Từ vụ Hải "Sapa TV": Giải pháp ngăn hàng kém chất lượng "đổ bộ" livestream

Hàng hóa đi nhanh hơn khả năng kiểm chứng

Ngày 24/8, Công an tỉnh Lào Cai khởi tố, bắt tạm giam Vũ Hoàng Hải (Hải "Sapa TV"), sở hữu kênh TikTok hơn 5,2 triệu người theo dõi.

Theo cơ quan điều tra, từ năm 2022, Hải chỉ đạo vợ ký hợp đồng tiêu thụ sản phẩm “thịt trâu sấy khô tê cay”, được làm từ thịt trâu đông lạnh nhập khẩu từ Ấn Độ, rồi quảng cáo thành “thịt trâu sấy đặc sản Tây Bắc”. Tổng giá trị giao dịch trong giai đoạn 2022-2025 khoảng 30 tỷ đồng. Hải bị khởi tố về tội Lừa dối khách hàng; vụ án đang trong giai đoạn điều tra.

Trước đó, vụ kẹo Kera đã có bản án. Ngày 19/11/2025, TAND TPHCM tuyên phạt hoa hậu Nguyễn Thúc Thùy Tiên, Nguyễn Thị Thái Hằng (Hằng Du Mục) và Phạm Quang Linh (Quang Linh Vlogs) mỗi người 2 năm tù về tội Lừa dối khách hàng.

Theo kết luận điều tra, từ ngày 12/12/2024 đến 14/3/2025, có 56.385 khách hàng mua tổng cộng 129.617 hộp kẹo Kera, thu về hơn 17,5 tỷ đồng, trong đó thu lợi bất chính hơn 12,4 tỷ đồng. Kết quả kiểm nghiệm cho thấy sản phẩm không chứa các thành phần rau củ như công bố mà chứa sorbitol với hàm lượng trung bình 33,8%, không được ghi trên nhãn...

Điểm chung của hai vụ việc là sản phẩm được giới thiệu, quảng bá qua mạng xã hội và livestream, với người bán hoặc người quảng cáo có lượng người theo dõi lớn trên các nền tảng số.

Những vụ việc tương tự cũng không hiếm. 

“Siro ăn ngon Hải Bé” từng được quảng bá mạnh trên TikTok, Facebook, Shopee trước khi chủ kênh “Gia đình Hải Sen” và giám đốc doanh nghiệp bị khởi tố về tội buôn bán hàng giả là thực phẩm.

Trong lĩnh vực mỹ phẩm, vụ kem chống nắng Hanayuki Sunscreen Body cũng bị khởi tố để điều tra hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả. 

Tại tọa đàm "Minh bạch thông tin sản phẩm - Chung tay bảo vệ người tiêu dùng" ngày 24/8, ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TPHCM, cho biết minh bạch thông tin hàng hóa vốn là yêu cầu trọng tâm của quản lý nhà nước để bảo vệ người tiêu dùng. Khi thương mại điện tử và bán hàng đa kênh bùng nổ, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết.

Khác với mua bán truyền thống, khi mua hàng trực tuyến người tiêu dùng gần như không thể cầm, xem hay kiểm tra trực tiếp chất lượng sản phẩm. Thêm vào đó, hàng hóa thường đi qua nhiều khâu trung gian trong một chuỗi cung ứng phức tạp. Hai yếu tố này khiến người mua rất khó xác minh hàng có hợp pháp hay không, và dễ mua phải hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc.

Thực tế trên môi trường mạng, một video hoặc buổi livestream có thể tiếp cận hàng trăm nghìn người trong thời gian ngắn. Trong khi đó, người mua thường dựa vào lời giới thiệu và uy tín cá nhân của người bán thay vì kiểm tra thông tin từ nguồn độc lập.

Thượng tá Nguyễn Thành Danh, Phó Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường, Công an TPHCM, cho biết một số thủ đoạn thường gặp là quảng cáo sản phẩm dưới danh nghĩa hàng “xách tay”, “đặc sản”, đi kèm các chương trình “giảm giá sốc”, “chốt đơn trong 30 giây”. Những cách thức này tạo tâm lý thúc giục, khiến người mua có ít thời gian kiểm tra nguồn gốc và chất lượng trước khi đặt hàng.

