Tranh cãi về "hãm phanh" AI
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 14.9 gọi cảnh báo trí tuệ nhân tạo (AI) thống trị thế giới, hủy diệt nhân loại là "trò lừa bịp". Ông khẳng định: "Mỹ đang dẫn đầu cuộc đua AI với khoảng cách rất lớn so với các quốc gia khác. Đừng giết con ngỗng đẻ trứng vàng".
Sự phát triển nhanh của AI làm dấy lên nhiều tranh luận về cách kiểm soát những rủi ro tiềm ẩn
Ảnh: Reuters
Phát biểu này phản bác làn sóng cảnh báo từ giới lãnh đạo doanh nghiệp AI, theo AP. Ngày 12.9, Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei kêu gọi giảm tốc, lo ngại AI đang tiến nhanh hơn khả năng giám sát. Ông nhấn mạnh công nghệ này ngày càng tham gia sâu vào việc xây dựng thế hệ AI tiếp theo, có thể khiến con người không kịp hiểu và kiểm soát những hệ thống mới. Ông Amodei cảnh báo trong 6 - 12 tháng tới, các nhóm tác nhân AI có thể chiếm quyền kiểm soát internet, gây thiệt hại hàng trăm tỉ USD nếu thiếu biện pháp bảo vệ.
Lãnh đạo OpenAI Sam Altman và tỉ phú Elon Musk công khai ủng hộ lời kêu gọi. Ông Altman cho rằng áp lực cạnh tranh không thể biện minh cho việc phát triển liều lĩnh, để năng lực AI vượt xa khả năng giám sát.
Ngày 14.9, Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc Volker Turk đề nghị các quốc gia và doanh nghiệp "hành động khẩn cấp" trước những rủi ro chưa từng có, theo AFP. Ông cảnh báo thế giới đang đứng trước thay đổi không thể đảo ngược, ảnh hưởng đến nhiều thế hệ. Lo ngại việc con người phụ thuộc vào quyết định của một số công ty quyền lực, ông thúc giục xây dựng cơ chế quản trị đa phương dựa trên luật nhân quyền quốc tế.
Cảnh báo đáng sợ về nguy cơ siêu trí tuệ nhân tạo đặt ra cho nhân loại
Nhiều toan tính
Để kiểm soát rủi ro, ông Amodei đề xuất cho các tổ chức đánh giá độc lập tiếp cận sâu hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời phối hợp với chính phủ để giám sát. Theo Reuters, Microsoft ngày 14.9 cũng công bố dự thảo bộ quy tắc ứng xử nhằm giữ AI dưới sự kiểm soát của con người.
Tuy nhiên, Phó tổng thống Mỹ JD Vance đã ví việc nhiều doanh nghiệp AI tìm đến chính phủ xin được quản lý như "con ngựa thành Troy", hàm ý nghi ngờ động cơ phía sau, theo AP. Trả lời trang The Verge ngày 14.9, ông Nick Reese, giảng viên Đại học New York (Mỹ), so sánh động thái này với cách các nền tảng mạng xã hội từng vận động chính sách - chủ động thúc đẩy những quy định có lợi cho mình trước khi nhà chức trách áp đặt các đạo luật chặt chẽ hơn.
Nghi vấn này từng được chuyên gia AI Yann LeCun nêu hồi tháng 11.2025, khi Anthropic báo cáo về một chiến dịch tấn công mạng mà hãng cho rằng AI thực hiện gần như không cần con người giám sát. Viết trên nền tảng X, ông cáo buộc Anthropic dùng nghiên cứu đáng ngờ để gây hoang mang, thúc đẩy quy định nhằm loại các đối thủ mã nguồn mở khỏi thị trường.
Theo tạp chí Fortune, quy định AI khác nhau giữa các tiểu bang của Mỹ tạo lợi thế cho tập đoàn nhiều nguồn lực. Doanh nghiệp nhỏ phải trích ngân sách phát triển sản phẩm để trang trải chi phí tuân thủ. Gánh nặng này có thể khiến công ty nhỏ khó gia nhập thị trường, qua đó bảo vệ vị thế của các doanh nghiệp lớn. Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng đề xuất giảm tốc hiện chủ yếu nhắm tới phòng thí nghiệm phát triển AI tiên tiến quy mô lớn. Các công ty nhỏ sử dụng AI không mặc nhiên phải chịu cùng yêu cầu giám sát.
Bà Sacha Haworth, Giám đốc Tổ chức phi lợi nhuận Tech Oversight Project (Mỹ), nhấn mạnh rằng Quốc hội Mỹ không nên giao trách nhiệm quản lý cho chính ngành công nghệ. Theo bà, cơ chế tự nguyện có nguy cơ để doanh nghiệp tự đặt quy tắc và chi phối việc giám sát mình, thay vì chịu các yêu cầu bắt buộc từ nhà chức trách.