Trường học các nước có quỹ phụ huynh không, quản lý thế nào?

Theo quy định mới tại Thông tư 81 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ ngày 15-11-2026, Ban đại diện cha mẹ học sinh không được đặt ra khoản đóng góp bắt buộc, ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ, quy định mức hỗ trợ bình quân, tối thiểu, thời hạn hỗ trợ; lập danh sách phụ huynh phải đóng góp hoặc gây áp lực để vận động hỗ trợ. Đặc biệt, Ban đại diện không được thu, tiếp nhận, quản lý tiền hỗ trợ hoạt động của chính Ban đại diện. 

Quy định mới khiến nhiều phụ huynh băn khoăn: không vận động, không có quỹ phụ huynh thì lấy gì chi cho các hoạt động ngoài giờ học của các con?

Nhìn ra các nước, họ có quỹ phụ huynh không? Nếu có, quỹ hoạt động thế nào? Nếu không, phụ huynh hỗ trợ các hoạt động của con em mình ra sao?

Tiền của quỹ phụ huynh "vào", "ra" thế nào?

Theo ghi nhận, ở nhiều quốc gia, quỹ phụ huynh có cách tổ chức khác nhau, nhưng đều đặt ra những câu hỏi quan trọng: Ai quản lý tiền, được chi vào những việc gì và đâu là trách nhiệm của nhà trường, ngân sách công?

Tại Hàn Quốc, pháp luật cho phép huy động nguồn lực tài chính từ phụ huynh.

Theo Cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia Hàn Quốc, quỹ phát triển trường có thể tiếp nhận tiền, tài sản do cá nhân hiến tặng hoặc tiền do các tổ chức trong và ngoài trường, gồm tổ chức của phụ huynh, tự nguyện huy động từ thành viên. 

Quỹ được dùng cho bốn nhóm mục đích: sửa chữa, mở rộng cơ sở; mua thiết bị và sách; hỗ trợ hoạt động thể thao, văn nghệ; hỗ trợ phúc lợi và hoạt động tự quản của học sinh.

Hội đồng vận hành trường sẽ có trách nhiệm quản lý sử dụng quỹ này. Tuy nhiên, các quy định tài chính của Hàn Quốc yêu cầu nguồn quỹ này được quản lý qua hệ thống kế toán riêng, có dự toán và quyết toán. 

Tại bang Victoria (Úc), phụ huynh có thể thành lập Câu lạc bộ phụ huynh, có thể tổ chức hoạt động xã hội, chào đón gia đình mới, bán sách hoặc đồng phục cũ, tổ chức hội chợ, chiếu phim, các buổi thông tin cho phụ huynh và gây quỹ cho trường. Hoạt động gây quỹ phải được Hội đồng trường phê duyệt trước.

Tiền của câu lạc bộ phụ huynh phải nằm trong một tiểu khoản riêng của CASES21, tức hệ thống tài khoản chính thức của trường. Theo Bộ Giáo dục bang Victoria, nếu tiền được huy động cho một mục đích cụ thể, khoản tiền phải được ghi nhận và sử dụng đúng mục đích đó. Tài chính của câu lạc bộ được kiểm toán cùng tài chính nhà trường.

Tỉnh bang Ontario (Canada) áp dụng cách kiểm soát tương tự đối với Hội đồng trường. Theo chính quyền tỉnh Ontario, gây quỹ là hoạt động tùy chọn, không phải nhiệm vụ bắt buộc của hội đồng. Nếu gây quỹ, hội đồng phải tuân thủ chính sách của hội đồng giáo dục địa phương và chỉ được sử dụng tiền cho mục đích được chấp thuận. 

Cuối năm, hoạt động gây quỹ phải được đưa vào báo cáo thường niên. Biên bản và hồ sơ tài chính phải được lưu giữ và cho công chúng tiếp cận ít nhất bốn năm.

Có hội không đồng nghĩa mọi phụ huynh phải đóng tiền 

Theo Bộ Giáo dục quốc gia Pháp, nhiều trường có "coopérative scolaire" (tạm gọi: Hợp tác xã trường học), với ngân sách riêng thực hiện các dự án giáo dục mang tính hợp tác hoặc hoạt động kết nối. 

