Thật ra nếu anh ấy không hứng lên, để râu chơi giống em cho vui thì đâu đến nỗi. Ngày nhỏ, anh Hiếu là thần tượng của tôi. Anh chống sào nhảy qua những hố cát lớn ngoài bến sông Hồng như Tarzan, tôi cũng bắt chước, một lần bị trẹo chân. Về nhà anh bị bố dần cho một trận. Anh nhảy xuống bơi qua sông, tôi cũng nhảy theo. Sức yếu nên tôi bị nước cuốn xuống gầm bè nứa dài ngoẵng, may có một đụn cỏ đáy sông cứu thoát.
NSND Trần Hiếu (trái) và nhạc sĩ Trần Tiến
Ảnh: nhạc sĩ Trần Tiến cung cấp
Anh khoái làm cái việc "dị hóa" ngoài đồng, hương lúa thơm ngào ngạt. Tôi cũng sung sướng làm theo, có lẽ đó là một khám phá lãng mạn nhất thuở ấu thơ anh tặng tôi. Vậy mà khi anh theo nghề hát, nổi tiếng khắp miền Bắc, bảo tôi đừng học sáng tác, theo anh đi hát dễ nổi tiếng hơn thì tôi lại không theo anh. Ðó là lần đầu tiên tôi chống lại anh, ngọn núi sừng sững chắn ngang con đường đời của tôi.
Có một thời như thế anh và chị Thúy Huyền ngày mới cưới sống mơ mộng như cặp tình nhân thường thấy trên phim Liên Xô ngày đó. Về nhà, cứ lên cầu thang là ô ố luyện thanh rất hồn nhiên. Hàng xóm phàn nàn, mẹ mắng, thế là anh chị vào sống trong khu tập thể trường nhạc.
Anh Trần Hiếu, chị Thúy Huyền và anh Quý Dương là những người thầy dạy hát đầu tiên của Nhạc viện Hà Nội, ngày ấy gọi là Trường nhạc Ô Chợ Dừa. Nơi đây là cái nôi của bao nhiêu ca nhạc sĩ tài danh ngày đó, mà bây giờ ít người vượt qua được giá trị nghệ thuật của họ.
Nói chính xác hơn, thế hệ chúng tôi ngưỡng mộ họ một cách thành kính, khác với cách khán giả bây giờ hâm mộ ca sĩ thời thượng. Nhưng giọng anh Hiếu không dễ chấp nhận bằng giọng anh Quý Dương.
Trời cho anh Dương một vẻ đàn ông quý tộc sang trọng và một giọng hát ngọt ngào quyến rũ bao nhiêu, thì lại cho anh tôi một chất giọng trầm thô (mà chỉ người trong nghề mới biết là quý hiếm) và một vẻ ngoài giống võ sĩ hơn là ca sĩ. Thế mà hai anh ấy thay nhau cháy sáng sân khấu ngày đó, mỗi người một vẻ và hình như họ thân nhau lắm.
Tôi nhớ không lầm thì lứa ca sĩ mang hơi thở nền thanh nhạc hiện đại ở VN hồi đó, ngoài bậc thầy lớn tuổi đời và tuổi nghề như Quốc Hương, Mai Khanh, là đến hai chàng ca sĩ học trong nước, trẻ trung, sáng tạo và đầy tâm hồn: Quý Dương - Trần Hiếu. Tiếp theo là một loạt ca sĩ học từ các nước trở về ồ ạt, gây náo động nhà hát và làn sóng phát thanh ngày đó như Trung Kiên, Quang Hưng, Lô Thanh và Gia Khánh... đều là những giọng ca đáng nể, bọn trẻ chúng tôi thi nhau tìm kiếm nơi các anh hát, mắt sáng lên hóng hớt sung sướng nuốt từng câu hát. Các anh ấy đều là bậc trí thức trong âm nhạc, ngoài việc được chuyên gia nước ngoài đào tạo bài bản, còn cố gắng tự học ghê gớm để áp dụng phương pháp hát opera vào ca khúc Việt, mày mò từng bước khi âm nhạc xứ ta còn quá thô sơ, lạc hậu. Anh Hiếu nhà tôi giỏi bốn năm ngoại ngữ, học võ, học vẽ, học văn như điên. Thi vào đại học toàn đỗ thủ khoa, vậy mà bỏ đi theo cái nghề mẹ mắng là "xướng ca vô loài".
NSND Trần Hiếu (trái) và nhạc sĩ Trần Tiến
Ảnh: nhạc sĩ Trần Tiến cung cấp
Sau này anh nổi tiếng, có chút tiền góp vào đỡ đần mẹ nuôi các em nhỏ, trong đó có tôi. Mẹ đỡ hờn giận hơn, nhưng chẳng bao giờ cười. Mẹ lấy bố tôi vì bố tôi hát hay, nhảy claquettes giỏi, nhưng trước hết là một nhà giáo đáng kính, một quý ông trường Tây, còn mẹ là tiểu thư con nhà giàu có tiếng Hà thành. Cái thời ấy nó vậy.
Lần anh đi biểu diễn mấy tháng trời ở châu Mỹ về, các em xúm đen xúm đỏ nghe anh trai kể chuyện, anh hứng lên hát mấy bài diễn thành công bên đó. Bài Con voi làm mẹ cười rung bụng. Lần đầu tiên thằng con "xướng ca vô loài" giải được lời nguyền của mẹ, lấy làm sướng lắm, máu lên chơi luôn bài Cuba, qué linda es Cuba!. Các em gái trố mắt thán phục vì ông anh bụng béo, mông cong, nhảy samba cực chuẩn và hát nhạc Latin thì thôi, đúng nghề của chàng. Mẹ chỉ buột miệng "cha nào con nấy" rồi ngồi khóc, các chị phải xúm vào an ủi dỗ dành. Ba phần "ngốc" của một người dũng cảm.
Bố đặt tên anh Trần Trung Hiếu, đứa con thứ hai trong nhà thế mà như số phận. Bố mất sớm, chỉ có anh gánh vác thay bố bên mẹ nuôi chín miệng ăn ngày tản cư, loạn lạc năm 1947.
Ngoài các câu lạc bộ Thành đoàn, hát những bài ca lãng mạn Nga nơi nào cần tiếng hát là có anh. Từ nơi có ba anh lính xạ thủ cheo leo trên nóc cầu Long Biên, đối mặt với hàng chục phản lực Mỹ ném bom, anh cũng tới làm... người thứ tư, không phải để bắn, mà để... hát. Khán giả ai cũng yêu anh vì Chú voi con ở bản Ðôn, Anh quân bưu vui tính. Ðồng nghiệp phục anh vì khúc opera kinh điển Con quỷ Mephistopheles. (còn tiếp)
(Nhạc sĩ Trần Tiến viết. Trích từ sách Trần Tiến - Người hát thơ mình do Đông A và NXB Hội Nhà văn ấn hành)