Lấy vị trí việc làm làm căn cứ trả lương
Theo Quyết định số 124/QĐ-BCĐCCTLBHXH ngày 29/8/2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương về cải cách chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội và ưu đãi người có công, Bộ Nội vụ được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội. Đề án tập trung đánh giá việc thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW và Nghị quyết số 28-NQ/TW, dự kiến trình Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV vào tháng 3/2027.
Tiến trình xây dựng Đề án được triển khai đồng thời với việc hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm. Kết luận số 107-KL/TW ngày 17/10/2026 của Bộ Chính trị xác định vị trí việc làm là nền tảng của quản trị tổ chức, quản trị nhân lực trong hệ thống chính trị; đồng thời là căn cứ để tuyển dụng, bố trí, sử dụng, đào tạo, đánh giá, cơ cấu lại đội ngũ, quản lý biên chế và cải cách chính sách tiền lương.
Kết luận đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý theo số lượng người, biên chế, ngạch, bậc sang quản trị theo vị trí việc làm, năng lực thực thi, kết quả và giá trị đóng góp. Khi xác định rõ một vị trí đảm nhiệm công việc gì, yêu cầu năng lực, khối lượng và trách nhiệm đến đâu, cơ quan quản lý mới có căn cứ tính toán nhu cầu nhân lực và thiết kế chế độ đãi ngộ phù hợp.
Thực hiện Kết luận số 107-KL/TW, Ban Tổ chức Trung ương và Bộ Nội vụ đang khẩn trương rà soát, chuẩn hóa dữ liệu vị trí việc làm tại các cơ quan, đơn vị, địa phương. Trọng tâm là làm rõ nhiệm vụ, sản phẩm đầu ra, trách nhiệm và yêu cầu năng lực của từng vị trí; xác định nhu cầu nhân lực, khả năng cơ cấu lại đội ngũ và phương án giao biên chế giai đoạn 2027-2031.
Theo tiến độ, các cơ quan, đơn vị, địa phương phải hoàn thành việc gửi dữ liệu ban đầu trước ngày 10/11/2026; việc tiếp nhận, chuẩn hóa, kiểm chứng và tổng hợp cơ sở dữ liệu hoàn thành trước ngày 20/11/2026. Trên cơ sở đó, các cơ quan có thẩm quyền xây dựng phương án bố trí, cơ cấu lại nhân lực và giao biên chế cho giai đoạn tiếp theo.
Tại phiên thảo luận về kinh tế - xã hội của Quốc hội ngày 30/10/2026, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, Bộ đang phối hợp với Ban Tổ chức Trung ương nghiên cứu, xây dựng Đề án tổng thể về tiền lương. Việc xác định vị trí việc làm và số người làm việc là cơ sở quan trọng để tham mưu phân giao biên chế giai đoạn 2027-2031, đồng thời phục vụ nghiên cứu, đề xuất chính sách tiền lương. Bộ Nội vụ đang triển khai xây dựng vị trí việc làm trước để rút kinh nghiệm, sau đó hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương thực hiện.
Như vậy, hoàn thiện vị trí việc làm là bước đi có tính nền tảng. Nếu chưa xác định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm, yêu cầu năng lực và sản phẩm của từng vị trí, việc thiết kế bảng lương mới sẽ thiếu căn cứ để phân định mức độ phức tạp, giá trị và trách nhiệm của công việc.
Bảo đảm công bằng, tạo động lực làm việc
Theo Nghị quyết 27, cơ cấu tiền lương mới gồm lương cơ bản chiếm khoảng 70% tổng quỹ lương, các khoản phụ cấp chiếm khoảng 30%; bổ sung tiền thưởng với quỹ tiền thưởng bằng khoảng 10% tổng quỹ tiền lương của năm, không bao gồm phụ cấp. Hệ thống gồm một bảng lương chức vụ đối với người giữ chức vụ lãnh đạo; một bảng lương chuyên môn, nghiệp vụ đối với công chức, viên chức không giữ chức danh lãnh đạo; cùng ba bảng lương dành cho lực lượng vũ trang.
Theo Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, điểm thay đổi căn bản là tiền lương không còn chủ yếu phản ánh quá trình công tác, ngạch, bậc hay thời gian nâng lương, mà phải thể hiện giá trị công việc và trách nhiệm của người đảm nhiệm. Một vị trí có yêu cầu chuyên môn cao, phạm vi trách nhiệm lớn, mức độ phức tạp và áp lực công việc cao cần được xác định mức đãi ngộ tương xứng.
Cách trả lương này đòi hỏi đổi mới cả công tác đánh giá cán bộ, công chức, viên chức. Nếu tiền lương gắn với vị trí việc làm và kết quả thực hiện nhiệm vụ, việc đánh giá không thể chỉ dựa vào nhận xét định kỳ hoặc những tiêu chí chung chung. Cần xác định rõ nhiệm vụ được giao, sản phẩm phải hoàn thành, chất lượng, tiến độ và trách nhiệm của từng cá nhân.
