Kinh tế tầm thấp đang mở ra không gian phát triển mới tại Việt Nam, với việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV), công nghệ số và các dịch vụ trên không vào sản xuất, kinh doanh và đời sống.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, 5 nhóm thách thức Việt Nam cần được ưu tiên xử lý là hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế cấp phép; bảo đảm an ninh và chủ quyền vùng trời; giảm phụ thuộc vào công nghệ và chuỗi cung ứng nước ngoài; bảo đảm hiệu quả kinh tế trong toàn bộ vòng đời thiết bị và xây dựng niềm tin xã hội và bảo vệ quyền riêng tư.
Hơn 3.000 drone đang phục vụ 1,5 triệu ha đất nông nghiệp miền Tây
Phát biểu trong phiên chuyên đề về chuyển hóa công nghệ mới nổi và xây dựng hạ tầng, khai thác tiềm năng kinh tế tầm thấp trong khuôn khổ Diễn đàn kinh tế Mùa Thu 2026 ngày 27/10, bà Bùi Minh Phương - Phó Viện trưởng Viện Phát triển không gian tầm thấp - Hội Hàng không Vũ trụ Việt Nam (VAA), cho biết thị trường dịch vụ kinh tế tầm thấp toàn cầu có thể đạt khoảng 128 tỷ USD vào năm 2030.
UAV tham gia triển lãm, giới thiệu sản phẩm tại Diễn đàn kinh tế Mùa Thu 2026.
Trong xu hướng đó, thị trường UAV và drone tại Việt Nam dự báo cũng đạt khoảng 10 tỷ USD vào năm 2035. Điều này cho thấy dư địa phát triển lớn của một lĩnh vực kết hợp giữa công nghệ hàng không, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và các nền tảng số.
Theo các chuyên gia, UAV hiện được ứng dụng trong nhiều hoạt động như nông nghiệp chính xác, giám sát công trình hạ tầng, vận chuyển hàng hóa, logistics y tế, khảo sát địa hình và xây dựng bản đồ số.
Bà Minh Phương cho biết số liệu thống kê đến năm 2025, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đã có hơn 3.000 drone phục vụ sản xuất nông nghiệp trên khoảng 1,5 triệu ha.
Việt Nam đã có những định hướng chính sách quan trọng để khai thác không gian tầm thấp. Kết luận số 99 ngày 28/9/2026 của Bộ Chính trị xác định không gian tầm thấp là tài nguyên quốc gia, đồng thời mở ra một không gian phát triển mới gắn với yêu cầu bảo vệ chủ quyền không phận, chủ quyền dữ liệu, an ninh tài nguyên, biên giới, biển đảo và các đô thị lớn.
Mục tiêu đặt ra đến năm 2030, Việt Nam hướng tới vận hành 3 khu thử nghiệm bay cấp quốc gia và thành lập ít nhất một trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia về thiết bị bay không người lái.
Đến năm 2045, kinh tế tầm thấp phấn đấu đóng góp khoảng 1,5% GDP, với tỷ lệ nội địa hóa vượt 85%.
Chọn đúng hướng để thương mại hóa UAV
Các chuyên gia cho rằng, yêu cầu đặt ra cho phát triển không gian kinh tế tầm thấp không chỉ là nâng cao năng lực sản xuất UAV mà còn phải xây dựng đầy đủ các điều kiện cần thiết cho hoạt động khai thác thương mại. Trong đó, hạ tầng kỹ thuật, hệ thống quản lý và giám sát vùng trời, nền tảng dữ liệu, phần mềm điều hành và dịch vụ vận hành giữ vai trò quan trọng.
TP.HCM thử nghiệm thành công drone giao thuốc, vật tư y tế đến Cần Giờ và Côn Đảo.
Để khai thác hiệu quả không gian kinh tế tầm thấp, các ý kiến đề xuất Việt Nam cần xác định những lĩnh vực có lợi thế. Thay vì cố gắng tạo ra một thị trường hoàn toàn mới, Việt Nam có thể phát triển kinh tế không gian tầm thấp từ những nhu cầu đã hiện hữu trong nền kinh tế.
Bà Nguyễn Thị Hải Hằng, Phó Chủ tịch Liên minh kinh tế tầm thấp, nguyên Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam, cho rằng sự phát triển của kinh tế không gian tầm thấp phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, không chỉ dựa trên khả năng của công nghệ.
