Lễ hội giã cốm, trưng bày, quảng bá các sản phẩm đặc sản xã Côn Lôn năm 2026 được tổ chức trong hai ngày 3-4/10/2026 tại Sân vận động xã Côn Lôn, tỉnh Tuyên Quang. Đây là dịp để người dân và du khách hòa mình vào không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào Tày, cùng trải nghiệm những phong tục, nghi lễ gắn bó với mùa vụ và đời sống cộng đồng từ bao đời nay.
Côn Lôn có những cánh đồng rộng lớn được bao bọc bởi các dãy núi, tạo nên cảnh quan vừa khoáng đạt vừa nên thơ, đồng thời là điều kiện thuận lợi để người dân phát triển nông nghiệp, đặc biệt là cây lúa nếp. Giống lúa nếp cái hoa vàng đã được trồng ở Côn Lôn từ bao đời nay, trở thành một phần gắn bó với đời sống của người dân địa phương.
Khi những ruộng lúa nếp bắt đầu hoe đầu, cũng là lúc người Tày nơi đây mở hội giã cốm, còn gọi là Lễ hội đón trăng, hội Hai. Đây là dịp để đồng bào mừng trăng, mừng mùa cơm mới vào tháng 10, đồng thời chuẩn bị cho Tết Nguyên đán hằng năm.
Lễ hội giã cốm ở Côn Lôn là nét sinh hoạt văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc Tày trên địa bàn. Trong tiết trời mùa Thu, giữa hương lúa mới phảng phất trên những cánh đồng, lễ hội không chỉ đánh dấu thời điểm bắt đầu vụ thu hoạch mới mà còn là khoảng thời gian để cộng đồng gặp gỡ, giao lưu văn hóa, chia sẻ niềm vui mùa màng và thắt chặt tình đoàn kết.
Lễ hội giã cốm không chỉ có ý nghĩa đối với người sản xuất nông nghiệp mà còn mang giá trị tâm linh sâu sắc. Sau mùa thu hoạch, những hạt cốm thơm được làm ra để dâng lên tổ tiên, thể hiện lòng biết ơn đối với cội nguồn, đồng thời gửi gắm ước vọng về một năm mới mưa thuận, gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống bình an và gặp nhiều may mắn trong lao động, sản xuất.
Khi lễ hội bắt đầu, mọi người cùng bắt tay vào công đoạn làm cốm. Những khóm lúa được chia nhỏ, đặt lên các vỉ đan bằng tre tươi rồi đưa lên miệng lò. Qua đôi bàn tay khéo léo của các bà, các chị, những khóm lúa được lật đi lật lại liên tục để hạt lúa nếp chín đều.
Sau khi rang, lúa phải được để thật nguội rồi mới cho vào cối giã để hạt cốm không bị dính, bết. Để có một mẻ cốm ngon, người làm phải thực hiện nhiều công đoạn công phu. Lúa sau khi rang được vò, để nguội rồi mới giã; nếu hạt còn hơi ấm, phải giã nhẹ tay để hạt cốm không bị dập nát.
Cốm thành phẩm có màu xanh non, hương thơm dịu, vị dẻo ngọt đặc trưng của lúa nếp. Để giữ cho cốm thơm ngon và mềm dẻo, người dân cẩn thận gói cốm trong lớp lá chuối hoặc lá dong. Từ những hạt cốm mới, bà con còn có thể chế biến thành nhiều món ăn như xôi cốm, bánh cốm, chả cốm…, tạo nên những hương vị đậm đà bản sắc văn hóa vùng cao.
Không chỉ hấp dẫn bởi hương vị của sản vật mùa Thu, lễ hội còn cuốn hút bởi không gian sinh hoạt cộng đồng đậm đà bản sắc. Tiếng chày giã cốm hòa cùng tiếng nói cười, những bộ trang phục truyền thống và các tiết mục văn nghệ dân gian tạo nên một bức tranh sinh động về đời sống văn hóa của đồng bào Tày.
Với những nghi thức truyền thống cùng các hoạt động văn hóa, thể thao phong phú, Lễ hội giã cốm mang đến cho người dân địa phương và du khách những trải nghiệm đặc sắc.
Trong khuôn khổ lễ hội còn có Chương trình nghệ thuật “Sắc Thu Côn Lôn,” các hoạt động thi đấu thể thao, trưng bày và quảng bá các sản phẩm đặc sản của xã Côn Lôn tại Sân vận động xã.
Lễ hội được tổ chức nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, phục dựng và tôn vinh một trong những lễ hội dân gian độc đáo gắn bó với đời sống tinh thần của đồng bào Tày và cộng đồng các dân tộc ở Côn Lôn. Đồng thời, đây cũng là dịp quảng bá hình ảnh quê hương, giới thiệu những tiềm năng, sản phẩm đặc trưng của địa phương, qua đó góp phần đưa các giá trị văn hóa bản địa đến gần hơn với du khách.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang còn một số địa phương tổ chức Lễ hội giã cốm, trong đó Lễ hội giã cốm của người Tày ở Chiêm Hóa đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia năm 2024./.
(Vietnam+)