Tôi thuộc thế hệ 7X, năm nay ngoài 50 tuổi, đang làm chủ một tiệm tạp hóa nhỏ ở đầu con hẻm. Khách quen của tôi phần lớn là người trong xóm. Nhờ bán hàng lâu năm, tôi gặp đủ kiểu khách. Có người vui vẻ, có người ít nói, có người vội vàng. Tôi cũng hiểu rằng cuộc sống bây giờ ai cũng bận, người trẻ lại càng có nhiều thứ phải lo. Vì thế, tôi chưa bao giờ đòi hỏi khách bước vào cửa hàng phải lễ phép theo kiểu khuôn phép, phải "dạ", phải "thưa" từng câu.
Nhưng thú thực, cách một số cô, cậu thanh niên ngày nay nói chuyện với người lớn tuổi khiến tôi vô cùng khó chịu. Tôi bán hàng, họ mua hàng, đôi bên chẳng ai mắc nợ ai, nhưng một cách nói chuyện dễ nghe sẽ khiến cuộc mua bán trở nên nhẹ nhàng. Mỗi khi có khách bước vào, theo thói quen tôi thường hỏi: "Cháu mua gì?". Nhưng có bạn chỉ trả lời thản nhiên: "Có nước suối không ạ?", "còn giấy ăn không ạ?"... không hề xưng hô chủ ngữ.
Thậm chí, không ít bạn chỉ nói cụt lủn: "Có nước suối lạnh không?", "lấy cái này"... Có lần, một cậu sinh viên bước vào cửa hàng, mắt vẫn dán vào điện thoại. Tôi hỏi: "Cháu mua gì?". Cậu không nhìn lên, chỉ đáp: "Bán cho gói dầu gội". Tôi lấy đúng loại cậu cần, đưa ra và nói: "Của cháu đây". Cậu chuyển tiền, cầm gói dầu gội rồi quay người đi thẳng, không một lời cảm ơn.
Có thể với cậu ấy, đó chỉ là một cuộc mua bán kéo dài chưa đến một phút. Cậu không có ý coi thường tôi. Có thể cậu đang bận nhắn tin, đang suy nghĩ chuyện học hành, công việc hoặc một chuyện riêng nào đó. Tôi cũng không muốn vì một vài câu nói mà quy kết cả một thế hệ trẻ là vô lễ. Nhưng nếu đặt mình vào vị trí người đối diện, có lẽ chúng ta sẽ hiểu cảm giác ấy.
>> Tôi là giảng viên xưng hô 'anh - em' với sinh viên
Tôi cũng từng là người trẻ. Tôi biết có những lúc mệt mỏi, vội vàng, đầu óc để ở đâu đó nên nói chuyện thiếu trước sau. Nhưng tôi vẫn được cha mẹ dạy rằng khi mua hàng của người lớn tuổi, nên nói: "Cô ơi, bán cho cháu chai nước mắm", "Chú ơi, cho cháu lọ dầu ăn", hoặc "Bác ơi, có nước suối không ạ?"... Chỉ thêm một tiếng gọi "cô", xưng "cháu", thêm "ạ" cuối câu thôi mà câu nói đã khác hẳn.
Tất nhiên, tôi chẳng có quyền bắt người khác phải lễ phép với mình. Khách trả tiền để mua hàng, tôi cung cấp hàng hóa, đó là một giao dịch sòng phẳng. Nhưng giữa người với người, ngoài chuyện mua bán còn có cách chúng ta đối xử với nhau. Tôi cũng không đòi hỏi người trẻ phải "dạ, thưa" như trong sách vở. Tôi càng không nghĩ cứ nói thiếu một chữ "ạ" thì lập tức trở thành người vô lễ. Điều tôi mong chỉ là khi nói chuyện với một người đáng tuổi cha, tuổi mẹ mình, hãy cố gắng xưng hô cho rõ ràng, nói một câu trọn vẹn.
"Cô ơi, bán cho cháu chai nước mắm", câu nói đó có thật sự quá phức tạp không? "Cô ơi, cho cháu gói dầu gội", nói vậy có thật sự mất nhiều thời gian không? Và khi nhận đồ, một câu "Cháu cảm ơn cô" cũng chỉ mất vài giây, có khó khăn gì? Tôi nghĩ phép lịch sự cho thấy chúng ta được giáo dục như thế nào và chúng ta coi trọng người đối diện ra sao?
Tôi bán hàng đã hơn 10 năm, gặp rất nhiều bạn trẻ. May mắn là phần lớn các cháu vẫn rất dễ thương. Có những bạn vào mua hàng, lúc nào cũng "cô ơi", "cháu cảm ơn cô". Có bạn còn đứng lại hỏi thăm vài câu. Những lúc ấy, dù chỉ bán được chai nước hay gói bánh vài nghìn đồng, tôi vẫn thấy vui cả ngày. Trong một xã hội ngày càng vội, có lẽ chúng ta càng cần giữ lại những điều rất nhỏ như thế.
To Ninh
- Mẹ già 'dạ, thưa' xin Trích lục khai sinh
- Những người trẻ 'thành đạt bận rộn' ở quán cà phê
- Chê bai người trẻ 'phí tiền cho ly trà sữa 50.000 đồng'
- Tại sao nhiều người lớn phê phán người trẻ chi tiền vô nghĩa?
- Người già chê người trẻ tiêu xài vô nghĩa
- Tôn trọng người trẻ sống YOLO