Từ vụ bị đánh vì nhắc khách không hút thuốc lá, đại biểu đề nghị bảo vệ người lên tiếng

Thảo luận tại tổ sáng 21-10 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc (Lâm Đồng) dẫn vụ việc xảy ra ngày 17-9-2025 tại một quán cà phê ở khu đô thị Times City, Hà Nội. Nhân viên thu ngân nhắc khách ba lần không hút thuốc vì quán có biển cấm thì bị người đi cùng khách đấm ngã theo hiệu lệnh của người khách.

Theo đại biểu, việc tòa án giữ nguyên mức án 24 tháng tù đối với người chỉ đạo hành vi gây rối trật tự công cộng cho thấy vụ việc đã được xử lý nghiêm. Tuy nhiên, sự việc cũng phơi bày những khoảng trống trong quy định và thực thi pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Có trách nhiệm nhưng thiếu công cụ xử lý

Đại biểu Nguyễn Văn Ngọc chỉ ra nghịch lý: người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc được luật quy định quyền xử lý vi phạm hành chính, nhưng trên thực tế chủ quán, quản lý nhà hàng, bảo vệ bệnh viện hay hiệu trưởng nhà trường không thuộc nhóm có thẩm quyền xử phạt. 

• Đề xuất người dưới 18 tuổi được hiến tạng khi có nguyện vọng và được đồng ý

• Thuốc lá điện tử lách luật, quảng cáo là 'khói thơm', 'không độc hại' để đánh lừa giới trẻ?

• Đề xuất ‘quét’ cửa hàng trực tuyến, ngăn tận gốc thuốc lá điện tử

Trong khi đó, người quản lý địa điểm có thể bị phạt từ 3-5 triệu đồng nếu không tổ chức kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện quy định cấm hút thuốc. “Trách nhiệm thì có, công cụ thì không”, đại biểu nêu vấn đề.

Theo ông, khoảng trống thứ hai là luật trao cho công dân quyền yêu cầu người khác không hút thuốc tại nơi cấm nhưng chưa có quy định cụ thể bảo vệ người thực hiện quyền này. Không ít người chọn im lặng vì ngại va chạm, thay vì nhắc nhở hoặc phản ánh hành vi vi phạm.

Từ đó ông đề nghị bổ sung vào Điều 9 hành vi bị nghiêm cấm, gồm đe dọa, cản trở, trả thù, xúc phạm hoặc xâm hại người yêu cầu, nhắc nhở, phản ánh, tố giác hành vi hút thuốc tại địa điểm có quy định cấm.

Đồng thời cần sửa quy định về trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm theo hướng được yêu cầu người vi phạm chấm dứt hút thuốc, ghi nhận hình ảnh, lập biên bản sự việc và đề nghị công an cấp xã hoặc người có thẩm quyền xử lý. Công an cấp xã cũng cần có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý kịp thời các đề nghị này.

Theo đại biểu, luật không thể chỉ dừng ở việc yêu cầu người dân tuân thủ hay trao quyền nhắc nhở, mà phải có cơ chế để người thực hiện đúng quy định không bị đe dọa hoặc hành hung.

Bên cạnh cơ chế bảo vệ người lên tiếng, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc đề nghị giữ nguyên lệnh cấm hút thuốc hoàn toàn trong khuôn viên cơ sở giáo dục, cơ sở y tế, đồng thời mở rộng vùng cấm tại khu vực cổng ra vào theo quy định của Chính phủ.

Theo ông, thực tế việc cấm hút thuốc trong khuôn viên đôi khi khiến người hút thuốc dồn ra cổng trường, cổng bệnh viện. Tại bệnh viện, người nhà nuôi bệnh dài ngày, bệnh nhân và cả nhân viên y tế vẫn có thể hút lén, gây khó khăn cho việc phát hiện, xử lý.

Ông đề xuất nguyên tắc: “Nơi đã cấm thì cấm thật; nơi được phép hút thì phải có chỗ hút đạt chuẩn và người hút buộc phải vào đó”.

Đừng để tuổi 18 trở thành cánh cửa vào nghiện thuốc lá

Ở góc độ khác, đại biểu Phạm Trọng Nhân (TP.HCM) nhấn mạnh cần kiên quyết giữ danh mục cấm đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm nicotine thế hệ mới; không chuyển việc quyết định danh mục này cho Chính phủ, cũng không lùi thời điểm áp dụng.

Theo ông, lập luận các sản phẩm mới là "giảm hại", không nhắm đến phụ nữ và trẻ em cần được nhìn nhận thận trọng. Thiết kế nhỏ gọn, hương liệu, cách sử dụng kín đáo và hình ảnh sành điệu có thể khiến chúng hấp dẫn giới trẻ, kể cả phụ nữ.

"Với trách nhiệm và đạo đức của nhà lập pháp, tôi đề nghị phải chế định giải pháp để chặn từ sớm, từ xa", ông nói.

Đối với thuốc lá truyền thống, đại biểu cho rằng cần tập trung vào hai hướng ngăn người hút mới và hỗ trợ người đang hút cai nghiện. Tuy nhiên, ông nhận định dự thảo vẫn còn những khoảng trống đáng lo ngại.

Thứ nhất là độ tuổi tiếp cận thuốc lá. Theo số liệu Bộ Y tế được đại biểu dẫn, tỉ lệ nam giới hút thuốc ở nhóm 15-19 tuổi là 5,46%, nhưng tăng lên 32,6% ở nhóm 20-24 tuổi, gần gấp sáu lần.

Ông cho rằng diễn biến này đặt ra yêu cầu phải có giải pháp ngăn người trẻ bắt đầu hút thuốc khi bước vào tuổi trưởng thành. Đáng chú ý, phương án không bán thuốc lá cho người sinh từ ngày 1-1-2010 đã được Bộ Y tế đánh giá tác động, với khả năng ngăn 6,55 triệu nam giới nghiện thuốc; 20/23 thành viên Chính phủ tán thành.

Tuy nhiên, phương án này không xuất hiện trong dự thảo lần sửa luật đang được xem xét.

Đại biểu đề nghị ban soạn thảo giải trình rõ lý do, đồng thời bổ sung quy định nghiêm cấm bán, cung cấp, mua hộ thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi hoặc người sinh từ ngày 1-1-2010 trở đi. Trước mắt, quy định cần tập trung điều chỉnh trách nhiệm của bên bán, không xử phạt người sử dụng và đi kèm hỗ trợ cai nghiện.

"Nếu chưa đủ điều kiện thì ít nhất giao Chính phủ áp dụng - và không muộn hơn năm 2030", ông kiến nghị, đồng thời đề nghị công khai báo cáo đánh giá tác động trước phiên thảo luận tại hội trường.

Theo ông, nếu không hành động kịp thời, lần sửa luật này có thể bỏ lỡ cơ hội bảo vệ một thế hệ khỏi nguy cơ nghiện thuốc lá.

Ngày 21-10, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình Quốc hội dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).