Ở nhiều khu công nghiệp, bài toán đầu tư công nghệ sạch từng khiến không ít chủ doanh nghiệp đắn đo vì chi phí máy móc đắt đỏ trong khi thời gian hoàn vốn kéo dài. Giờ đây, tư duy đầu tư xanh đang thay đổi căn bản. Việc cắt giảm khí thải không dừng lại ở nghĩa vụ tuân thủ tiêu chuẩn môi trường mà trở thành một nguồn thu tài chính cụ thể từ việc bán hạn ngạch và tín chỉ carbon.
Doanh nghiệp bán giảm phát thải để trả nợ vay
Theo Báo Chính phủ, tại hội thảo Chính sách tín dụng và thị trường carbon: Khơi thông dòng vốn xanh ngày 14/10, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, việc thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đòi hỏi nguồn lực rất lớn cho đổi mới công nghệ và chuyển dịch năng lượng.
Nghị định số 29/2026 về sàn giao dịch carbon trong nước cùng giai đoạn thí điểm 2025-2026 với quy mô hơn 511 triệu tấn CO2 tương đương tại 3 ngành nhiệt điện, sắt thép và xi măng đã thiết lập nền tảng pháp lý rõ ràng. Tín dụng xanh và thị trường carbon vì thế hình thành mối liên kết cộng hưởng tự nhiên.
Cụ thể, ngân hàng cung cấp vốn để doanh nghiệp lắp đặt thiết bị tiết kiệm năng lượng, công nghệ ít phát thải. Đổi lại, thị trường carbon giúp biến khối lượng khí thải cắt giảm thành tiền mặt. Nguồn thu này cải thiện dòng tiền, nâng cao khả năng trả nợ, qua đó trực tiếp giảm rủi ro nợ xấu cho phía nhà băng.
Hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) kết quả giảm phát thải sẽ cung cấp dữ liệu minh bạch để tổ chức tín dụng giám sát việc sử dụng vốn và quản trị rủi ro khoản vay hiệu quả hơn.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Tín dụng xanh cung cấp vốn cho doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, trong khi thị trường carbon mở thêm cơ hội tạo nguồn thu từ kết quả giảm phát thải (Ảnh: LinkedIn).
Cơn khát vốn trăm tỷ USD và bài toán pháp lý
Dòng vốn chảy vào các lĩnh vực bền vững ghi nhận bước tiến rõ rệt. Tính đến cuối tháng 6, dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống đạt hơn 856.000 tỷ đồng, tăng 9,87% so với cuối năm 2025. Giai đoạn 2017-2025 ghi nhận mức tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm. Dòng vốn tập trung lớn nhất vào nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học (chiếm trên 31%), tiếp đến là năng lượng xanh (chiếm gần 28%).
Dù vậy, nhu cầu vốn chuyển đổi xanh tại Việt Nam vẫn rất lớn. Ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, ước tính giai đoạn đến năm 2040, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD cho thích ứng biến đổi khí hậu và giảm phát thải, tương đương 6,8% GDP mỗi năm. Riêng ngành điện, nhu cầu đầu tư nguồn và lưới điện giai đoạn 2026-2030 theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cần khoảng 136 tỷ USD.
Ông Giáp lưu ý, ngân hàng cần đánh giá chặt chẽ khả năng được cấp tín chỉ, sản lượng, giá bán, chi phí xác minh và thời điểm thu tiền trước khi tính toán nguồn thu carbon vào phương án trả nợ.
Ở góc độ tổ chức cho vay, TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trường Đào tạo cán bộ kiêm Phó Trưởng ban Chỉ đạo ESG Agribank, cho biết dư nợ tín dụng xanh của Agribank đạt gần 30.000 tỷ đồng vào cuối tháng 3/2026. Bà Hà kiến nghị cần sớm làm rõ quyền sở hữu, quyền định đoạt và quyền hưởng lợi từ tín chỉ carbon, hoàn thiện khung pháp lý về giao dịch bảo đảm, kế toán, thuế và ngoại hối, đồng thời hạ chi phí xác minh cho các hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ.
Thêm kênh huy động nguồn lực tài chính quốc tế
Bên cạnh nỗ lực nội địa, cơ hội mở rộng tiếp cận nguồn vốn ngoại thông qua cơ chế trao đổi carbon đang được đẩy mạnh. Theo thông tin từ Carbon Herald, Diễn đàn Các quốc gia dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu và Nhóm Bộ trưởng Tài chính V20 (CVF-V20) cùng Sáng kiến Thị trường carbon tự nguyện toàn vẹn (VCMI) vừa công bố cẩm nang hướng dẫn thực hiện Điều 6 Thỏa thuận Paris tại Bangkok, trước thềm Hội nghị COP31.
Tài liệu này được xây dựng cho 77 quốc gia đang đối mặt khoảng thiếu hụt tài chính phát triển ước tính 490 tỷ USD mỗi năm, hướng tới tiềm năng huy động thêm 20 tỷ USD tài chính carbon mỗi năm vào năm 2030. Trước đây, các nước đang phát triển tham gia khá hạn chế khi 45 quốc gia kém phát triển nhất chỉ chiếm 1,5% số dự án theo Cơ chế phát triển sạch (CDM).
Nhiều hình mẫu thực tế đã xuất hiện. Điển hình, Ghana và Thụy Sĩ triển khai thỏa thuận dự kiến tạo ra 8 triệu tấn tín chỉ carbon, mang về 300 triệu USD doanh thu từ carbon và thu hút 1,1 tỷ USD vốn đầu tư. Philippines bắt tay song phương với Nhật Bản, Singapore, trong khi Bhutan lập quỹ khí hậu riêng.
Bà Usha Rao-Monari, Chủ tịch VCMI, nhấn mạnh cẩm nang giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu chuẩn xác, từ đó thu được giá trị kinh tế cao hơn khi tiếp nhận các dự án carbon quốc tế. Việc khơi thông đồng thời kênh tín dụng ngân hàng và thị trường carbon hứa hẹn mở ra dòng tiền ổn định cho hành trình chuyển đổi năng lượng trong giai đoạn tới.