Trường đại học tăng nguồn thu từ tài sản trí tuệ - Thanh Niên

Mặc dù nguồn thu chính của các trường ĐH vẫn là học phí, tuy nhiên tại nhiều trường, tỷ lệ thu từ các hoạt động nghiên cứu khoa học ngày càng tăng, đặc biệt là từ việc thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu được cấp văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Nhiều sáng chế, giải pháp mang lại doanh thu

PGS-TS Phan Hồng Hải, Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, cho biết trong 5 năm qua, trường có 78 công nghệ, sản phẩm nghiên cứu được cấp văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ (SHTT). Trong đó, giải pháp hữu ích chiếm 55%, sáng chế chiếm 36%, 9% còn lại thuộc các hình thức bảo hộ khác như thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu… Hơn 20 sản phẩm, giải pháp công nghệ của trường đã được chuyển giao cho doanh nghiệp (DN).

Trường đại học tăng nguồn thu từ tài sản trí tuệ - Ảnh 1. — Doanh thu từ tài sản trí tuệ của Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM năm 2025 tăng hàng chục tỉ đồng

Có thể thấy, hoạt động chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu đã góp phần tạo nguồn thu hàng chục tỉ đồng cho trường. Cụ thể, năm 2022, doanh thu từ hoạt động khoa học và công nghệ đạt 12 tỉ đồng. Năm 2024, con số này tăng lên 32 tỉ đồng, gấp khoảng 2,7 lần. Năm 2025, doanh thu đạt 77 tỉ đồng, gấp khoảng 2,4 lần năm 2024 và gấp hơn 6,4 lần năm 2022.

Tại ĐH Cần Thơ, tính từ năm 2021 đến nay có 29 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích được cấp.

PGS-TS Phạm Minh Đức, Trưởng phòng Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo ĐH Cần Thơ, thông tin: "Trong năm 2025 - 2026, nhà trường phát triển 24 sản phẩm thuộc các lĩnh vực như nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học, khoa học sức khỏe…, chuyển giao 10 sản phẩm và quy trình công nghệ cho 7 đối tác là DN, tổ chức và địa phương. Trong số này, 3 sản phẩm đã được thương mại hóa; 4 quy trình đang được ứng dụng trực tiếp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đến nay, trường có 98 sản phẩm và quy trình đổi mới sáng tạo đã hoặc sẵn sàng chuyển giao, thương mại hóa".

Được biết nguồn thu từ hoạt động khoa học và công nghệ của ĐH Cần Thơ năm 2025 đạt 78,54 tỉ đồng, tăng 37,6% so với năm 2024 (57,072 tỉ đồng) và dự kiến tăng vào năm 2026.

Tại Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, trong 2 năm 2022 và 2023, số đơn đăng ký SHTT được chấp nhận là 20. Đến năm 2024, con số này tăng mạnh lên 43 đơn và năm 2025 đạt 41 đơn. Dự kiến trong năm 2026, số đơn được chấp nhận có thể đạt khoảng 60. Tính đến thời điểm hiện tại, trường có 14 văn bằng bảo hộ SHTT được cấp, trong đó có 2 bằng độc quyền sáng chế do Mỹ cấp.

"Một số kết quả nghiên cứu có tiềm năng ứng dụng trong các lĩnh vực như tự động hóa, cơ điện tử, rô bốt, trí tuệ nhân tạo, năng lượng và công nghệ sản xuất. Hoạt động chuyển giao công nghệ được triển khai thông qua Trung tâm chuyển giao công nghệ, các khoa, viện của trường", PGS-TS Châu Đình Thành, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, cho hay.

Theo PGS-TS Lương Minh Cừ, Hiệu trưởng Trường ĐH Cửu Long, một trong những kết quả đáng chú ý gần đây là trường có 2 giải pháp hữu ích được cấp văn bằng bảo hộ. Trường đang tiếp tục hoàn thiện công nghệ, mở rộng khả năng chuyển giao, thương mại hóa bằng cách kết nối với DN, cơ sở sản xuất và các đơn vị có nhu cầu.

Trong khi đó, sáng chế "Gạch lắp ráp đa năng linh hoạt" của Trường ĐH Công nghệ TP.HCM đã được Cục SHTT cấp bằng độc quyền. Sản phẩm đã bắt đầu được sản xuất và tiếp cận thị trường và nhà trường đang tiếp tục hỗ trợ tác giả hoàn thiện hồ sơ thương mại hóa.

PGS-TS Phạm Văn Việt, Viện trưởng Viện Công nghệ CIRTech, Trưởng phòng Khoa học công nghệ Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, thông tin: "Viện Công nghệ CIRTech thuộc HUTECH cũng đã thương mại hóa một số sản phẩm, trong đó có máy in 3D được bàn giao trong năm 2025. Bên cạnh đó, một số kết quả nghiên cứu khác theo hướng gắn với nhu cầu về vật liệu, môi trường và an toàn sản xuất đã được nộp đơn đăng ký bảo hộ".

