' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky (Ảnh: Reuters).
Thỏa thuận bước ngoặt
Cuối tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ thông báo đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin cho phép Nga xuất khẩu hàng triệu tấn dầu diesel vào thị trường Mỹ và thế giới. Ông Trump cũng kêu gọi Ukraine tiến hành bầu cử để tìm ra một nhà lãnh đạo mới có thể đạt được thỏa thuận với Nga.
Thỏa thuận diesel đánh dấu một thay đổi bước ngoặt trong chính sách của Mỹ, đồng thời mâu thuẫn lợi ích của cả Ukraine lẫn châu Âu.
Động thái này cũng trực tiếp mâu thuẫn với một đạo luật do chính Tổng thống Trump ký ban hành vào tháng 9 nhằm áp đặt các biện pháp trừng phạt và thuế quan mới đối với những quốc gia nhập khẩu dầu khí của Nga.
Thỏa thuận được công bố không lâu sau khi phái đoàn cấp cao Ukraine và châu Âu đến Miami để đàm phán với các phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner. Nội dung trên bàn đàm phán khi đó được cho là bao gồm các đề xuất mới của Mỹ về hạ nhiệt xung đột Ukraine trước mùa đông.
Khi bước vào phòng họp, các phái viên Mỹ báo hiệu rằng Washington có thể sắp nới lỏng trừng phạt Nga. Tuy nhiên, thông báo của ông Trump về thỏa thuận diesel vẫn khiến giới chức Ukraine và châu Âu hoàn toàn bị bất ngờ.
Không ngoài dự đoán, các cuộc đàm phán đã kết thúc ngay trong ngày, sớm hơn một ngày so với kế hoạch ban đầu, mà không đạt được bất kỳ thỏa thuận nào.
Nếu thỏa thuận diesel giữa Mỹ và Nga chỉ thuần túy xoay quanh vấn đề nhiên liệu, quy mô của nó cùng lắm cũng chỉ ở mức khiêm tốn. Khối lượng được đề cập trong tuyên bố của ông Trump chỉ đạt dưới 6 triệu thùng, tương đương với nhu cầu tiêu thụ diesel trong khoảng một ngày rưỡi của Mỹ.
Thỏa thuận khó có thể tạo ra bất kỳ tác động đáng kể nào đến giá diesel toàn cầu, ngay cả khi Nga có thể cung cấp đủ khối lượng như ông Trump tuyên bố.
Đà tăng giá diesel bắt đầu và chủ yếu là hệ quả từ cuộc chiến của ông Trump đối với Iran. Do đó, nếu thỏa thuận nhằm mục đích kéo giá diesel xuống trước kỳ bầu cử giữa kỳ quan trọng tại Mỹ vào đầu tháng 11, nó ít có khả năng tạo ra tác động lớn.
Trong khi đó, ảnh hưởng của nó đối với cuộc chiến tại Ukraine được dự báo sẽ lớn hơn và gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng hơn đáng kể.
Chiến thuật gây sức ép
Kể từ khi trở lại nắm quyền vào tháng 1/2025, phương châm của ông Trump nhằm kết thúc cuộc chiến của Nga tại Ukraine dường như thường là tìm cách gây sức ép buộc Kiev phải đưa ra các nhượng bộ. Những nỗ lực này phần lớn đều thất bại. Ukraine liên tục bác bỏ ý tưởng nhượng bộ bất kỳ phần lãnh thổ nào.
Thỏa thuận diesel của ông Trump là một nỗ lực gây sức ép khác bằng cách gia tăng áp lực yêu cầu Ukraine từ bỏ một trong những công cụ hiệu quả nhất gần đây của họ. Chiến dịch tập kích bằng máy bay không người lái tầm xa và tên lửa của Kiev nhắm vào các nhà máy lọc dầu của Nga được cho là đã khiến năng lực lọc dầu của Moscow giảm tới 60% trong những tháng gần đây.
Những tuần qua, ông Trump đã cố gắng ép Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky dừng nhắm mục tiêu vào các nhà máy lọc dầu Nga. Ông đổ lỗi cho Ukraine, chứ không phải cuộc chiến Iran, là nguyên nhân khiến giá diesel tăng cao.
Tuy nhiên, Ukraine vẫn giữ lập trường sẽ ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga nếu Moscow không phá hủy hạ tầng năng lượng của Ukraine.
Trong khi đó, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho rằng việc dừng tập kích nhà máy lọc dầu sẽ không thể kéo giá nhiên liệu xuống. Theo ông, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu năng lượng của Nga mới giúp hạ nhiệt thị trường.
Thỏa thuận diesel đã đáp ứng mong muốn này của Nga. Như vậy, Nga có được lợi ích kinh tế mà không cần cam kết liên quan đến quân sự.
Mùa đông khắc nghiệt đối với Ukraine
Gần đây, Ukraine đã đạt được thành công lớn trên chiến trường với chiến dịch phản công Vivaldi. Theo giới phân tích, chiến dịch này đã ngăn các nỗ lực của Nga nhằm kiểm soát hoàn toàn vùng Donetsk có ý nghĩa chiến lược quan trọng ở miền đông Ukraine.
Điều này càng làm cho mặt trận kinh tế của cuộc chiến trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Nó cũng làm gia tăng căng thẳng cho mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương vốn đã mong manh.
Châu Âu giờ đây phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn cung diesel từ Mỹ so với trước đây. Sự phụ thuộc nói chung của châu Âu vào nhập khẩu năng lượng từ Mỹ cũng đặt ra một câu hỏi về tính hiệu quả và bền vững thực sự của gói trừng phạt tiếp theo từ EU nhằm vào Nga.
Trong khi đó, việc Mỹ dỡ bỏ trừng phạt đối với dầu diesel của Nga đồng nghĩa ngay cả một lệnh ngừng bắn năng lượng một phần cũng sẽ khó đạt được hơn và Ukraine sẽ chịu tổn thất lớn hơn mùa đông đang đến gần.
Hơn nữa, trong dài hạn, mọi dấu hiệu cho thấy chính quyền Tổng thống Trump dường như đang tiến gần đến lập trường của Moscow hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ khi cuộc chiến ở Ukraine nổ ra.