Từ sông ra biển: Để bản sắc làm nên vị thế Vĩnh Long trên bản đồ du lịch Việt Nam

Nghị quyết 26-NQ/TW mở ra một yêu cầu mới cho du lịch Việt Nam, không chỉ khai thác những gì đang có mà phải tạo ra giá trị lớn hơn từ văn hóa, bản sắc và chất lượng trải nghiệm. 

Vĩnh Long hôm nay có một cơ hội đặc biệt để đi theo hướng ấy. 

Từ sông nước, cồn cù lao, miệt vườn, làng gốm đến xứ dừa, văn hóa Khmer, những miền đất giàu ký ức lịch sử rồi mở ra cửa sông và biển, một không gian phát triển mới đang hình thành. Bài toán vì thế không còn là Vĩnh Long có thêm bao nhiêu tài nguyên, mà là làm thế nào kết nối những khác biệt ấy thành một bản sắc đủ sức tạo nên vị thế mới trên bản đồ du lịch Việt Nam và rộng hơn là không gian Mekong.

Từ dòng chảy châu thổ, mở ra một diện mạo du lịch mới

Không thể hiểu Vĩnh Long mới nếu chỉ nhìn những đường ranh trên bản đồ. Phải nhìn từ những dòng sông đã bồi đắp nên vùng đất này.

Từ phù sa hình thành cồn bãi, cù lao; con người đến lập vườn, dựng xóm, mở chợ, tạo nên nghề nghiệp và những cách sống thuận theo con nước. Qua nhiều thế hệ, sinh kế lắng lại thành văn hóa. Vì thế, "từ sông ra biển" không chỉ nói về một không gian địa lý rộng hơn, mà còn gợi ra tiến trình hình thành của cả một vùng châu thổ.

Ở đó có những cù lao, miệt vườn và dòng Cổ Chiên; có Mang Thít với đất, lửa, những lò gạch, lò gốm in dấu lao động của bao thế hệ; có xứ dừa, nơi cây dừa đã đi từ sản vật thành cảnh quan, sinh kế, nghề thủ công, ẩm thực và ký ức. 

Đi xa hơn là một không gian văn hóa Khmer giàu chiều sâu, nơi ngôi chùa, phum sóc, lễ hội, nghệ thuật và đời sống cộng đồng vẫn tiếp tục vận động, trước khi những dòng sông mở dần về cửa biển.

Điều đáng giá không nằm ở việc đặt tất cả những tài nguyên ấy cạnh nhau. Giữa chúng vốn đã tồn tại một mạch liên hệ; nước tạo nên đất, đất nuôi dưỡng sinh kế, sinh kế tạo ra văn hóa và văn hóa dần làm nên căn tính của cộng đồng. Nhìn được mạch ấy, Vĩnh Long không chỉ có thêm điểm đến mà có cả một câu chuyện để kể về đời sống châu thổ từ sông ra biển.

Khí phách vùng đất Vĩnh Long: Chiều sâu của điểm đến

Cảnh quan là phần dễ nhìn thấy của một điểm đến. Chiều sâu của vùng đất lại nằm ở những ký ức được cộng đồng gìn giữ, ở những con người đã để lại dấu ấn trong lịch sử và ở những giá trị vẫn tiếp tục sống đến hôm nay.

Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Long Đức là một không gian ký ức đặc biệt, kết tinh tình cảm và lòng kính yêu của người dân Nam Bộ đối với Bác Hồ. 

Trên vùng đất hôm nay còn có Danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu với cốt cách trọng nghĩa, thương dân, giữ khí tiết; tinh thần Đồng Khởi và Nữ tướng Nguyễn Thị Định; cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng; cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt; Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Út - Út Tịch. 

Những tên tuổi và ký ức ấy cùng làm hiện lên một mạch tinh thần xuyên suốt từ đạo nghĩa, lòng yêu nước, bản lĩnh cách mạng đến khát vọng kiến thiết.

• Cò trắng về chùa Hang, hàng ngàn con phủ kín tán cây ở Vĩnh Long

• Vĩnh Long đón hơn 9,3 triệu khách du lịch nhờ các sản phẩm đa dạng

Bài toán của du lịch không phải có thêm bao nhiêu khu lưu niệm, mà là làm thế nào để những giá trị ấy bước ra khỏi không gian tưởng niệm và tiếp tục sống trong trải nghiệm của người hôm nay. 

Khi đó, các di tích không còn là những điểm đứng riêng mà có thể kết nối thành những hành trình về đạo nghĩa, phụ nữ Nam Bộ, sức mạnh cộng đồng, hay rộng hơn là hành trình từ đấu tranh giành độc lập đến đổi mới và phát triển.

