Sáng 31/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tình hình thực hiện ngân sách Nhà nước và kế hoạch đầu tư công.
Đại biểu Châu Quỳnh Dao (An Giang) chia sẻ một câu hỏi tồn tại nhiều năm qua nhưng chưa được giải quyết thỏa đáng: “Tại sao khi bước vào cổng trường, con em chúng ta mua một đĩa cơm, chai nước lại giá cao hơn bên ngoài? Cổng trường khép kín vì an toàn, nhưng vô tình biến căng tin thành một thị trường độc quyền và các cháu không có sự lựa chọn. Căn nguyên là do quy định đấu giá tài sản công”.
Cử tri bày tỏ vui mừng khi Chính phủ có chủ trương miễn, giảm thuế cho đơn vị cung ứng dịch vụ ăn uống học đường, bệnh viện... Tuy nhiên bà Dao nhìn nhận điều này mới chỉ giải quyết ở phần ngọn.
Trong một suất ăn 35.000 đồng, tiền thuế chỉ chiếm 8% (khoảng 2.000 đồng) nhưng tiền thuê mặt bằng chiếm tới 30-40% (từ 10.000 đến 14.000 đồng). "Nếu chỉ giảm thuế mà không xóa bỏ đấu giá tài sản công trong trường thì đến bao giờ trò nghèo được ăn no, ăn đủ, ăn sạch”, đại biểu Châu Quỳnh Dao đặt vấn đề.
Theo đại biểu, có hai điểm nghẽn. Một là sự “cào bằng” khi xem căng tin trường học, bệnh viện giống như mặt bằng thương mại ngoài thị trường. Bà đánh giá, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công có vai trò rất tốt nhưng không phù hợp trong môi trường công - nơi tôn chỉ bảo vệ người học, người bệnh là trên hết.
Thứ hai là sự xung đột giữa Luật Quản lý tài sản công và Luật Đấu thầu. Cụ thể, Luật Đấu thầu năm 2023 cho phép chỉ định thầu, đặt hàng cung cấp dịch vụ công nhưng Luật Quản lý, sử dụng tài sản công không cho phép khi các trường không tự cung ứng, vận hành, tổ chức được thì phải đấu giá.
"Bác sĩ, thầy cô giáo đâu phải chuyên gia tài chính kinh tế để định giá hay làm đấu giá viên để tổ chức vận hành cho tốt và buộc phải đấu thầu, giá thì đẩy lên", đại biểu trăn trở trước thực trạng.
Về giải pháp, bà đề nghị Chính phủ sớm sửa đổi, bổ sung Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, cho phép áp dụng cơ chế đặc thù đối với tài sản phục vụ an sinh, phụ trợ nội bộ trong trường học, bệnh viện… Nữ đại biểu cho rằng, cần chuyển từ hình thức “đấu giá thuê mặt bằng trả giá lên” sang “thu cố định chi phí hao mòn tối thiểu và đấu thầu lựa chọn đơn vị cung cấp đạt tiêu chuẩn dịch vụ nhất".
Trong chương trình sửa đổi Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, đại biểu Châu Quỳnh Dao đề nghị Quốc hội bổ sung một điều khoản riêng về “Tài sản công phục vụ hoạt động sự nghiệp công lập trong lĩnh vực giáo dục và y tế”, trong đó quy định chi tiết về việc cho thuê, bổ sung các chi tiết về cơ chế quản lý, lựa chọn nhà cung cấp và chất lượng dịch vụ.
Về giám sát, đại biểu cho rằng cần thiết lập phối hợp chặt chẽ: Nhà trường - ban đại diện cha mẹ học sinh - chính quyền địa phương với phương châm “phòng ngừa tiêu cực là chính, lấy sức khỏe của người học làm thước đo".
Đại biểu dẫn kinh nghiệm của Singapore sẵn sàng giao mặt bằng căng tin với giá tượng trưng chỉ vài chục USD để đổi lại quyền khống chế trần giá bữa ăn rẻ hơn ngoài thị trường 30-40%. Nhật Bản, Hàn Quốc có Luật Bữa trưa học đường, Nhà nước sẽ bảo đảm tất cả về cơ sở vật chất, cha mẹ chỉ đóng tiền để mua nguyên liệu, họ coi căng tin là “trường học thứ hai” để giáo dưỡng về ăn uống, bồi dưỡng thể chất và đảm bảo tốt giống nòi.
Công bằng trong giáo dục phải được đo bằng cơ hội học tập
Trong phiên thảo luận kinh tế - xã hội chiều qua, đại biểu Nàng Xô Vi (Quảng Ngãi) nêu thực trạng thừa, thiếu giáo viên vẫn đang diễn ra. Cả nước vẫn còn thiếu khoảng hơn 48.200 giáo viên (nhu cầu bổ sung trong năm học 2026-2027). Bên cạnh đó, còn thiếu 45.691 phòng học, 27.084 phòng học bộ, thiết bị dạy học tối thiểu ở cấp trung học phổ thông mới đáp ứng khoảng 28,7%.
Đại biểu cho rằng phải giải quyết đồng bộ, không chỉ dừng lại ở tuyển dụng mà cần rà soát, điều tiết, điều động, luân chuyển giáo viên. Theo bà Vi, phải thống kê chính xác nhu cầu theo từng cấp học, môn học và địa phương, để làm rõ cơ sở đề xuất bổ sung biên chế.
Đại biểu đề nghị Chính phủ tăng cường cơ chế phối hợp giữa Bộ GD-ĐT với các bộ, ngành, địa phương, bảo đảm việc xác định nhu cầu chuyên môn gắn với bố trí nhân lực và nguồn lực tài chính để các chính sách giáo dục thực sự triển khai hiệu quả.
Bên cạnh đó, theo đại biểu, việc đảm bảo công bằng trong giáo dục phải được đo bằng cơ hội học tập và chất lượng thực tế mà học sinh nhận được. Cùng một mục tiêu giáo dục, nhưng điều kiện thực hiện ở các vùng còn rất khác nhau, học sinh ở địa bàn khó khăn vẫn chịu nhiều hạn chế về khoảng cách địa lý, điều kiện kinh tế gia đình, hạ tầng số, thiếu giáo viên và cơ hội tiếp cận các hoạt động học tập.
Đại biểu Nàng Xô Vi kiến nghị, việc phân bổ ngân sách giáo dục và các chương trình hỗ trợ cần dựa trên nhu cầu, mức độ khó khăn và kết quả đầu ra, ưu tiên các trường còn thiếu giáo viên, phòng học chức năng, thiết bị dạy học.