Tổng thống Volodymyr Zelensky ngày 20/10 tới Oslo, Na Uy, tham dự hàng loạt cuộc họp, trong đó có cuộc gặp với đặc phái viên Nhà Trắng Steve Witkoff và các đại diện châu Âu. Jared Kushner, con rể Tổng thống Donald Trump, tham gia cuộc thảo luận theo hình thức trực tuyến.
Đây là một phần trong nỗ lực ngoại giao nhằm tạo cơ hội để thu hẹp bất đồng ngày càng gia tăng giữa Ukraine và Mỹ, đồng thời phối hợp sự hỗ trợ của châu Âu dành cho Kiev, theo Sana Khan, nhà bình luận của Modern Diplomacy.
"Ukraine đã đề nghị đặc phái viên Mỹ Witkoff và Kushner tham gia. Tôi vui mừng vì họ có thể góp mặt", Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store, người chủ trì cuộc thảo luận ở Oslo, nói. "Mục tiêu là đưa các nỗ lực ngoại giao đi theo hướng xây dựng hơn".
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky họp báo tại Oslo, Na Uy ngày 20/10. Ảnh: AP
Mỹ từng thúc đẩy nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến sự Ukraine, nhưng mọi thứ đình trệ trong những tháng gần đây, khi Washington dồn lực cho cuộc chiến với Iran.
Trong khi đó, quan hệ giữa Kiev và Washington đã trở nên xấu đi kể từ khi ông Trump ký lệnh đình chỉ gói trừng phạt với Nga để thực hiện thỏa thuận dầu diesel với Tổng thống Vladimir Putin, đồng thời chỉ trích ông Zelensky vì các cuộc tấn công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu của Nga.
Ông chủ Nhà Trắng cũng bày tỏ nghi ngờ về phương pháp đàm phán của ông Zelensky và gợi ý rằng Ukraine nên tìm một lãnh đạo khác để thương lượng chấm dứt cuộc chiến với Nga.
Tuần trước, Ukraine bất ngờ bị siết dịch vụ vệ tinh Starlink dành cho quân đội, khiến một số nhiệm vụ bị gián đoạn. Kiev cáo buộc chính quyền ông Trump ra lệnh cắt dịch vụ, nhưng Washington phủ nhận.
Tổng thống Zelensky ngày 19/10 cho biết Ukraine không nhận được cảnh báo sớm về các cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga nhằm vào các cơ sở năng lượng ở khu vực thủ đô, đồng thời cáo buộc Mỹ trì hoãn viện trợ quân sự.
Động thái này dường như khiến Nhà Trắng không hài lòng. Ông Trump cùng ngày nhận xét "Nga vẫn khá chừng mực trong vấn đề Ukraine". Ông cho rằng "Tổng thống Zelensky không giúp ích được gì nhiều" và Ukraine nên tìm "người khác để đàm phán".
Tổng thống Trump cũng để ngỏ khả năng Mỹ đàm phán với Nga và Trung Quốc về tương lai Ukraine, khiến các đồng minh châu Âu lo ngại họ sẽ bị gạt khỏi tiến trình này.
Từ trái qua phải: Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store tại Oslo ngày 20/10. Ảnh: AP
Rạn nứt với Mỹ có nguy cơ đẩy Kiev vào thế bị tổn thương nhất khi Ukraine chuẩn bị bước vào mùa đông và đang hứng chịu các cuộc tấn công liên tục từ phía Nga nhắm vào hệ thống điện của nước này.
"Đó sẽ là một mùa đông dài, tăm tối và lạnh giá", Justin Logan, giám đốc chính sách đối ngoại và quốc phòng tại Viện Cato ở Washington, cảnh báo.
Logan thêm rằng khi tháng 11 đến gần, kho dự trữ tên lửa đánh chặn của Ukraine đã gần như cạn kiệt. "Trong khi đó, khả năng bổ sung của các nước châu Âu cho Ukraine lại có hạn do kho dự trữ của chính họ cũng không còn nhiều", chuyên gia này nói.
Với ông Zelensky, thách thức hiện tại là duy trì đối thoại với Washington, đồng thời bảo đảm Ukraine đủ năng lực bảo vệ các thành phố và vị trí quân sự.
