Tìm cách 'ứng xử' với 4.000 cây cổ thụ có nguy cơ gãy đổ ở TP.HCM

Như các chuyên gia cây xanh đã đề cập, cây cổ thụ nhìn bên ngoài xanh tốt nhưng bên trong đã yếu đi. Rồi dù cây có khỏe nhưng gặp dông lốc cũng khó vững vàng, dễ gây tai nạn. Nhưng việc thay thế cây khác phải làm từng bước.

Từng bước thay cây cổ thụ già để giữ bóng mát

Đại diện Trung tâm Quản lý giao thông và hạ tầng kỹ thuật (thuộc Sở Xây dựng TP.HCM) cho biết thành phố hiện quản lý khoảng 8.000 cây xanh cổ thụ, trong đó khoảng 4.000 cây ở khu vực trung tâm đã nhiều năm tuổi, nguy cơ gãy cành, bật gốc cao.

Có những hàng cây dầu nay đã khoảng 100 năm. Khi quá già, cây giảm khả năng phát triển đọt non, khó đủ sức nuôi những cành nhánh lớn vươn dài.

• Cây xanh tét nhánh làm 1 người chết: Sở Xây dựng TP.HCM nói cây còn tươi tốt, sẽ tổng rà soát cây lớn

Theo vị đại diện này, khoảng 99% sự cố cây ngã đổ, gãy cành không xuất phát từ bọng thân.

Với cây bật gốc, nguyên nhân thường liên quan đến bộ rễ bị tổn thương do đào vỉa hè, thi công công trình, ngầm hóa lưới điện hoặc vỉa hè bê tông hóa khiến rễ khó phát triển. Khi bộ rễ suy yếu nhưng tán cây vẫn lớn, cây dễ bật gốc khi gặp gió mạnh.

Với cành gãy, nguy cơ nằm ở các điểm nối giữa thân và cành hoặc giữa các cành, những vị trí này có thể yếu dần theo thời gian. Các tòa nhà cao tầng cũng làm thay đổi luồng gió, tạo lực xoáy và lực vặn lên cành. Khi gặp mưa bão, những cành yếu có thể gãy.

"Việc phát hiện sớm cũng không đơn giản, một số thiết bị có thể kiểm tra phần bên trong thân cây nhưng chưa đánh giá đầy đủ được tình trạng rễ dưới đất hay những vết nứt ở các điểm nối cành trên cao", vị đại diện phân tích.

Trước mắt, cơ quan quản lý thu gọn tán, hạ chiều cao những cây có nguy cơ để giảm sức cản của gió. Về lâu dài, TP.HCM dự kiến trong khoảng 10 năm xử lý dần 3.000 - 4.000 cây suy yếu, mỗi năm khoảng 300 - 400 cây. Cây già được thay từng bước, đốn đến đâu trồng bổ sung đến đó để không mất bóng mát cả tuyến đường.

Việc trồng mới cũng sẽ ưu tiên những giống có chiều cao, tán cây dễ kiểm soát trên đường phố. Những cây cổ thụ lớn được định hướng giữ tại công viên, khu sinh thái và những không gian phù hợp để bảo tồn.

Cây lâu năm như người cao tuổi

Tại TP.HCM, nhất là ở các tuyến đường ở khu vực trung tâm như Trần Quang Khải, An Dương Vương, Trần Hưng Đạo… còn rất nhiều hàng cây cổ thụ lâu năm với tán cành rộng lớn vốn dĩ đã gắn với ký ức của hàng triệu người. Với thân cây cao, tán to, cành dài, có vẻ nay không còn phù hợp với quá trình phát triển đô thị, nhất là dễ gây tai nạn.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Đinh Quang Diệp (Hội Khoa học kỹ thuật lâm nghiệp Việt Nam) cho rằng tình trạng cây gãy nhánh, đổ ngã xảy ra những năm qua có phần do thời tiết ngày càng khắc nghiệt, trong khi nhiều cây ở TP.HCM đã có tuổi đời rất lớn.

"Cây lâu năm gãy cành, ngã đổ giống như người tuổi già rồi, vấn đề chỉ là không biết xảy ra lúc nào. Có những cây bên ngoài vẫn xanh tốt nhưng bên trong cành, thân hoặc bộ rễ đã yếu. Vì vậy không phải lúc nào nhìn bằng mắt cũng biết được cây có nguy cơ gãy đổ hay không", TS Diệp chỉ ra vấn đề.

Khi cây đã nhiều năm tuổi, cách chăm sóc cũng phải khác trước. Muốn giảm nguy cơ, thành phố phải đầu tư thêm máy móc hiện đại hơn nữa cho việc kiểm tra, chăm sóc và cắt tỉa, nhất là với những cây có kích thước lớn.

Nhiều cây được trồng từ vài chục năm trước, khi đó việc kiểm soát chiều cao và tán cây chưa được đặt ra như hiện nay. Cần nhìn vào thực tế này để có cách quản lý phù hợp hơn, thay vì chỉ chờ đến khi cây có dấu hiệu nguy hiểm mới xử lý.

Tuy vậy, TS Diệp cho rằng không nên thấy cây lớn tuổi là nghĩ ngay đến việc cắt bỏ. Mỗi loài cây có khả năng chịu cắt tỉa khác nhau.

Có loài có thể hạ thấp tán mà vẫn phục hồi tốt, nhưng cũng có loài nếu bị cắt quá mạnh sẽ suy yếu hoặc khó phát triển cành mới. Vì vậy, cách xử lý cũng phải dựa vào đặc điểm của từng loại cây.

TS Đinh Quang Diệp: Giữ cây không phải bằng mọi giá

Giữ cây không có nghĩa là giữ bằng mọi giá, quan trọng là phải biết cây nào nên giữ, giữ bằng cách nào và cây nào cần thay thế. Làm được như vậy vừa bảo đảm an toàn cho người dân, vừa giữ được những hàng cây đã gắn với thành phố trong nhiều năm.

Phải hài hòa giữa người dân và người quản lý. Người dân cũng cần chia sẻ và chấp nhận việc cắt tỉa để phòng ngừa rủi ro mất an toàn, còn người quản lý cũng phải tính thời điểm và cách tỉa phù hợp. Không nên cắt trụi lủi vào mùa nắng nóng khi người dân vẫn cần bóng mát.

Cũng theo TS Đinh Quang Diệp, về lâu dài cần phân loại lại những cây xanh lâu năm để biết cây nào có thể tiếp tục giữ, cây nào cần chăm sóc đặc biệt và cây nào không còn bảo đảm an toàn thì phải thay thế. Những cây có giá trị đặc biệt, gắn với cảnh quan hoặc lịch sử, di sản của thành phố cũng cần được xem xét theo cách khác với cây xanh thông thường.

Tổng rà soát cây lớn

Sở Xây dựng TP.HCM cho biết cây gãy nhánh trên đường An Dương Vương tối 18-9 vẫn tươi tốt, không có dấu hiệu sâu bệnh. Thời điểm xảy ra sự cố có mưa lớn, gió giật mạnh và luồng gió xoáy khiến nhánh cây bị tét.

Sở đã chỉ đạo tổng rà soát, kiểm tra kỹ các tuyến đường có cây lớn, cây cổ thụ, nhất là những cây có nguy cơ cao. Với cây đã quá già cỗi, hư hại, cơ quan chức năng sẽ đốn hạ và thay mới để bảo đảm an toàn cho người dân.

186 cây xanh tại khu vực làm nút giao đường Phạm Văn Đồng với vành đai 2 TP.HCM được di dời, trong đó 45 cây được bứng dưỡng.