Truy xuất nguồn gốc theo phong trào, nhiều doanh nghiệp gắn mã QR “cho có”

Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) nói như vậy tại tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng”, tổ chức tại TPHCM chiều 9/9.

Theo ông Linh, truy xuất nguồn gốc đang được nói đến rất nhiều nhưng cách hiểu và cách triển khai giữa các doanh nghiệp còn khác nhau. Không ít doanh nghiệp vẫn coi đây đơn giản là việc dán tem hoặc gắn mã QR lên bao bì.

“Trong thời gian vừa qua, truy xuất nguồn gốc đôi khi trở thành một phong trào, sản phẩm cứ phải gắn một cái mã gì đó lên trên để nhìn vào có vẻ hiện đại”, ông Linh nói.

Đáng chú ý, qua thực tế mua và truy xuất một số sản phẩm như rượu, bánh kẹo, trái cây, ông Linh cho biết có trường hợp thông tin chỉ được sao chép, hoặc doanh nghiệp làm mang tính đối phó. Mã QR được đưa lên sản phẩm nhưng khi quét chỉ dẫn đến những thông tin rất cơ bản, không có nhiều giá trị.

Có QR code nhưng chưa chắc truy xuất được nguồn gốc

Theo ông Linh, QR code chỉ là phương tiện để đưa thông tin đến người tiêu dùng. Bản thân một sản phẩm có QR code không đồng nghĩa với việc sản phẩm đó đã có hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Truy xuất nguồn gốc thực chất phải giúp doanh nghiệp quản lý được quá trình hình thành và lưu thông sản phẩm, từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất đến khi hàng hóa đến tay người tiêu dùng.

“QR code chỉ thực sự có ý nghĩa khi phía sau nó là một hệ thống dữ liệu được doanh nghiệp xây dựng và quản lý một cách minh bạch, có khả năng cung cấp thông tin về quá trình hình thành sản phẩm”, ông Linh nhấn mạnh.

Trong khi đó, hiện có những mã QR khi quét chỉ dẫn đến một trang giới thiệu sản phẩm hoặc thông tin quảng cáo. Thậm chí, có trường hợp mã không cung cấp được những dữ liệu quan trọng như nguyên liệu đến từ đâu, sản xuất khi nào, thuộc lô nào và đơn vị nào chịu trách nhiệm.

Điều này khiến việc truy xuất trở nên hình thức. Người tiêu dùng có thể nhìn thấy một sản phẩm được gắn mã QR và cảm thấy yên tâm hơn, nhưng lại không có đủ dữ liệu để kiểm chứng nguồn gốc thực sự.

Theo ông Linh, tình trạng này cũng gây khó cho lực lượng chức năng. Khi kiểm tra hàng hóa, nếu dữ liệu truy xuất không đầy đủ, cơ quan quản lý rất khó xác định hành trình của sản phẩm, nhất là với những mặt hàng liên quan trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Đơn cử như rượu sâm Ngọc Linh. Hiện nay có nhiều sản phẩm quảng cáo là rượu sâm Ngọc Linh, nhưng nếu chỉ nhìn vào chai rượu, lực lượng quản lý thị trường không thể xác định sản phẩm có thực sự sử dụng sâm Ngọc Linh hay không.

“Muốn quản lý được thì phải có quy định và có cơ sở để xác định nguồn gốc, chất lượng của sản phẩm”, ông Linh nói.

Truy xuất thực chất phải bắt đầu từ dữ liệu

Từ góc độ doanh nghiệp cung cấp giải pháp, ông Phạm Văn Quân - Chủ tịch Công ty Cổ phần Công nghệ Checkee cho rằng truy xuất nguồn gốc trước hết phải định danh được sản phẩm. Sau đó là quản lý thông tin và theo dõi vòng đời sản phẩm từ sản xuất, lưu thông đến tay người tiêu dùng.

Theo ông Quân, dữ liệu là nền tảng của hệ thống truy xuất. Dữ liệu phải được lưu trữ theo quy chuẩn, tiêu chuẩn quốc gia, bảo đảm tính thống nhất và có thể sử dụng, đối soát khi cần thiết.

“Truy xuất nguồn gốc không nên chỉ dừng lại ở việc có một mã để người tiêu dùng quét, mà quan trọng hơn là đằng sau mã đó phải có hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và phản ánh được vòng đời của sản phẩm”, ông Quân nói.

Trong khi đó, bà Hoàng Thị Thu Giang - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đồ Uống Mới cho rằng, ngành rượu hiện vẫn là lĩnh vực có mức độ truy xuất nguồn gốc yếu. Khoảng 90% lượng rượu trên thị trường Việt Nam hiện nay chưa được xác định rõ nguồn gốc.

Bà Giang cho rằng, doanh nghiệp làm ăn chân chính cần được bảo vệ khi công khai nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất và thông tin sản phẩm. Ngược lại, những trường hợp cố tình làm hàng không rõ nguồn gốc cần bị xử lý nghiêm.

Liên quan đến hành lang pháp lý, ông Trần Hữu Linh cũng cho biết, Nhà nước đang từng bước hoàn thiện quy định về truy xuất nguồn gốc, trong đó xác định những nhóm sản phẩm bắt buộc phải thực hiện và những thông tin doanh nghiệp phải công khai.

Với những sản phẩm thuộc diện bắt buộc, cơ quan chức năng có thể kiểm tra phương tiện truy xuất trên sản phẩm, quét mã QR hoặc mã vạch để đối chiếu thông tin được cung cấp với các yêu cầu pháp luật.

Đây cũng là lý do doanh nghiệp cần chuẩn bị sớm, thay vì chờ đến khi quy định bắt buộc mới bắt đầu thực hiện.

Theo ông Linh, về lâu dài, xu hướng quản lý sản phẩm sẽ ngày càng gắn với định danh và dữ liệu số. Truy xuất nguồn gốc vì thế không nên được xem là 1 chiếc tem hay mã QR trên bao bì.

“Hiệu quả của truy xuất nguồn gốc xuất phát từ sự cam kết của doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp thực sự muốn làm, muốn bảo vệ thương hiệu và sản phẩm của mình thì truy xuất nguồn gốc mới phát huy được giá trị”, ông Linh nhấn mạnh.