Từ Công ước Hà Nội đến Bentiu: Vị thế Việt Nam ở Liên hợp quốc thế nào?

Ngày 23/9/2026, một máy bay C-17 của Không quân Hoàng gia Australia tới Hà Nội để đưa Bệnh viện dã chiến cấp 2 số 8 của Việt Nam sang Nam Sudan làm nhiệm vụ gìn giữ hòa bình.

Cũng trong ngày này theo giờ Việt Nam (chiều 22/9 giờ New York), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhắc tới các quân nhân, công an Việt Nam đang tham gia hoạt động này trong bài phát biểu tại Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81.

Trong bài phát biểu tại khóa 79 năm 2024, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề cao hòa bình, bình đẳng chủ quyền, phát triển công bằng và vai trò của Liên hợp quốc. Bài phát biểu của ông năm 2026 tiếp tục những nguyên tắc ấy, đồng thời dành một phần riêng cho kinh nghiệm phát triển, mục tiêu và những đóng góp của Việt Nam.

Nguyên tắc chung từ kinh nghiệm Việt Nam

Năm 2024, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kêu gọi các nước, trước hết là các nước lớn, tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực.

Ông nêu nghịch lý thế giới có đủ lương thực nhưng hàng trăm triệu người vẫn bị nạn đói đe dọa; chi tiêu quốc phòng tăng trong khi nguồn lực cho ứng phó biến đổi khí hậu thiếu hụt. Siêu bão Yagi vừa gây thiệt hại ở Việt Nam và khu vực được dẫn như một cảnh báo rất gần về rủi ro khí hậu.

Hai năm sau, ông mô tả bối cảnh qua nguy cơ đối đầu, kinh tế phân mảnh, luật pháp quốc tế bị áp dụng chọn lọc và lòng tin suy giảm. Ông lập luận rằng biến động của trật tự quốc tế không khiến xung đột trở thành điều tất yếu.

Lập luận ấy có điểm tựa trong lịch sử Việt Nam: một đất nước từng chịu chiến tranh, rồi dành nhiều thập kỷ tái thiết và phát triển, hiểu vì sao đối thoại và hợp tác cần được duy trì ngay cả khi khác biệt chưa thể xóa bỏ.

Nguyên tắc giải quyết hòa bình tranh chấp, đã nêu từ năm 2024, được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gắn trực tiếp với Biển Đông trong bài phát biêu năm 2026. Việt Nam kiên trì giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, phù hợp luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982; đồng thời kiên quyết bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của mình.

Lập trường về quyền tự quyết của nhân dân Palestine và lời kêu gọi chấm dứt các biện pháp bao vây, cấm vận đối với Cuba cũng đặt nguyên tắc vào những vấn đề quốc tế cụ thể. Tiếng nói độc lập có sức thuyết phục khi lợi ích quốc gia được trình bày trên cùng nền tảng luật pháp mà Việt Nam đề nghị các nước tôn trọng.

Có mặt khi luật lệ mới được xây dựng

Năm 2024, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất sớm có khuôn khổ quản trị toàn cầu đối với công nghệ mới nổi, nhất là trí tuệ nhân tạo. Đến năm 2026, ông đặt thêm yêu cầu về chủ quyền số, quyền tự chủ phát triển và việc các nước đang phát triển phải “được tham gia thực chất vào quá trình xây dựng luật lệ”. Những nước chịu tác động của quy tắc công nghệ cần được tham gia bàn thảo, đồng thời có hạ tầng và năng lực để thực hiện quy tắc ấy.

Việt Nam đã đăng cai lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng tại Hà Nội vào tháng 10/2025, sau khi Đại hội đồng thông qua công ước cuối năm 2024. Theo danh sách người ký do Liên hợp quốc công bố, 71 quốc gia và Liên minh châu Âu đã ký trong hai ngày mở ký 25 và 26/10/2025.

Bài phát biểu năm 2026 dẫn sự kiện này như một ví dụ về mong muốn đóng góp thiết thực vào hợp tác số toàn cầu. Với tên gọi Công ước Hà Nội, hiệp ước toàn cầu toàn diện đầu tiên về tội phạm mạng gắn với tên thủ đô Việt Nam.

Năm 2024, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị hỗ trợ vốn, chuyển giao công nghệ và giảm gánh nặng nợ cho những nước nghèo. Còn năm nay, ông nhấn mạnh vốn dài hạn với chi phí phù hợp, tài chính cho thích ứng khí hậu và sự tham gia của các nước đang phát triển trong các thể chế tài chính quốc tế.

Từng tiếp nhận hỗ trợ và tự tìm con đường phát triển, Việt Nam có cơ sở để nói về nhu cầu hợp tác bình đẳng. Trong bài phát biểu mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gắn tự chủ với việc “chủ động thích ứng và hợp tác bình đẳng với thế giới”.

Độ tin cậy nằm ở phần việc đã nhận

Đoạn nói về Việt Nam trong bài phát biểu năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt chặng đường gần nửa thế kỷ đồng hành cùng Liên hợp quốc vào một tiến trình: từ chủ yếu tiếp nhận hỗ trợ trong thời kỳ tái thiết và đổi mới đến chủ động đóng góp cho công việc chung. Hoạt động gìn giữ hòa bình là minh chứng dễ nhìn thấy.

Sự kiện mới nhất tại Việt Nam: Bệnh viện dã chiến cấp 2 số 8 có 63 quân nhân; đơn vị sang thay phiên bệnh viện số 7 tại Phái bộ Liên hợp quốc ở Nam Sudan (UNMISS), đóng tại Bentiu. Còn trong hơn 12 năm tham gia, Việt Nam đã cử hơn 1.600 lượt quân nhân và gần 100 lượt cán bộ công an tới các phái bộ và cơ quan của Liên hợp quốc.

Bài phát biểu năm 2026 còn nêu việc Việt Nam sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm giảm nghèo, phát triển nông nghiệp và thích ứng biến đổi khí hậu.

Vị thế ấy còn thể hiện qua những vị trí Việt Nam đảm nhận trong hệ thống đa phương. Theo Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Việt Nam đã đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội nghị Kiểm điểm lần thứ 11 Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), tái đắc cử vào Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2026-2028 và lần đầu chủ trì Hội nghị các quốc gia thành viên Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển lần thứ 35.

Theo thông tin Bộ Ngoại giao công bố về cuộc gặp ngày 23/9/2026 với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres đánh giá Việt Nam là “một trụ cột quan trọng của chủ nghĩa đa phương”. Ông cũng đánh giá cao sự tham gia tích cực và tiên phong của Việt Nam trong các lĩnh vực an ninh, chính trị, phát triển bền vững và chuyển đổi năng lượng công bằng.

Việt Nam giữ vững nguyên tắc độc lập, tự chủ khi bàn về hòa bình, chủ quyền và luật pháp quốc tế; tham gia thảo luận những quy tắc mới của công nghệ và phát triển; đưa con người và kinh nghiệm của mình vào các nhiệm vụ chung.

Năm 2027, Việt Nam tròn 50 năm là thành viên Liên hợp quốc và làm chủ nhà APEC. Trong mạch đóng góp ấy, 63 quân nhân của Bệnh viện dã chiến cấp 2 số 8 đã lên đường tới Bentiu để tiếp nối những ca trực gìn giữ hòa bình.