"Chúng tôi muốn tiếp tục duy trì mối quan hệ cởi mở, thành thật và thực dụng với Mỹ", ông Zelensky trả lời phỏng vấn báo Corriere della Sera của Italy hôm 19/10.
Nhà bình luận Sana Khan cho rằng ưu tiên trước mắt của ông Zelensky là ngăn chặn những bất đồng chính trị với ông Trump làm suy yếu thêm vị thế quân sự của Ukraine.
Việc khôi phục lòng tin trong chia sẻ thông tin tình báo, cung cấp vũ khí phòng không và duy trì liên lạc vệ tinh có thể giúp ổn định quan hệ hai bên, ngay cả khi những bất đồng sâu rộng hơn về trừng phạt và đàm phán vẫn chưa được giải quyết, theo Khan.
Trước cuộc họp, ông Zelensky cho biết đã có cuộc trao đổi "thực chất" và "mang tính xây dựng" với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. Ông nhấn mạnh hệ thống vệ tinh quân sự Starshield mà Ukraine đang sử dụng "cần được khôi phục", đồng thời cho rằng nước này cần thêm tên lửa đánh chặn đạn đạo để "bảo vệ tính mạng người dân".
Starlink cung cấp dịch vụ liên lạc qua vệ tinh, trong khi Starshield là hệ thống chuyên biệt hơn, được thiết kế phục vụ các cơ quan chính phủ và quân đội. Ukraine phụ thuộc vào kết nối vệ tinh để duy trì liên lạc quan trọng trên chiến trường và vận hành máy bay không người lái.
Giới chức Ukraine cho rằng việc mất đi hỗ trợ vệ tinh từ Mỹ đã khiến nỗ lực đánh chặn các đợt tấn công từ Nga trở nên khó khăn hơn. Điều này nhấn mạnh sự phụ thuộc của Ukraine vào Mỹ ngay cả khi quan hệ chính trị giữa hai chính phủ lao dốc, theo Sana Khan.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tại căn cứ liên hợp Andrews, gần thủ đô Washington ngày 20/10. Ảnh: AP
Sau cuộc họp tại Oslo, đặc phái viên Witkoff đã mang đề xuất thỏa thuận hòa bình mới tới St. Petersburg gặp ông Putin và thay mặt ông Trump cảm ơn Tổng thống Nga vì quyết định liên quan đến thỏa thuận dầu diesel.
Nhà Trắng hy vọng ông Putin sẽ thể hiện thiện chí hơn sau khi ông Trump đồng ý dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với diesel Nga, cùng một số động thái khác được Moskva hoan nghênh.
Dmitry Peskov, phát ngôn viên Điện Kremlin, cho biết Nga sẽ nghiên cứu các đề xuất của Mỹ về Ukraine và tiến trình giải quyết xung đột "về lý thuyết là có thể", nhưng phụ thuộc nhiều vào các quyết định từ phía Kiev. Peskov cảnh báo rằng nếu Ukraine "không đưa ra các quyết định cần thiết", tình hình với Kiev sẽ trở nên tồi tệ hơn.
Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng nỗ lực hàn gắn của ông Zelensky đối mặt nhiều thách thức, nhất là khi ông Trump tiếp tục theo đuổi cách tiếp cận khác với Moskva, theo Modern Diplomacy.
Tổng thống Trump ngày 20/10 kêu gọi Ukraine đạt được một thỏa thuận để giải quyết cuộc chiến, đồng thời cho biết Moskva muốn kết thúc điều này. "Ukraine phải có mong muốn giải quyết cuộc chiến này", ông nói với các phóng viên.
Ông Trump cho rằng Moskva đang chiếm ưu thế trong cuộc chiến, bởi "Nga là một cỗ máy khổng lồ, cứ thế tiến lên và nghiền nát mọi thứ trên đường đi. Đó chính là những gì họ đã làm. Họ đã chiếm được một vùng lãnh thổ rất rộng lớn".
Dù vậy, nhà bình luận Khan nhận định việc Tổng thống Ukraine tham gia đối thoại ở Oslo "có thể là cơ hội để làm rõ các cam kết của Mỹ và xây dựng chiến lược ngoại giao phối hợp chặt chẽ hơn".
Thanh Tâm (Theo Modern Diplomacy, AFP, Reuters, Foreign Policy)