Kết quả điều tra cho thấy Việt Nam có hơn 2 triệu người mù và suy giảm thị lực từ trung bình đến nặng. Trên 80% các trường hợp mù lòa có thể phòng ngừa hoặc điều trị.
Thông tin này được PGS.TS Phạm Ngọc Đông, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương, cho biết tại Lễ hưởng ứng Ngày Thị giác thế giới năm 2026 với chủ đề "Love your eyes - Hãy yêu đôi mắt của bạn", diễn ra chiều 8/10.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
PGS.TS Phạm Ngọc Đông, Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương (Ảnh: X.H).
Ngày Thị giác thế giới được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Tổ chức Quốc tế về Phòng chống mù lòa (IAPB) lựa chọn vào thứ Năm của tuần thứ hai tháng 10 hằng năm. Đây là dịp nhằm nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của thị lực, thúc đẩy chăm sóc mắt và phòng ngừa các bệnh lý gây mù lòa có thể tránh được.
Trên thế giới hiện có khoảng 2,2 tỷ người đang sống chung với suy giảm thị lực nhìn xa hoặc nhìn gần. Trong đó, nhiều trường hợp có thể phòng ngừa hoặc điều trị được nếu được phát hiện và can thiệp kịp thời.
Gánh nặng suy giảm thị lực không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn tác động trực tiếp đến khả năng học tập, lao động và phát triển kinh tế - xã hội.
"Đại dịch" tật khúc xạ học đường
Theo BS Trần Khánh Sâm, Khoa Khúc xạ, Bệnh viện Mắt Trung ương, trẻ ở nông thôn tỷ lệ cận thị ít hơn trẻ ở thành thị. Tỷ lệ này ở trẻ nông thôn khoảng 15%, trong khi ở khu vực thành thị 20-40%.
Đặc biệt, tại Hà Nội, 50% trẻ trong lứa tuổi học sinh mắc tật khúc xạ, trong đó tỷ lệ cận thị xấp xỉ 37,5%. Tại TPHCM, tỷ lệ tật khúc xạ ở một số nơi được ghi nhận lên tới 75% học sinh, với tỷ lệ cận thị khoảng 37%.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Theo BS Sâm, việc dành nhiều thời gian cho thiết bị điện tử là yếu tố làm tăng nguy cơ cận thị (Ảnh: Tú Anh).
Trên thế giới, dự báo năm 2050 có 49,8% dân số mắc cận thị, trong dó 10% mắc cận thị nặng. Cận thị được ví như một "đại dịch" chứ không còn là bệnh đơn thuần bởi tỷ lệ mắc lớn.
Theo chuyên gia, có nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ tật khúc xạ, cận thị, như: trẻ dành ngày càng nhiều thời gian cho các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính; gia tăng các hoạt động nhìn gần, áp lực học tập cao, trong khi thời gian vui chơi và hoạt động ngoài trời giảm.
Ngoài ra, điều kiện ánh sáng không phù hợp trong quá trình học tập, đọc sách hoặc sử dụng thiết bị điện tử cũng có thể góp phần làm gia tăng nguy cơ.
"Nhiều trẻ đi khám cận thị, bác sĩ khai thác thông tin, trẻ thường xuyên trùm chăn lén xem điện thoại, iPad nhiều giờ", BS Sâm nói.
Theo BS Sâm, một trong những thách thức lớn hiện nay là tỷ lệ cận thị ở trẻ em cao trong khi các yếu tố nguy cơ ngày càng phổ biến. Trong khi đó, nhận thức của phụ huynh và học sinh về phòng ngừa, phát hiện và kiểm soát cận thị vẫn còn hạn chế. Nguồn lực dành cho công tác sàng lọc, theo dõi và quản lý tật khúc xạ học đường cũng là một thách thức.
"Việc kiểm soát cận thị cần được thực hiện từ sớm, thay vì chỉ chờ đến khi trẻ nhìn kém mới đưa đi khám. Trẻ cần được khám mắt định kỳ, phát hiện sớm tật khúc xạ, sử dụng kính phù hợp và xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh cho trẻ có vai trò quan trọng trong quản lý cận thị", BS Sâm khuyến cáo.
Theo đó, bác sĩ khuyến khích trẻ dành nhiều thời gian cho các hoạt động ngoài trời, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử không cần thiết và tránh duy trì các hoạt động nhìn gần trong thời gian quá dài.
Đặt mục tiêu giảm tỉ lệ mù lòa
Theo PGS Đông, chủ đề "Hãy yêu lấy mắt của bạn" rất ý nghĩa. Mỗi người, trước tiên cần yêu lấy mắt của mình, tự hạn chế các nguy cơ ảnh hưởng thị lực; khám mắt định kỳ, tự theo dõi để kịp thời đến bác sĩ khám, điều trị khi có dấu hiệu bất thường ở mắt.
Ông cho biết, mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu giảm tỷ lệ mù lòa xuống dưới 4 người/1.000 dân, đồng thời giảm tỷ lệ mù lòa ở người trên 50 tuổi xuống dưới 12 người/1.000 dân.
Để thực hiện mục tiêu này, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như nâng cao nhận thức cộng đồng về chăm sóc mắt; tăng cường phát hiện và điều trị sớm các bệnh lý gây mù; củng cố mạng lưới chăm sóc mắt; nâng cao năng lực chuyên môn cho tuyến dưới; đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật; đồng thời huy động sự tham gia của các tổ chức quốc tế, cộng đồng và toàn xã hội.
Hiện nay, Bệnh viện Mắt Trung ương đã phối hợp với các tổ chức quốc tế triển khai điều tra RAAB 2026. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để ngành y tế và ngành mắt có những đánh giá sát thực hơn về thực trạng mù lòa, suy giảm thị lực tại Việt Nam, từ đó xây dựng các chiến lược chăm sóc mắt phù hợp trong giai đoạn mới.
Theo PGS.TS Phạm Ngọc Đông, mù lòa không chỉ là vấn đề y tế. Mất thị lực có thể dẫn tới giảm khả năng học tập, lao động, gia tăng nghèo đói, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống và tạo gánh nặng cho gia đình, xã hội.