Nguồn tiền có thể đến từ tổ chức hội chợ, lễ hội, biểu diễn, tài trợ, trợ cấp và hội phí thành viên. Tuy nhiên, hoạt động của hợp tác xã mở cho tất cả học sinh, kể cả những gia đình không đóng góp.

Bộ Giáo dục quốc gia Pháp cũng quy định hợp tác xã trường học không được thay chính quyền địa phương chi các khoản bảo trì và vận hành trường công. Tiền tự nguyện có thể dùng cho các hoạt động bổ sung nhưng không được trả thay cho những hạng mục ngân sách đáng lẽ phải trả. 

Ở bang Bavaria (Đức), Bộ Giáo dục và Văn hóa bang Bavaria cho biết Elternbeirat (tạm gọi: Hội đồng phụ huynh) là một cơ quan của nhà trường, có nhiệm vụ đại diện cho phụ huynh. 

Còn Förderverein (tạm gọi: Hội hỗ trợ trường học) là một hội tư nhân độc lập. Hội đồng phụ huynh không có tư cách pháp nhân để tự trở thành bên nhận tài trợ, còn hội hỗ trợ độc lập có thể thực hiện chức năng này.

Hai hội này tách vai trò khá rõ ràng: một bên là đại diện tiếng nói của phụ huynh, còn một bên là huy động, quản lý tiền hỗ trợ trường.

Tại Phần Lan, mọi thứ trong trường gần như đã được miễn phí. Theo Cơ quan Giáo dục quốc gia Phần Lan, học sinh được cung cấp miễn phí tài liệu học tập, bữa ăn hằng ngày, dịch vụ y tế và phúc lợi.

Phụ huynh vẫn có thể tham gia các hội phụ huynh và hoạt động cộng đồng nhưng những hạng mục cần chi đã không còn bao nhiêu vì đã được miễn phí. 

Tại Nhật Bản, Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản hướng dẫn Hội phụ huynh - giáo viên (PTA) là tổ chức tự nguyện do phụ huynh và giáo viên thành lập. 

PTA có vai trò kết nối trường học, gia đình và cộng đồng. Cách tổ chức và vận hành thuộc quyền quyết định của từng PTA tùy điều kiện địa phương. Tuy nhiên, phụ huynh ở một số địa phương cũng từng phản ánh chữ "tự nguyện" có thật sự tự nguyện hay không. 

Quỹ phụ huynh chi bao nhiêu tiền cho học sinh mỗi năm?

Ở Mỹ, hiệp hội phụ huynh - giáo viên quốc gia (National PTA) giải thích một PTA địa phương là tổ chức tách biệt tài chính với nhà trường. Tiền của PTA phải được giữ trong tài khoản riêng của tổ chức, không được đưa vào tài khoản cá nhân hoặc tài khoản của trường.

PTA phải lập ngân sách, ghi nhận thu chi, báo cáo tài chính và kiểm tra tài chính định kỳ. Tổ chức này cũng yêu cầu việc gây quỹ phải xuất phát từ những mục tiêu cụ thể và tiền thu được phải phục vụ các hoạt động phù hợp với mục tiêu của PTA, thay vì gây quỹ trước rồi mới tìm việc để chi.

Nghiên cứu của Urban Institute tại Washington phân tích gần 600 PTA và các tổ chức gây quỹ gắn với trường công ở bang Illinois, chỉ ra các tổ chức này chi khoảng 107 USD cho mỗi học sinh trong một năm. Riêng nhóm 25% tổ chức có mức chi cao nhất, con số trung bình gần 267 USD mỗi học sinh.

Urban Institute ghi nhận tiền do các nhóm này huy động có thể được dùng cho sách, đồ dùng học tập, hoạt động ngoại khóa, kỷ yếu hoặc các khoản hỗ trợ giáo viên mua vật tư. Đây là nguồn tiền linh hoạt mà nhiều trường có thể sử dụng cho những nhu cầu ngoài ngân sách. Khả năng huy động phụ thuộc nhiều vào điều kiện kinh tế của cha mẹ.

Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ninh chấn chỉnh tình trạng lạm thu tại trường học bằng cách yêu cầu chấm dứt việc tự lập các loại “quỹ”.