Đúng ngày 6/10/2025, bitcoin từng khiến cộng đồng đầu tư toàn cầu vỡ òa khi chạm đỉnh kỷ lục 126.080 USD. Một năm sau, ngày 6/10, giá đồng tiền số lớn nhất thế giới dao động quanh vùng 85.300-86.200 USD. Với thị trường tài chính truyền thống, mức giảm khoảng 32% sau 12 tháng có thể bị coi là một đợt lao dốc mạnh.
Tuy nhiên, với những nhà đầu tư lâu năm của bitcoin, những người từng quen với các đợt "chia ba, chia năm" tài sản, đây lại là một chu kỳ giảm giá dịu nhẹ chưa từng có.
Giá bitcoin lập đỉnh lịch sử trên 126.000 USD đúng một năm trước (Ảnh: Shutterstock).
"Mùa đông" nông và ngắn hơn quá khứ
Theo thống kê từ CoinDesk và Crypto Potato, ở các chu kỳ trước, đúng một năm sau khi lập đỉnh, bitcoin thường rơi vào tình trạng bán tháo khốc liệt. Đồng tiền này từng bốc hơi 69,7% sau đỉnh năm 2013, mất tới 82,3% sau đỉnh tháng 12/2017 và giảm 74,6% sau cột mốc kỷ lục tháng 11/2021. Tính chung cả đợt suy thoái, mức giảm từ đỉnh đến đáy của các chu kỳ cũ thường lên tới 77-85%.
Ở chu kỳ hiện tại, diễn biến diễn ra êm ả hơn nhiều. Điểm rơi sâu nhất được ghi nhận vào ngày 30/6, khi thị trường lùi về vùng 58.000-60.000 USD, tương đương mức giảm hơn 53% so với đỉnh lịch sử. Sau cú chạm đáy này, thị trường bật tăng trở lại khoảng 45% vào cuối tháng 9, đưa vốn hóa bitcoin phục hồi lên mức xấp xỉ 1.730 tỷ USD.
Ông Tim Sun, nhà nghiên cứu cấp cao tại HashKey Group, nhận định với CoinDesk: “Những thay đổi đáng chú ý nhất hiện nay là thời gian điều chỉnh đã rút ngắn đáng kể và thời gian thị trường nằm ở vùng đáy cũng giảm đi rõ rệt”. Thay vì mất hơn một năm để mò đáy như trước, thị trường lần này chạm đáy chỉ sau khoảng 9 tháng và nhanh chóng hồi phục.
Dòng tiền lớn thay thế cuộc chơi đòn bẩy
Nguyên nhân chính tạo nên sự thay đổi này nằm ở thành phần nhà đầu tư tham gia thị trường. Trong quá khứ, các đợt tăng nóng chủ yếu do nhà đầu tư cá nhân dẫn dắt với tâm lý đầu cơ cao và lạm dụng đòn bẩy tài chính (vay tiền để giao dịch). Kịch bản quen thuộc khi đó là bong bóng vỡ vụn, các sàn giao dịch phá sản và các quỹ đầu tư mất khả năng thanh toán, kích hoạt làn sóng bán tháo dây chuyền như từng xảy ra năm 2022.
Ngược lại, đợt tăng giá chạm mốc 126.000 USD được chắp cánh bởi dòng vốn tổ chức chính quy thông qua các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) giao ngay ra mắt từ đầu năm 2024. Theo ông Tim Sun, người mua hiện tại ngày càng đến từ bên ngoài giới tiền mã hóa truyền thống, bao gồm các quỹ ETF, tập đoàn quản lý tài sản lớn, văn phòng quản lý tài sản gia đình và các doanh nghiệp lớn.
Dòng vốn tổ chức vận hành theo tư duy phân bổ tài sản dài hạn. Ông Griffin Ardern, nhà quản lý danh mục tại Primal Fund, chỉ ra rằng dòng tiền tổ chức có đặc điểm khác hẳn nhà đầu tư cá nhân: “Dòng tiền phân bổ vào ETF sẽ tự động tái cân bằng danh mục về tỷ trọng mục tiêu. Về bản chất, họ sẽ mua vào khi giá giảm”.
Thêm vào đó, phần lớn đòn bẩy rủi ro đã bị thanh lọc sớm ngay từ đợt bán tháo ngày 10/10 năm ngoái, khi các biến động kinh tế vĩ mô khiến hơn 19 tỷ USD vị thế phái sinh bốc hơi. Những sai lệch giá tạm thời trên sàn Binance với một số tài sản cùng cơ chế tự động giảm đòn bẩy đã buộc các vị thế rủi ro phải đóng lại từ sớm. Nhờ đó, thị trường không còn chịu cảnh bán tháo dây chuyền kéo tụt giá tới 80% chỉ trong vài tháng.