Một sản phẩm du lịch có chiều sâu không chỉ đưa du khách đến một địa danh, mà phải giúp họ cảm nhận được con người, khí chất và những giá trị đã làm nên vùng đất. Đó cũng là lúc lịch sử không chỉ được nhớ lại, mà trở thành sức sống của điểm đến.

Hội tụ những khác biệt, làm nên bản sắc mới

Vĩnh Long cũng không bắt đầu việc kiến tạo bản sắc mới từ con số không. Cồn Chim là một minh chứng sống động. Từ một cồn nhỏ giữa dòng Cổ Chiên, những giá trị rất bản địa về sinh kế, cộng đồng và cách sống thuận thiên đã được tổ chức thành một sản phẩm có sức lan tỏa, được xếp vào Top 12 Giải thưởng ESD Okayama 2024 của Nhật Bản và nhận Giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN 2025. 

Điều quan trọng hơn những giải thưởng là bài học phía sau, "một giá trị càng bản địa, nếu được nhận diện đúng và tổ chức đúng, càng có khả năng tạo nên khác biệt để đi xa".

Đó cũng là kinh nghiệm quý mà ngành du lịch Trà Vinh trước đây mang vào không gian Vĩnh Long hôm nay. Không phải để sao chép Cồn Chim ở nơi khác, mà để kế thừa một cách nghĩ; nhìn ra điều riêng có của từng cộng đồng, giữ giá trị ấy từ bên trong rồi chuyển thành sản phẩm có sức cạnh tranh.

Bởi vậy, Vĩnh Long không cần tìm một biểu tượng duy nhất để phủ lên toàn bộ không gian mới. Xứ dừa vẫn phải có hơi thở riêng của xứ dừa; văn hóa Khmer vẫn cần giữ chiều sâu của cộng đồng đã sinh ra nó; Mang Thít, những cồn cù lao, làng nghề hay ký ức lịch sử cũng phải được nhận diện bằng căn cước riêng.

Điều cần tạo ra ở tầng cao hơn là "một thương hiệu đủ lớn để những bản sắc riêng cùng được nhìn thấy mà không bị hòa tan". Khi mỗi giá trị giữ được giọng nói của mình nhưng cùng góp vào một câu chuyện chung, sự đa dạng không còn là trở ngại của nhận diện mà trở thành sức mạnh của điểm đến.

Từ bản sắc đến một vị thế mới của du lịch Vĩnh Long

Định hình lại bản sắc không nên là điểm kết thúc của du lịch Vĩnh Long, mà phải mở đầu cho một câu hỏi lớn hơn. Với nguồn lực đang có, Vĩnh Long có thể xác lập vị thế nào trên bản đồ du lịch Việt Nam và rộng hơn là khu vực Mekong?

Kinh nghiệm Cồn Chim cùng hệ thống cồn, cù lao, miệt vườn, làng nghề và những cộng đồng còn giữ được đời sống bản địa cho thấy Vĩnh Long có cơ sở để nghĩ đến "một trung tâm hàng đầu, tiến tới thủ phủ du lịch cộng đồng của Việt Nam". 

Nhưng "thủ phủ" không thể được đo bằng số lượng mô hình được nhân lên. Điều đáng theo đuổi hơn là một cách làm mà ở đó người dân không chỉ cung cấp dịch vụ cho khách, mà thực sự giữ văn hóa, tạo sản phẩm, kể câu chuyện của mình, tham gia quyết định và cùng thụ hưởng những giá trị du lịch tạo ra. 

Nếu làm được như vậy, tinh thần nhân dân là chủ thể của phát triển du lịch mà Nghị quyết 26 đặt ra sẽ tìm thấy ở Vĩnh Long một cách thể hiện rất cụ thể.

• 

  Loạt điểm đến miệt vườn, làng nghề khó bỏ qua khi về Vĩnh LongĐỌC NGAY

Không gian văn hóa Khmer cũng cho phép nghĩ xa hơn phạm vi một sản phẩm hay một lễ hội địa phương. 

Từ nền văn hóa vẫn đang sống trong cộng đồng, Vĩnh Long có thể từng bước hình thành "Liên hoan Văn hóa Khmer Mekong", nơi di sản, nghệ thuật, ẩm thực, tín ngưỡng và sáng tạo đương đại của các cộng đồng Khmer trong lưu vực gặp gỡ. 

Giá trị lớn nhất của một sự kiện như vậy không chỉ nằm ở quy mô, mà ở khả năng đưa Vĩnh Long từ nơi sở hữu một nguồn tài nguyên văn hóa đặc sắc trở thành một điểm kết nối văn hóa trong không gian Mekong.

