Thức ăn rơi xuống sàn có còn an toàn nếu áp dụng quy tắc 3 giây?

Nhặt thức ăn vừa rơi xuống sàn trong vòng vài giây, rửa qua bằng nước sạch rồi tiếp tục sử dụng là thói quen phổ biến của không ít người. 

Nhiều người tin vào quy tắc 3 giây hay 5 giây với giả định vi khuẩn cần một khoảng thời gian nhất định mới có thể xâm nhập vào thực phẩm. Tuy nhiên các bằng chứng khoa học y tế đã bác bỏ hoàn toàn quan điểm này.

Vi khuẩn có thể truyền sang thức ăn gần như ngay lập tức

Giáo sư John Tregoning, chuyên gia miễn dịch học vắc xin tại Imperial College London, đã tổng hợp nhiều nghiên cứu về khả năng lây nhiễm vi sinh vật để làm rõ tính chính xác của quy tắc này. 

Các dữ liệu thực nghiệm chỉ ra rằng vi khuẩn có thể bám vào thực phẩm gần như ngay lập tức tại thời điểm tiếp xúc. Mức độ nhiễm khuẩn không chỉ phụ thuộc vào thời gian rơi mà còn chịu tác động lớn từ độ ẩm của thức ăn, chất liệu bề mặt và mức độ ô nhiễm thực tế tại vị trí tiếp xúc.

Một nghiên cứu của Đại học Rutgers đã thử nghiệm với bốn loại thực phẩm gồm dưa hấu, bánh mì, bánh mì phết bơ và kẹo dẻo. Các mẫu lần lượt được đặt lên thép không gỉ, gạch men, gỗ và thảm trong những khoảng thời gian khác nhau.

Kết quả cho thấy độ ẩm là yếu tố quyết định hàng đầu đến mức độ truyền vi khuẩn. Trong số các mẫu thử nghiệm, dưa hấu có hàm lượng nước cao ghi nhận mức nhiễm lớn nhất. Ngược lại, các loại thực phẩm khô hơn có tỷ lệ bám dính thấp hơn. 

Các nhà nghiên cứu cho rằng lượng nước trong thực phẩm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho vi khuẩn di chuyển từ bề mặt sang thức ăn.

Bên cạnh độ ẩm, chất liệu bề mặt cũng tạo ra sự khác biệt đáng kể. Các bề mặt phẳng và cứng như gạch men hay thép không gỉ có khả năng truyền vi khuẩn cao hơn so với thảm.  

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa thực phẩm khô hoặc thức ăn rơi trên thảm được xem là an toàn, bởi nguy cơ còn phụ thuộc vào loại vi sinh vật, mức độ ô nhiễm và tình trạng thực tế của bề mặt.

Một thử nghiệm khác tại Đại học Clemson cũng ghi nhận hơn 99% vi khuẩn Salmonella trên bề mặt gạch men đã truyền sang lát thịt nguội chỉ sau 5 giây tiếp xúc, cho thấy vi khuẩn có thể truyền sang thực phẩm tức thì.

Rửa bằng nước không thể bảo đảm loại bỏ nguy cơ

Theo Giáo sư John Tregoning, một bề mặt trông sạch bằng mắt thường vẫn có thể chứa vi khuẩn. Nếu khu vực đó từng tiếp xúc với thực phẩm nhiễm khuẩn, giày dép hoặc vật nuôi, vi sinh vật có thể còn tồn tại và truyền sang thức ăn khi thực phẩm chạm vào bề mặt sau đó.

Nghiên cứu của Đại học Clemson cũng cho thấy vi khuẩn Salmonella Typhimurium có thể tồn tại trên một số bề mặt trong nhiều giờ và tiếp tục truyền sang thực phẩm. 

Các nghiên cứu trong môi trường y tế cũng ghi nhận hiện tượng tương tự. Một nghiên cứu công bố năm 2026 về vật liệu sử dụng trong phẫu thuật khớp cho thấy các mẫu được đặt trên sàn phòng mổ trong 10 giây có thể nhiễm những vi khuẩn có ý nghĩa lâm sàng. Quá trình khử khuẩn đúng cách có thể làm giảm đáng kể lượng vi sinh vật bám trên bề mặt.

Đối với thực phẩm, việc rửa lại bằng nước có thể loại bỏ một phần bụi bẩn và vi sinh vật bên ngoài. Tuy nhiên, biện pháp này không thể bảo đảm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nhiễm khuẩn. Hiệu quả làm sạch còn phụ thuộc vào loại thực phẩm, đặc điểm bề mặt và tác nhân gây ô nhiễm.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có hệ miễn dịch suy yếu cần đặc biệt thận trọng. Những nhóm này có nguy cơ gặp biến chứng nghiêm trọng hơn nếu mắc bệnh do thực phẩm.

Vì vậy, thời gian thức ăn nằm trên sàn không thể được xem là tiêu chí duy nhất để đánh giá mức độ an toàn. Người sử dụng nên loại bỏ thực phẩm đã tiếp xúc với bề mặt có nguy cơ ô nhiễm thay vì tiếp tục sử dụng.