Ít cú sập sâu, khó còn những pha tăng thần tốc
Sự trưởng thành của thị trường luôn đi kèm một sự đánh đổi: mức biến động giá giảm xuống, đồng nghĩa với việc các cơ hội kiếm lời thần tốc kiểu "dựng đứng hình parabol" cũng dần khép lại.
Theo ông Jeff Anderson, phụ trách thị trường Mỹ tại công ty STS Digital, sự hiện diện ngày càng lớn của các quỹ ETF đã dần xóa đi hình ảnh "miền Tây hoang dã" vốn gắn liền với bitcoin. Số liệu từ HashKey Group cho thấy mức biến động thường niên của bitcoin hiện chỉ dao động quanh 40%, giảm một nửa so với mức trên 80% trong lịch sử. Trên thị trường hợp đồng quyền chọn, chỉ số đo lường mức độ biến động dự kiến (DVOL) cũng duy trì ở mức thấp quanh 35 điểm.
Ông Griffin Ardern ví von diễn biến của giá bitcoin trong giai đoạn tới sẽ giống như những "bậc thang" - tức là tăng dần từng bước, xuất hiện những khoảng điều chỉnh ngắn rồi nhanh chóng hồi phục, thay vì những đợt tăng vọt phi mã.
Dù vậy, ông Tim Sun cho rằng nhờ đặc điểm nguồn cung cố định tối đa 21 triệu đồng và phần lớn đang nằm trong tay những người nắm giữ dài hạn, thị trường vẫn có thể xuất hiện các nhịp bứt phá mạnh nếu dòng vốn từ các quỹ ETF bất ngờ tăng tốc trở lại.
Bitcoin thấp hơn đỉnh kỷ lục 32%, nhưng cú giảm lần này nhẹ hơn nhiều so với trước (Ảnh: Coinmarketcap).
Đường về đỉnh cũ không còn dễ dàng
Mặc dù thị trường vừa trải qua quý tăng giá đầu tiên sau 3 quý sụt giảm liên tiếp, chuyên gia Sam Daodu lưu ý rằng để quay lại đỉnh cũ 126.080 USD, bitcoin vẫn phải vượt qua bài toán tăng thêm khoảng 46% từ vùng giá hiện tại. Với quy mô vốn hóa đã phình to lên hơn 1.700 tỷ USD, đồng tiền này đòi hỏi một lượng tiền mặt khổng lồ hơn trước rất nhiều để có thể đẩy giá đi lên.
Theo dữ liệu lịch sử từ Crypto Briefing, hành trình vượt đỉnh cũ của bitcoin chưa bao giờ diễn ra trong một sớm một chiều. Cụ thể:
Đỉnh tháng 12/2013: Mất 38 tháng để thiết lập đỉnh mới (tháng 2/2017).
Đỉnh tháng 12/2017: Mất 36 tháng để lấy lại đỉnh (tháng 12/2020).
Đỉnh tháng 11/2021: Mất 28 tháng để vượt qua kỷ lục (tháng 3/2024).
Dù thời gian chờ đợi có xu hướng ngắn lại, đợt phục hồi nhanh nhất trong lịch sử vẫn cần tới hơn hai năm. Do đó, việc kỳ vọng bitcoin vượt đỉnh 126.000 USD trước cuối năm 2027 là kịch bản rất khó xảy ra, bởi thời điểm đó mới chỉ tròn 26 tháng kể từ đỉnh.
Mối lo ngại lớn nhất với triển vọng trung hạn hiện nay không nằm ở biểu đồ kỹ thuật của bitcoin, mà đến từ thị trường nợ của Mỹ. Ông Ardern cảnh báo lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm gần đây đã leo lên mức 5,7% - con số cao nhất kể từ tháng 4/2002. Khi lợi suất trái phiếu tăng cao, chi phí cơ hội của việc nắm giữ các tài sản không sinh lãi định kỳ như Bitcoin và vàng sẽ tăng lên tương ứng.
Vị chuyên gia này gợi nhắc lại bài học chỉ số chứng khoán Nasdaq giai đoạn 1994-1999: thị trường khi đó cũng trải qua chu kỳ dài với các đợt điều chỉnh rất nông, trước khi kết thúc bằng cú sụt giảm gần 78% kéo dài hai năm sau đỉnh tháng 3/2000. Nếu rủi ro tài khóa tiếp tục đẩy lợi suất trái phiếu đi lên, chu kỳ điều chỉnh nông của bitcoin hoàn toàn có thể phải đối mặt với những thử thách mới khắc nghiệt hơn.