Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai vừa khởi tố vụ án Làm nhục người khác, theo khoản 2 Điều 155 Bộ luật Hình sự, sau tố giác của chị Vũ Phương Thanh, bút danh Gào.
Chị Thanh cho biết từ năm 2018 bị một số người trong các nhóm antifan trên Facebook, Messenger, Zalo công kích, chế giễu ngoại hình, đời tư, gia đình và gửi nhiều tin nhắn có lời lẽ thô tục, xúc phạm bà cùng các con. Người bị bà tố giác trực tiếp là một phụ nữ sử dụng tài khoản Facebook "Tường KN".
Trong nhiều năm, chị Thanh lưu giữ bài đăng, bình luận, tin nhắn và lập vi bằng, với tổng hồ sơ gần 2.000 trang. Ngoài nội dung bị cho là làm nhục, chị còn tố giác một số hành vi khác; các nội dung này đang được cơ quan chức năng xác minh.
Từ vụ việc này, câu hỏi đặt ra là: bình luận, chê bai hay công kích người khác trên mạng đến mức nào thì có thể vượt sang trách nhiệm hình sự?
Ranh giới giữa bình luận và làm nhục người khác
Luật sư Đào Thị Bích Liên, Đoàn Luật sư TP HCM, cho rằng người dùng mạng có quyền bày tỏ quan điểm, phản biện, đánh giá hành vi, sản phẩm, dịch vụ của cá nhân, tổ chức.
Tuy nhiên, quyền tự do ngôn luận không đồng nghĩa được xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc xâm phạm đời tư người khác.
Theo bà Liên, một người có thể nói "tôi không đồng tình với quan điểm này", "cách hành xử này chưa phù hợp" hoặc đưa ra nhận xét dựa trên thông tin có căn cứ. Ranh giới bị vượt qua khi việc phê bình hành vi chuyển thành chửi bới, miệt thị, hạ thấp con người; bịa đặt hoặc loan truyền thông tin biết rõ là sai sự thật; dùng hình ảnh, đời tư để bêu riếu.
"Ranh giới pháp lý không nằm ở việc lời bình gay gắt hay nhẹ nhàng, tích cực hay tiêu cực, mà phải xem nội dung, tính xác thực, cách thể hiện, phạm vi lan truyền, lỗi và hậu quả", luật sư nói.
Nhà văn Gào cho biết đã nhiều năm thu thập chứng cứ về việc bị nhóm antifac xúc phạm. Ảnh: Phạm Hải
Khi nào công kích có thể bị xử lý hình sự?
Theo luật sư Liên, không phải một bình luận tiêu cực hay một câu chửi trên mạng đều đương nhiên cấu thành tội phạm.
Với tội Làm nhục người khác, cơ quan tố tụng phải xác định hành vi có đến mức xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm hay không. Việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội là tình tiết được quy định tại khoản 2 Điều 155 Bộ luật Hình sự.
Khi đánh giá, cơ quan chức năng sẽ xem xét tổng thể mức độ xúc phạm, số lần thực hiện, phạm vi lan truyền, số người tiếp cận, việc có lôi kéo người khác cùng công kích hay không, cùng mục đích, lỗi và hậu quả.
"Không có công thức bao nhiêu bài đăng, bao nhiêu câu chửi hay bao nhiêu lượt chia sẻ thì thành tội phạm", bà Liên nói.
Bà cũng lưu ý cần phân biệt Làm nhục người khác với Vu khống. Nếu trọng tâm là hành vi nhục mạ, hạ thấp nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm thì có thể được xem xét theo Điều 155. Nếu bịa đặt hoặc loan truyền điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm hoặc gây thiệt hại cho người khác, có thể có dấu hiệu của tội Vu khống theo Điều 156.
Theo luật sư Liên, việc một người là nhà văn, doanh nhân, nghệ sĩ hay thường xuyên xuất hiện trên mạng xã hội không đồng nghĩa họ phải chấp nhận mọi lời xúc phạm hoặc việc đời tư bị công khai tùy ý.
Người dùng vẫn có thể tranh luận về phát ngôn, hành vi, sản phẩm hay hoạt động nghề nghiệp của họ, miễn không vượt sang hành vi bị pháp luật cấm.
Trước khi đăng hoặc chia sẻ một nội dung, luật sư khuyến nghị tự hỏi ba điều: Thông tin có căn cứ không? Việc công khai có xâm phạm đời tư, quyền nhân thân của người khác không? Mình đang phản biện một hành vi hay hạ nhục một con người?
Chưa đến mức hình sự vẫn có thể bị xử phạt
Nếu chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người đăng nội dung vi phạm vẫn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự hoặc hành chính.
Người bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín có quyền yêu cầu bác bỏ thông tin, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại.
Hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác trên mạng xã hội cũng có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 174/2026/NĐ-CP.
"Nói trên mạng không có nghĩa là được nói bất cứ điều gì. Nhưng cũng không phải mọi lời phê bình, nhận xét tiêu cực đều là vi phạm pháp luật", luật sư Liên nói.
Hải Duyên