Sau nhiều tháng yên bình khi chiến sự Mỹ - Iran hạ nhiệt, Arab Saudi cuối tuần qua lại rung chuyển khi lực lượng Houthi tại Yemen liên tiếp phóng tên lửa tấn công sân bay King Khalid tại thủ đô Riyadh, khiến ít nhất 13 người chết và hơn 300 người bị thương.
Đây là một trong những đòn tấn công thảm khốc nhất mà cường quốc dầu mỏ này phải hứng chịu kể từ khi chiến sự bùng phát. Yahya Saree, phát ngôn viên Houthi, nhấn mạnh đây là biện pháp trả đũa "những hành động gây hấn tàn bạo của Arab Saudi nhằm vào đất nước và người dân Yemen".
Các tay súng trung thành với lực lượng Houthi trong cuộc tuần hành tại thủ đô Sanaa, Yemen, ngày 7/10. Ảnh: AFP
Arab Saudi gọi các cuộc tấn công của Houthi là "tội ác chiến tranh" và tuyên bố họ sẽ "đáp trả quyết liệt". Tuy nhiên, Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman hiện có rất ít lựa chọn đáp trả, khi Houthi hiện nay đã mạnh hơn rất nhiều so với thời điểm liên quân do Arab Saudi dẫn đầu mở chiến dịch tấn công trên bộ cách đây một thập kỷ.
Bài toán quân sự
Năm 2015, Arab Saudi từng triển khai lực lượng bộ binh đổ bộ vào thành phố cảng Aden, đẩy lùi Houthi khỏi miền nam Yemen, nhưng không thể đánh bật lực lượng này khỏi thủ đô Sanaa hay khu vực miền bắc đất nước. Những cuộc giao tranh đẫm máu sau đó khiến liên quân của Arab Saudi hứng chịu tổn thất nặng nề, buộc họ phải ký thỏa thuận ngừng bắn năm 2022.
Trong khi đó, Houthi ngày càng mạnh lên, củng cố quyền kiểm soát tại các thành phố lớn. Sau khi thỏa thuận ngừng bắn với Arab Saudi đổ vỡ hồi tháng 7, Houthi đã mở chiến dịch tấn công chớp nhoáng, đánh chiếm nhiều đô thị khác ở phía tây nam Yemen và kiểm soát dải đất ven eo biển chiến lược Bab el-Mandeb.
Khoảng hai thập kỷ trước, Houthi chỉ là một phong trào chấn hưng tôn giáo nhỏ lẻ. Nhưng nhờ hậu thuẫn từ Iran, họ đã vươn mình trở thành thế lực chiến đấu đáng gờm, sở hữu cả tên lửa hành trình lẫn tên lửa đạn đạo, đủ sức tập kích những mục tiêu xa như ở Tel Aviv, Israel.
"Houthi đã nâng tầm năng lực tác chiến", một quan chức tại miền nam Yemen cho hay. "Các đợt tấn công của họ ngày càng tinh vi, liên tục và năng lực tình báo cũng được cải thiện vượt bậc".
Khoảnh khắc sân bay Arab Saudi trúng đòn tập kích của Houthi
Khoảnh khắc nhà ga của sân bay King Khalid bị tập kích ngày 10/10. Video: Al Arabiya
Trong khi đó, sau thất bại của chiến dịch trên bộ cách đây 10 năm, Arab Saudi chủ yếu tiến hành các cuộc không kích yểm trợ cho liên minh chống Houthi tại Yemen, chưa tiến hành bất kỳ đợt triển khai lục quân quy mô lớn nào trên chiến trường.
Liệu thái độ kiềm chế này có còn được duy trì sau đòn tập kích hồi cuối tuần vào Riyadh hay không hiện vẫn là câu hỏi còn bỏ ngỏ. Tuy nhiên, bình luận viên Mostafa Salem của CNN cho rằng nếu Arab Saudi quyết định mở chiến dịch tấn công trên bộ vào Yemen, họ sẽ đối mặt nguy cơ sa lầy vào cuộc chiến vô cùng tốn kém.
Trong cuộc chiến đó, bộ binh Arab Saudi hoàn toàn bất lợi trước các tay súng Houthi thông thuộc địa hình. Một chiến dịch can thiệp kéo dài cũng có thể hủy hoại hình ảnh đất nước ổn định, xứng đáng đầu tư, một trung tâm du lịch toàn cầu mà Thái tử Mohammed bin Salman đang nỗ lực xây dựng.
Arab Saudi có thể tránh được nguy cơ này nếu chỉ tăng cường chiến dịch không kích vào Houthi. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy những cuộc ném bom như vậy tạo ra tác động rất nhỏ trên chiến trường phức tạp như ở Yemen.