Một trong những kỳ vọng lớn của cải cách là khắc phục tình trạng bình quân, cào bằng, tạo động lực để cán bộ, công chức, viên chức nâng cao năng lực và hiệu quả công việc. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, việc xác định vị trí việc làm phải thực chất, phản ánh đúng yêu cầu của từng cơ quan, đơn vị và đặc thù của từng lĩnh vực.
Kết luận số 107-KL/TW cũng chỉ rõ những hạn chế trong quá trình xây dựng vị trí việc làm thời gian qua: Phương pháp chưa thống nhất, dữ liệu còn phân tán, việc quản lý và sử dụng vị trí việc làm chưa hiệu quả; tác động của chuyển đổi số, cơ chế tự chủ, xã hội hóa và yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ chưa được phản ánh đầy đủ trong xác định nhu cầu nhân lực, phân bổ biên chế.
Tại buổi làm việc với các địa phương vùng trung du và miền núi phía bắc ngày 28/10/2026, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu khẩn trương hoàn thiện vị trí việc làm, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số, cắt giảm thủ tục hành chính và đặc thù của từng địa phương. Bản mô tả công việc, khung năng lực cần được xây dựng rõ ràng, làm căn cứ xác định số lượng biên chế phù hợp với thực tiễn.
Một vấn đề khác cần được quan tâm là bảo đảm tương quan tiền lương giữa các nhóm đối tượng, nhất là công chức và viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập. Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, một số viên chức tại đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã đang đảm nhiệm khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn cao nhưng chế độ lương, phụ cấp chưa tương đồng với công chức cấp xã.
Tại phiên thảo luận ngày 30/10, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, Bộ đang nghiên cứu, đề xuất chính sách tiền lương, phụ cấp đối với viên chức đơn vị sự nghiệp công lập, tập trung khắc phục những bất cập giữa chế độ của nhóm này với công chức cấp xã. Đây là vấn đề cần được tính toán trong quá trình xây dựng chính sách mới, nhằm bảo đảm tương quan hợp lý giữa tính chất công việc, trách nhiệm và chế độ đãi ngộ.
Cải cách tiền lương theo vị trí việc làm cũng đặt ra yêu cầu có phương án chuyển xếp phù hợp, bảo đảm quyền lợi của người đang hưởng lương. Nghị quyết 27-NQ/TW xác định nguyên tắc chuyển xếp từ lương cũ sang lương mới không thấp hơn tiền lương hiện hưởng. Đây là cơ sở quan trọng để tạo sự đồng thuận, hạn chế xáo trộn đời sống của cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình chuyển đổi.
Đối với người có năng lực, kinh nghiệm và đảm nhiệm công việc phức tạp, chính sách mới cần tạo cơ hội cải thiện thu nhập tương xứng. Việc đánh giá cũng phải có tiêu chí minh bạch, tránh tình trạng cùng một vị trí nhưng mức độ hoàn thành nhiệm vụ khác nhau mà không được phản ánh trong chế độ đãi ngộ. Đồng thời, cần tính đến đặc thù nghề nghiệp, điều kiện lao động và yêu cầu thu hút nhân lực ở những ngành, lĩnh vực chuyên môn sâu, áp lực cao hoặc có điều kiện làm việc đặc biệt.
Theo đóng góp của các chuyên gia, để cải cách đi vào thực chất, trước hết cần hoàn thiện danh mục vị trí việc làm, bản mô tả công việc và khung năng lực theo hướng thống nhất nhưng vẫn phản ánh đặc thù từng ngành, lĩnh vực, địa phương. Cơ sở dữ liệu phải được chuẩn hóa, cập nhật, kết nối và kiểm chứng, phản ánh đúng nhiệm vụ, sản phẩm, khối lượng công việc, số người đảm nhiệm và yêu cầu năng lực. Đây là căn cứ để xác định nhu cầu nhân lực, bố trí biên chế, tuyển dụng, đào tạo, đánh giá và trả lương.
Cùng với đó, cải cách tiền lương phải gắn với đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan, đơn vị. Việc xác định vị trí việc làm cần đi liền với rà soát nhiệm vụ, loại bỏ công việc trùng lặp, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và đổi mới phương thức cung cấp dịch vụ công. Đối với đơn vị sự nghiệp công lập, chính sách tiền lương cần được nghiên cứu trong mối quan hệ với cơ chế tự chủ, nguồn thu và yêu cầu bảo đảm chất lượng dịch vụ thiết yếu như giáo dục, y tế, an sinh xã hội.
Trong sáu tháng cuối năm 2026, tổng nguồn lực bố trí tăng thêm để điều chỉnh tiền lương, lương hưu và phụ cấp là khoảng 48,5 nghìn tỷ đồng. Trong đó, hơn 2,2 triệu cán bộ, công chức, viên chức được hưởng mức lương cơ sở tăng từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng/tháng, với kinh phí tăng thêm khoảng 35.000 tỷ đồng. Gần 3,5 triệu người hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội được điều chỉnh, với kinh phí tăng thêm khoảng 10.773 tỷ đồng. Riêng việc tăng phụ cấp công vụ từ 25% lên 55% có khoảng 163.000 công chức cấp xã được thụ hưởng, kinh phí tăng thêm khoảng 2.800 tỷ đồng.
Bài và ảnh: An Như