Một hướng đi khác nằm ở hệ thống danh nhân, nhân vật lịch sử và các không gian lưu niệm đặc biệt dày của vùng đất. Thay vì để từng khu lưu niệm đứng riêng trong những chuyến về nguồn, Vĩnh Long có thể khởi xướng "Tuần lễ quốc gia về Di sản danh nhân và nhân vật lịch sử Nam Bộ", gắn với hành trình "Những con người làm nên khí phách Nam Bộ". 

Giá trị của hành trình ấy không nằm ở việc kể lại nhiều tiểu sử, mà ở khả năng nối những thế hệ khác nhau trong một dòng chảy từ đạo nghĩa, lòng yêu nước, cách mạng đến kiến thiết và phát triển. 

Khi nền tảng ấy đủ mạnh, có thể tính tới "Diễn đàn Mekong về di sản con người và sức mạnh mềm", để Vĩnh Long không chỉ là nơi lưu giữ ký ức mà từng bước trở thành nơi nghiên cứu, diễn giải và lan tỏa những giá trị con người Nam Bộ.

Hệ thống cồn, cù lao cũng cần được nhìn như một chỉnh thể có giá trị đặc biệt của châu thổ. Thay vì mỗi cồn là một điểm đến riêng, có thể nghiên cứu "Hành trình văn hóa cồn - cù lao Mekong", qua đó kể câu chuyện về quá trình kiến tạo đất, sự thích ứng với nước, những kiểu cư trú, sinh kế và văn hóa cộng đồng. Nếu được lập bản đồ, tư liệu hóa và tổ chức thành hệ thống, đây hoàn toàn có thể trở thành một dòng sản phẩm nhận diện riêng của Vĩnh Long.

• Du lịch TP.HCM tăng tốc về đích

• TP.HCM đặt mục tiêu đón 20 triệu lượt khách quốc tế: 3 bài toán cần giải

Sự phong phú về không gian và cộng đồng cũng tạo cho Vĩnh Long một phổ ẩm thực rất riêng. Có thể nghiên cứu xây dựng "Bản đồ Ẩm thực số Vĩnh Long - Hương vị từ sông ra biển", ứng dụng công nghệ để kết nối món ăn, không gian văn hóa và hành trình du lịch, qua đó tạo thêm một lớp nhận diện mới cho điểm đến.

Mang Thít lại cần một tham vọng khác. Giá trị của vùng đất này không nên dừng ở những lò gạch cũ như một phông nền cho du lịch. Đất, lửa, nghề, kiến trúc lò, ký ức lao động và cảnh quan công nghiệp có thể được tổ chức thành "một không gian di sản đương đại của đất và lửa", nơi bảo tồn gặp nghệ thuật, thiết kế và sáng tạo. 

Từ một điểm đến của Đồng bằng sông Cửu Long, Mang Thít cần được chuẩn bị để từng bước trở thành "một thương hiệu di sản có vị thế quốc gia và khả năng đối thoại với những không gian di sản công nghiệp, sáng tạo trong khu vực".

Nhìn theo hướng ấy, Nghị quyết 26 không chỉ đặt ra cho Vĩnh Long yêu cầu phát triển thêm sản phẩm hay thu hút thêm khách. Điều quan trọng hơn là chuyển cách tạo giá trị, từ khai thác những gì đang có sang làm cho văn hóa sâu hơn, di sản sống hơn, cộng đồng tham gia nhiều hơn và sáng tạo trở thành phương thức gia tăng giá trị cho tài nguyên.

Đó cũng có thể là con đường riêng của Vĩnh Long, "lấy cộng đồng làm chủ thể, văn hóa làm chiều sâu, di sản làm sức mạnh, sáng tạo làm phương thức và sự khác biệt của từng vùng đất làm giàu cho giá trị chung".

Khi ấy, "từ sông ra biển" không còn chỉ là cách mô tả một không gian địa lý mới. Nó trở thành một cách Vĩnh Long tổ chức lại những nguồn lực đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ để bước vào một chu kỳ phát triển mới. 

Và thước đo cuối cùng không phải Vĩnh Long có thêm bao nhiêu điểm du lịch, mà là có thể tạo ra bao nhiêu giá trị đủ đặc sắc để trở thành sản phẩm của quốc gia, bao nhiêu sáng kiến đủ sức kết nối khu vực và bao nhiêu câu chuyện đủ sâu để khi nhắc đến châu thổ Mekong, người ta nhận ra Vĩnh Long bằng chính bản sắc của vùng đất này.

Với bộ áo bà ba khăn rằn, chị Thái Thị Mỹ Dung (Bí thư Đảng ủy xã Long Vĩnh, tỉnh Vĩnh Long) dẫn chuyện bằng chất giọng miền Tây ngọt ngào trong những thước phim cùng người dân làm khô cá, chả tôm…