt hai nghị quyết liên quan không gian ngầm, được xem là cơ sở thực hiện và tổ chức quy hoạch, kêu gọi nhà đầu tư.
Cũng theo một số chuyên gia, điều quan trọng để những điều khoản của quy định sớm được vận dụng là quy hoạch không gian ngầm cần phải tính đến mối quan hệ giữa các tầng không gian, giữa công trình ngầm với mặt đất và giữa các dự án có liên quan. Khi được đặt trong một chỉnh thể chung, mỗi công trình sẽ có điều kiện phát huy công năng tốt hơn, hạn chế chồng lấn và tạo thuận lợi cho việc phát triển hạ tầng trong tương lai.
Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, nhiệm vụ trước mắt là rà soát, cập nhật và số hóa dữ liệu công trình ngầm, từng bước xây dựng hệ thống thông tin thống nhất để phục vụ công tác quy hoạch, thẩm định, cấp phép và quản lý đầu tư. Nếu dữ liệu thiếu đồng bộ hoặc không được cập nhật thường xuyên, nguy cơ xung đột giữa các công trình vẫn có thể xảy ra ngay cả khi quy trình phê duyệt đã được hoàn thiện.
Giai đoạn 2010-2012, Thành phố Hồ Chí Minh từng có một số dự án xây dựng bãi đỗ xe ngầm được các nhà đầu tư đăng ký đầu tư như: dự án bãi đỗ xe ngầm Công viên Lê Văn Tám, bãi đỗ xe sân khấu Trống Đồng, bãi đỗ xe Công trường Lam Sơn, bãi đỗ xe khu vực sân bóng đá thuộc Công viên văn hóa Tao Đàn. Song phần lớn dự án này đều không thể triển khai vì nhiều nguyên nhân, trong đó có vướng mắc liên quan quy hoạch, hệ số sử dụng đất, phương án và chỉ tiêu quy hoạch.
QUÝ HIỀN