Khuyến khích giảng viên bằng nhiều chính sách

PGS-TS Châu Đình Thành khẳng định Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM đang chú trọng đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và hợp tác với DN nhằm từng bước đa dạng hóa nguồn thu, giảm sự phụ thuộc vào học phí và hướng đến phát triển bền vững.

"Trường triển khai nhiều chính sách khuyến khích giảng viên nghiên cứu, đăng ký bảo hộ quyền SHTT. Cụ thể là hỗ trợ thực hiện các thủ tục và kinh phí, khen thưởng cho giảng viên khi được cấp bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích với mức thưởng tùy thuộc vào quốc gia cấp bằng và có giá trị tương đương mức thưởng công bố khoa học đăng trên các tạp chí quốc tế uy tín. Đồng thời hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm mẫu, thử nghiệm thực tế, định giá công nghệ và tìm kiếm đối tác thương mại hóa", ông Thành cho biết.

Trường cũng thành lập 19 nhóm nghiên cứu trọng điểm, tập trung phát triển các hướng nghiên cứu có tiềm năng ứng dụng và chuyển giao công nghệ. Các nhóm được giao chỉ tiêu cụ thể về sản phẩm SHTT trong từng giai đoạn 5 năm.

Trường ĐH Cửu Long cũng hỗ trợ hồ sơ, thủ tục và kinh phí đăng ký bảo hộ SHTT và quy định rõ tỷ lệ phân chia nguồn thu từ việc khai thác thương mại, chuyển giao quyền sử dụng/quyền sở hữu đối với các tài sản trí tuệ. Trong đó, tác giả được hưởng tỷ lệ phần trăm ưu đãi theo đúng quy định của luật SHTT hiện hành nhằm tạo động lực kinh tế bền vững.

"Ngoài ra, trường hỗ trợ điều kiện cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, kinh phí nghiên cứu hoàn thiện sản phẩm ở giai đoạn thử nghiệm; khen thưởng cho tác giả được cấp bằng độc quyền sáng chế, giải pháp hữu ích, bằng bảo hộ giống cây trồng/kiểu dáng công nghiệp. Trường đẩy mạnh phát triển mô hình: DN đặt bài toán - Nhà trường nghiên cứu giải pháp - Địa phương tổ chức ứng dụng - DN thương mại hóa", PGS-TS Lương Minh Cừ thông tin.

Theo PGS-TS Phạm Văn Việt, Trường ĐH Công nghệ TP.HCM xác định nguồn thu bền vững phải được xây dựng trên năng lực nghiên cứu và khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn. Vì vậy, chủ trương của trường là gắn đầu tư nghiên cứu với bảo hộ tài sản trí tuệ, phát triển sản phẩm và kết nối DN để đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng, khai thác thương mại.

"Trường xây dựng cơ chế hỗ trợ cụ thể về chuyên môn, thủ tục và kinh phí để khuyến khích giảng viên, nghiên cứu viên có sản phẩm nghiên cứu được cấp văn bằng bảo hộ SHTT. Trọng tâm trong thời gian tới là tăng cường kết nối DN, gắn nghiên cứu với các bài toán cụ thể, hỗ trợ tác giả hoàn thiện sản phẩm và tìm kiếm cơ hội chuyển giao", ông Việt chia sẻ.

Trong khi đó, ĐH Cần Thơ hỗ trợ giảng viên, nhà khoa học nhận diện các kết quả nghiên cứu có tiềm năng bảo hộ; hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, thủ tục đăng ký, hỗ trợ chi phí. "Ngoài thưởng cho tác giả có bằng độc quyền sáng chế/giải pháp hữu ích, trường tăng cường kết nối với DN, tổ chức và địa phương nhằm đưa các sáng chế, giải pháp vào thực tiễn. Thông qua đó, ĐH Cần Thơ hướng đến hình thành chuỗi hoạt động liên tục từ nghiên cứu - tạo lập - bảo hộ - quản trị - khai thác - thương mại hóa tài sản trí tuệ, góp phần nâng cao giá trị ứng dụng của các kết quả nghiên cứu khoa học", PGS-TS Phạm Minh Đức chia sẻ.

Tăng số đơn đăng ký bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích

Theo số liệu của Bộ GD-ĐT, trong những năm gần đây, số đơn đăng ký bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích của các trường tăng lên. Chẳng hạn trong 2 năm 2025 và 2026 có tổng số 1.009 đơn đăng ký bằng độc quyền sáng chế, 320 đơn đăng ký giải pháp hữu ích. Đến tháng 9.2026 có 211 sáng chế, 205 giải pháp được công nhận quyền SHTT.