Chân dung Hamam al-Hammami, cơ phó trên chuyến bay định mệnh Flydubai 1073 - Ảnh: LINKEDIN
Vụ việc đang làm dấy lên nhiều câu hỏi về những lỗ hổng trong hệ thống an ninh hàng không, đặc biệt khi cơ phó Hamam al-Hammami từng bị cấm bay vì lo ngại tư tưởng cực đoan, nhưng sau đó vẫn được Hãng Flydubai tuyển dụng và nhiều lần thực hiện chuyến bay tới Tel Aviv (Israel).
Từng bị cấm bay vì lo ngại tư tưởng cực đoan
Theo Wall Street Journal, Hammami (29 tuổi) có cha là người Oman và mẹ là người Syria. Ông gia nhập Hãng hàng không Oman Air năm 2018 và trở thành phi công vào đầu năm 2022.
Đến năm 2024, giới chức Oman phát hiện Hammami truy cập các trang web và blog có nội dung cực đoan. Lo ngại về quan điểm của phi công này, nhà chức trách cấm ông tiếp tục bay, yêu cầu tham gia chương trình chống cực đoan hóa và chuyển sang làm công việc hành chính.
Tuy nhiên Oman không cảnh báo rộng rãi về những lo ngại này. Các nguồn tin cho rằng nếu nước này chính thức thu hồi giấy phép bay của Hammami, thông tin nhiều khả năng đã được chuyển tới UAE. Những lo ngại liên quan đến chủ nghĩa cực đoan cũng đáng lẽ phải được chia sẻ với các nước khác trong khu vực vùng Vịnh.
Hammami rời Oman Air vào đầu năm 2025. Mùa hè cùng năm, ông tới Morocco tìm việc tại Hãng Royal Air Maroc và trải qua ba tháng đào tạo, nhưng cuối cùng không được tuyển dụng.
Đến tháng 2-2026, Hammami được Flydubai tuyển làm phi công. Đáng chú ý, hãng hàng không này không liên hệ Oman Air để xác minh quá trình làm việc trước đây của ông, dù có tiến hành kiểm tra lý lịch tư pháp.
Hammami sau đó được bố trí trên tuyến Dubai - Tel Aviv và đã thực hiện hành trình này nhiều lần. UAE hiện điều tra các nhân viên Flydubai có liên quan đến quá trình tuyển dụng Hammami.
Hành khách trên chuyến bay Flydubai 1073 từ UAE đến Israel ôm chầm người thân và bạn bè tại sân bay Ben Gurion, gần Tel Aviv, ngày 30-9 - Ảnh: REUTERS
Những lỗ hổng trên cuối cùng dẫn tới sự cố trên chuyến bay 1073 ngày 30-9. Cơ trưởng Smit Machchhar kể rằng Hammami lấy lý do rời vị trí để cầu nguyện, sau đó dùng rìu khẩn cấp trên máy bay tấn công ông nhiều lần.
Dù bị thương, cơ trưởng vẫn mở được cửa buồng lái, tạo điều kiện để hành khách và phi hành đoàn xông vào khống chế cơ phó, đồng thời đưa máy bay thoát khỏi tình trạng mất độ cao đột ngột.
Công tố viên trưởng của UAE sau đó cho biết cơ phó đã tìm cách thực hiện hành vi khủng bố. Saudi Arabia, UAE và Israel đều nghi ngờ Hammami có ý định làm máy bay rơi tại Tel Aviv.
Tuy nhiên đến nay nhà điều tra chưa phát hiện mối liên hệ giữa ông với một thế lực nước ngoài, hoặc tổ chức khủng bố lớn.
Israel cũng bỏ qua cơ hội ngăn chặn
Không chỉ Oman và UAE, phía Israel cũng bỏ lỡ cơ hội ngăn Hammami trước khi chuyến bay 1073 cất cánh tới Tel Aviv.
Chỉ riêng quốc tịch Oman của Hammami đáng lẽ đã đủ để ông không được phép thực hiện chuyến bay tới Israel. Nước này không cho phép phi công đến từ những quốc gia không có quan hệ ngoại giao với Israel, trong đó có Oman, bay tới lãnh thổ của mình.
Israel cũng yêu cầu các hãng hàng không nước ngoài gửi trước danh sách hành khách và thành viên phi hành đoàn. Flydubai đã gửi danh sách của chuyến bay 1073 cho phía Israel, đồng nghĩa thông tin về Hammami đã có trong hệ thống trước khi máy bay khởi hành.
Tuy nhiên danh sách này đã không được kiểm tra theo cách có thể phát hiện quốc tịch của Hammami.
Hình ảnh Hamam al-Hammami được lấy từ tài khoản X của nghi phạm. Hiện tài khoản này đã bị xóa - Ảnh: X
Cơ sở dữ liệu về hành khách và phi hành đoàn được Israel thiết lập từ năm 2023, do Cơ quan Thuế quản lý với mục tiêu chính là ngăn chặn khủng bố. Theo quy định, Bộ Giao thông cùng các cơ quan an ninh như Shin Bet và Mossad có thể yêu cầu truy cập danh sách để kiểm tra những người có mặt trên các chuyến bay.
Dù vậy, Bộ Giao thông Israel cho biết kể từ khi hệ thống được thiết lập, cơ quan này chưa từng yêu cầu truy cập dữ liệu vì không được thông báo rằng hệ thống đã đi vào hoạt động và họ có thể sử dụng nó.
Bộ này cũng cho rằng mình không trực tiếp chịu trách nhiệm kiểm tra lý lịch phi hành đoàn nước ngoài, và không có năng lực tình báo cần thiết để làm việc đó.
Thay vào đó, Israel yêu cầu các hãng hàng không tự kiểm tra lý lịch, đồng thời bảo đảm phi công trên các chuyến bay tới Israel đến từ những nước có quan hệ ngoại giao với nước này. Flydubai đã cam kết thực hiện những yêu cầu trên.
Một báo cáo mật từ tháng 5-2024 của cơ quan kiểm toán Israel từng cảnh báo an ninh hàng không nước này đang trở nên lỏng lẻo, đặc biệt trong giám sát các hãng nước ngoài. Báo cáo cũng chỉ ra trách nhiệm bảo đảm an ninh bị phân tán giữa nhiều cơ quan và ranh giới trách nhiệm không phải lúc nào cũng rõ ràng.
Cựu quan chức chống khủng bố Israel Eytan Ben David cho rằng nước này đáng lẽ phải phát hiện Hammami chỉ dựa vào quốc tịch Oman. Theo ông, chuyến bay 1073 suýt kết thúc bằng thảm họa vì sự tắc trách trong quá trình kiểm tra.
"Có vẻ như các tên trong danh sách đã không được kiểm tra đúng cách và quá trình thẩm tra cũng không được thực hiện đầy đủ. Đó là lý do chúng ta rơi vào tình huống này", ông nói.
Sau vụ việc, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 4-10 đã yêu cầu rà soát lại các biện pháp bảo đảm an ninh đối với những chuyến bay của hãng hàng không nước ngoài tới Israel.
Giới chức Israel đùn đẩy trách nhiệm sau vụ suýt xảy ra thảm kịch cướp máy bayVụ cơ phó người Oman bị cáo buộc tấn công cơ trưởng trên chuyến bay Flydubai đã phơi bày những lỗ hổng và sự chồng chéo trong hệ thống kiểm soát an ninh hàng không của Israel.