Tuần trước, không quân Arab Saudi cũng đã mở chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm hỗ trợ quân đội chính phủ Yemen phản công Houthi ở miền nam. Tuy nhiên, nhóm này vẫn thể hiện khả năng kháng cự mạnh mẽ và không bị đẩy lùi trước các đợt ném bom dữ dội.
Houthi cảnh báo hành khách không sử dụng các sân bay Arab Saud
Sân bay King Khalid bị tấn công ngày 11/10. Video: X/Makkah
Ali Shihabi, nhà nghiên cứu kiêm nhà bình luận chính trị Arab Saudi, cho rằng giới lãnh đạo nước này rất muốn "giải quyết dứt điểm mối đe dọa Houthi một lần và mãi mãi", nhưng không thể làm điều đó bằng chiến dịch không kích, cũng không thể đổ quân lên thực địa.
"Mọi thứ phụ thuộc lớn vào năng lực chiến đấu của quân đội chính phủ Yemen", Shihabi nhận định. Nhưng thực tế chiến trường cho thấy quân đội Yemen có khả năng chiến đấu kém tinh nhuệ hơn "đội quân dép lê" Houthi rất nhiều, dù được Arab Saudi tích cực yểm trợ bằng không quân.
Cơ hội ngoại giao mờ mịt
F. Gregory Gause, chuyên gia về Arab Saudi tại Viện Trung Đông, cơ quan nghiên cứu có trụ sở tại Washington, cho hay cơ hội về một giải pháp chính trị giữa Arab Saudi với Houthi đang mờ mịt dần, khi nhóm này ngày càng tự tin và liên tục đưa ra những yêu sách ngày một lớn.
Houthi dường như nhận ra rằng tập kích sân bay là một trong những đòn giáng mạnh nhất vào hình ảnh quốc tế của Arab Saudi, đặc biệt là khi hãng hàng không quốc tế mới của Thái tử Mohammed bin Salman vừa đi vào vận hành vài tháng trước.
Arab Saudi dự kiến tổ chức hàng loạt sự kiện kinh tế và chính trị lớn trong vài tuần tới, song chưa rõ liệu các lãnh đạo doanh nghiệp và quan chức quốc tế có cảm thấy đủ yên tâm để tới Riyadh tham dự hay không, khi Houthi liên tiếp tung đòn tập kích như vậy.
Những người ủng hộ Houthi tham gia một cuộc biểu tình tại thủ đô Sanaa, Yemen, ngày 9/10 nhằm phản đối Arab Saudi can thiệp quân sự vào nước này. Ảnh: AFP
Houthi gần đây liên tục phát cảnh báo tới các hãng hàng không và du khách về việc sử dụng sân bay tại Arab Saudi, tuyên bố những nơi này là "địa bàn tác chiến của lực lượng chúng tôi".
"Một đòn tấn công vào sân bay Riyadh đủ để khiến bất kỳ ai đang có ý định đầu tư vào nước này phải suy nghĩ lại", chuyên gia Gause cho hay.
"Giải pháp khả thi duy nhất cho Arab Saudi là Mỹ - Iran đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột, trong đó Tehran cam kết yêu cầu Houthi ngừng bắn", Gause nhận định. "Nhưng thật không may cho phía Arab Saudi, không rõ Tổng thống Donald Trump sẽ lắng nghe họ đến đâu về vấn đề này".
Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Diễn đàn Đầu tư Mỹ - Arab Saudi ở Trung tâm Nghệ thuật Biểu diễn John F. Kennedy tại Washington hồi tháng 11/2025. Ảnh: AFP
Quân đội Mỹ năm 2025 từng phối hợp với Israel không kích loạt mục tiêu của Houthi ở Yemen, nhưng không đạt được kết quả rõ ràng. Mỹ sau đó phải chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn với Houthi để mở lại eo biển Bab al-Mandeb ở biển Đỏ, yết hầu hàng hải kết nối luồng thương mại toàn cầu giữa châu Á và châu Âu, cho các tàu thuyền Mỹ.
Theo các nguồn thạo tin, Thái tử Arab Saudi đã hai lần điện đàm với Tổng thống Mỹ vào tháng trước để hối thúc ông tiến hành các đòn không kích vào Houthi, nhưng ông Trump từ chối can thiệp.
Tổng thống Trump mới đây gọi các cuộc tập kích của Houthi vào Arab Saudi là "tồi tệ". Khi được hỏi liệu Mỹ có tham gia chiến dịch không kích Houthi hay không, ông chỉ trả lời ngắn gọn: "Có thể".
Vũ Hoàng (Theo CNN, AFP, Reuters)