Thay vì đặt mục tiêu làm chủ ngay toàn bộ công nghệ lõi, cần lựa chọn những khâu phù hợp với năng lực hiện có, tổ chức khai thác an toàn và tạo ra giá trị gia tăng. Từ nền tảng đó, doanh nghiệp từng bước nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ những công nghệ có lợi thế. Không dừng ở bay thử, phải tiến tới thương mại hóa.
Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ kinh tế số và Xã hội số- Bộ Khoa học Công nghệ, cho biết kinh tế không gian tầm thấp đang được xác định là một không gian phát triển mới, bên cạnh không gian ngầm và không gian vũ trụ.
Các ứng dụng UAV trên thực tế đã hình thành từ nhiều năm trước, đặc biệt trong sản xuất nông nghiệp. Hiện nay, thiết bị bay không người lái còn được sử dụng để giám sát các công trình điện, hạ tầng năng lượng và những khu vực con người khó tiếp cận.
Theo bà Nguyễn Thị Hải Hằng, Việt Nam có thể phát triển kinh tế không gian tầm thấp từ những nhu cầu đã hiện hữu trong nền kinh tế.
Tuy nhiên, theo ông Thuật, một chuyến bay thử nghiệm thành công chưa đồng nghĩa với việc hình thành được mô hình kinh doanh bền vững. Để đánh giá khả năng thương mại hóa, cần xem xét ba yếu tố.
Đầu tiên là có thị trường thực sự, giải quyết được bài toán cụ thể, có khách hàng và mang lại hiệu quả kinh tế tốt hơn phương thức truyền thống. Thứ hai là phải bảo đảm an toàn và mô hình cần có khả năng nhân rộng.
Ba yếu tố này là cơ sở để đánh giá một mô hình thử nghiệm có đủ điều kiện phát triển thành dịch vụ thương mại hay không.
Bà Hằng đề xuất cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cần được mở rộng theo hướng tạo điều kiện để doanh nghiệp chứng minh tính an toàn và hiệu quả của các ứng dụng trong môi trường thực tế.
Doanh nghiệp chủ động chứng minh khả năng vận hành an toàn để tạo niềm tin cho cơ quan quản lý và người sử dụng. Ngược lại, Nhà nước có cơ chế thử nghiệm đủ linh hoạt để các giải pháp khả thi được kiểm chứng, hoàn thiện và tiến tới thương mại hóa.
Việc hình thành các khu thử nghiệm có kiểm soát, hành lang bay an toàn và từng bước nghiên cứu các khu vực bay chuyên biệt phục vụ vận chuyển hàng hóa có thể tạo nền tảng để mở rộng ứng dụng UAV. Quá trình này cần gắn với yêu cầu về an ninh, an toàn và hiệu quả khai thác.
Tại Diễn đàn kinh tế Mùa Thu 2026, rất nhiều giải pháp công nghệ, nền tảng số được doanh nghiệp chia sẻ.
Một định hướng quan trọng là khuyến khích doanh nghiệp chuyển từ mô hình bán thiết bị đơn lẻ sang cung cấp dịch vụ trọn gói, bao gồm lập kế hoạch bay, vận hành, xử lý dữ liệu và báo cáo kết quả. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp tạo ra nguồn doanh thu dịch vụ ổn định hơn, đồng thời nâng cao giá trị cung cấp cho khách hàng.
Khi các mắt xích trong hệ sinh thái cùng phát triển, Việt Nam có thể từng bước nâng cao năng lực công nghệ, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và mở rộng khả năng tham gia vào chuỗi giá trị kinh tế không gian tầm thấp.
Các chuyên gia cũng đưa ra lộ trình phát triển UAV cho 10 năm từ 2026-2037, để hoàn thiện từ thử nghiệm đến hình thành cụm ngành. Trong đó, giai đoạn
Giai đoạn 2027-2030 sẽ hoàn thiện nền móng. Trong giai đoạn này, ưu tiên hàng đầu là xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và quy trình phối hợp liên ngành. Cần quy hoạch, thiết lập các khu vực thử nghiệm có kiểm soát để đánh giá độ an toàn, tính khả thi và hiệu quả kinh tế của từng mô hình ứng dụng.
Việc thử nghiệm cần gắn với các bài toán cụ thể của thị trường, qua đó xác định những mô hình có khả năng thương mại hóa, đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý trước khi mở rộng hoạt động trên diện rộng.
Giai đoạn 2031-2036 là giai đoạn tích hợp hệ sinh thái và hình thành cụm ngành. Giai đoạn này cần tăng cường liên kết giữa các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ, nhà sản xuất và khách hàng công nghiệp.