Hậu kiểm không thể thay thế trách nhiệm của doanh nghiệp

Ông Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM cho hay, phần lớn sản phẩm hiện nay được quản lý theo hướng hậu kiểm. Doanh nghiệp tự công bố hoặc đăng ký bản công bố, còn cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát sau khi sản phẩm đã lưu thông.

Điều này đồng nghĩa hàng hóa có thể tiếp cận số đông người mua trước khi thông tin về chất lượng, nguồn gốc được xác minh đầy đủ. Trên môi trường mạng, với tốc độ lan truyền của livestream và nội dung quảng cáo, khoảng thời gian này càng bị rút ngắn.

Vì vậy, minh bạch thông tin không thể chỉ được đặt ở khâu kiểm tra sau khi hàng hóa đã bán ra. Doanh nghiệp phải chủ động kiểm soát nguồn gốc, chất lượng và dữ liệu sản phẩm ngay trong quá trình sản xuất, phân phối.

Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng, hàng hóa khi đưa vào giao dịch trực tuyến cần được định danh kỹ thuật rõ ràng. Các thông tin bắt buộc trên nhãn như nguồn gốc xuất xứ, thành phần, định lượng, hướng dẫn sử dụng, cảnh báo an toàn cần được số hóa, trong đó có thể áp dụng giải pháp truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và nhãn hàng hóa điện tử. Dữ liệu phải được công khai đầy đủ trên giao diện giao dịch để người tiêu dùng có cơ sở kiểm chứng và cơ quan chức năng có thể kiểm soát rủi ro.

Đây cũng là phần trách nhiệm trực tiếp của doanh nghiệp. Theo ông Huy, doanh nghiệp cần chủ động cung cấp, cập nhật và bảo đảm tính chính xác của thông tin về sản phẩm, nguồn gốc và chuỗi phân phối. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, người tiêu dùng có thêm cơ sở nhận biết hàng chính hãng, trong khi cơ quan quản lý có thể nhanh chóng nhận diện dấu hiệu bất thường.

Chặn hàng giả từ nguồn thay vì chờ xử lý

Trong 8 tháng đầu năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường TPHCM đã kiểm tra, xử lý 826 vụ vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng lậu trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội. Hơn 220.000 sản phẩm bị tạm giữ, tổng số tiền xử phạt hơn 8,5 tỷ đồng; 7 vụ được chuyển cơ quan điều tra.

Những con số này cho thấy việc kiểm soát hàng hóa trên môi trường số vẫn đặt ra áp lực lớn đối với cơ quan quản lý. Theo ông Huy, lực lượng Quản lý thị trường sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ngành, cơ quan chức năng để chia sẻ, kết nối và khai thác thông tin về hàng hóa, nguồn gốc xuất xứ, chủ thể kinh doanh và quá trình lưu thông.

Trọng tâm là chuẩn hóa, đồng bộ dữ liệu giữa các cơ quan, tăng cường ứng dụng công nghệ trong thu thập, phân tích và đối chiếu thông tin. Qua đó, cơ quan quản lý có thể phát hiện nhanh dấu hiệu bất thường, phục vụ kiểm tra, xử lý vi phạm và hạn chế việc doanh nghiệp phải cung cấp lặp lại cùng một loại thông tin cho nhiều cơ quan.

Ở phía doanh nghiệp, Thượng tá Nguyễn Thành Danh cho rằng trước hết cần chủ động đăng ký quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu, bao bì và mã định danh sản phẩm. Đây là cơ sở pháp lý để bảo vệ sản phẩm, thương hiệu và xử lý hành vi sao chép, sử dụng trái phép, đặc biệt trên Internet và mạng xã hội.

Doanh nghiệp đồng thời phải tuân thủ các quy định về đăng ký kinh doanh, thuế, hóa đơn, nguồn gốc xuất xứ và chất lượng hàng hóa; phối hợp với cơ quan chức năng khi phát hiện hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, gian lận thương mại trên môi trường mạng.

Các doanh nghiệp được yêu cầu cung cấp, cập nhật dữ liệu phục vụ xây dựng nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi cung ứng; chủ động tạo lập, kết nối, chia sẻ dữ liệu liên quan đến sản phẩm và thực hiện nghĩa vụ truy xuất, xác thực khi cơ quan chức năng yêu cầu.

Cùng với doanh nghiệp, nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội cũng phải tăng cường xác thực người bán, kiểm soát thông tin hàng hóa, kịp thời phát hiện và gỡ bỏ nội dung, gian hàng có dấu hiệu vi phạm.