' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Binh sĩ Ukraine mang một UAV (Ảnh: Reuters).
Kết nối đột ngột gián đoạn
Chỉ một khoảnh khắc trước, chiếc UAV Ukraine vẫn đang trên đường bay tới mục tiêu. Nhưng ngay sau đó, người điều khiển hoàn toàn mất dấu chiếc UAV.
Quân đoàn Phản ứng nhanh số 7 đã dành nhiều tháng liên tục tập kích các tuyến tiếp tế của Nga nhằm bảo vệ Zaporizhia, thành phố ở miền Nam Ukraine hiện chỉ cách tiền tuyến khoảng 16km.
Cho đến đêm 12/10, quân đoàn này vẫn dựa vào StarShield, phiên bản dành cho quân sự của mạng vệ tinh Starlink do tỷ phú Elon Musk phát triển, cho phép người điều khiển duy trì liên lạc với các UAV di chuyển ở tốc độ cao.
Tuy nhiên, vào một thời điểm nào đó trong ngày 13/10, kết nối đó đột ngột bị gián đoạn.
Theo người phát ngôn Quân đoàn số 7, những người điều khiển UAV nhận thấy các khoảng gián đoạn liên lạc kéo dài từ 10 đến 20 giây với những chiếc UAV tốc độ cao.
Người phát ngôn cho biết những thay đổi này “ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử dụng các UAV dùng Starlink để điều khiển trong khi bay”. Một số nhiệm vụ buộc phải hủy bỏ.
Đến sáng 14/10, nguyên nhân cụ thể gây ra sự cố đã trở nên rõ ràng.
Theo ông Serhii “Flash” Beskrestnov, cố vấn của Bộ Quốc phòng Ukraine, SpaceX được cho đã áp đặt một mức “giới hạn tốc độ” trên thực tế đối với các UAV Ukraine, ở mức 161km/h.
Chỉ chương trình Starshield do Lầu Năm Góc kiểm soát mới cho phép các chuyến bay vượt tốc độ này. Điều đó làm dấy lên đồn đoán rằng quyết định trên dường như xuất phát từ chính quyền Mỹ, chứ không phải từ ông Elon Musk, nhà sáng lập SpaceX.
Tuy nhiên, một quan chức chính quyền Mỹ đã phủ nhận điều này.
Đến ngày 14/10, lệnh hạn chế dường như đã ảnh hưởng đến cả những chuyến bay có tốc độ thấp hơn nhiều. Ông Beskrestnov cho biết tình trạng gián đoạn được ghi nhận ở cả những UAV bay với tốc độ chỉ khoảng 64km/h.
Điều đó khiến một phần lớn kho UAV của Ukraine không thể sử dụng, biến chúng thành những mục tiêu dễ bị các biện pháp đối phó của Nga bắn hạ.
Không phải mọi loại UAV đều bị ảnh hưởng. UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) dựa vào tín hiệu vô tuyến, và Kiev vẫn có thể tiếp tục phóng hàng nghìn chiếc mỗi ngày nhằm vào lực lượng Nga.
Một số UAV trinh sát tầm xa sử dụng Starlink, nhưng một nhà phát triển Ukraine nói với Telegraph rằng phần lớn trong số này có thể tiếp cận các hệ thống “thay thế”.
Diễn biến này xảy ra sau khi Tổng thống Donald Trump không hài lòng khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky từ chối ngừng các cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Tổng thống Mỹ cho rằng những cuộc tấn công này khiến giá dầu diesel tăng cao. Giới quan sát trước đó dự đoán Mỹ sẽ có thể tăng áp lực lên Ukraine trong thời gian tới, nhưng chưa có bằng chứng cho thấy vụ việc về Starlink liên quan tới diễn biến này.
Ukraine vẫn có thể tiến hành tiến công tầm ngắn bằng UAV vì họ đã lập trình đường bay cho vũ khí trước khi phóng. Những hạn chế sẽ gây tác động nghiêm trọng nhất đối với các cuộc tập kích nhằm vào các mục tiêu nằm sâu tới khoảng 402km bên trong phòng tuyến đối phương.
Giờ đây, Moscow có thể tiếp tế cho lực lượng của mình tại các vùng lãnh thổ miền Đông mà ít phải lo ngại hơn trước UAV đối thủ.
Tin xấu với Ukraine
Diễn biến này là tin xấu đối với Quân đoàn Lục quân số 3 của Ukraine. Mới đây, lực lượng này đã tái kiểm soát khoảng 277km² lãnh thổ tại tỉnh Donetsk trong khuôn khổ “Chiến dịch Vivaldi”.
Theo David, một kỹ sư UAV Ukraine từng tham gia phát triển hệ thống điều khiển từ xa sử dụng Starlink, các binh sĩ thuộc Quân đoàn số 3 đã liên tục khẩn cấp yêu cầu hỗ trợ vì những vấn đề kết nối đột ngột xảy ra vào đêm 13/10.
Giờ đây, những người điều khiển UAV của Kiev sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tấn công các bệ phóng, tuyến hậu cần và khu vực tập kết của Nga bên trong lãnh thổ nước này.
Hiện có những nguồn cung cấp kết nối vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) thay thế, trong đó có dự án OneWeb của châu Âu và Amazon Leo. Tuy nhiên, ít nhất ở thời điểm hiện tại, các hệ thống này được đánh giá là kém tin cậy, kém chính xác và tốn kém hơn.
Các vệ tinh quỹ đạo thấp đóng vai trò thiết yếu tại tiền tuyến, bởi chúng cho phép truyền thông tin phản hồi nhanh hơn so với vệ tinh ở quỹ đạo cao và không đòi hỏi binh sĩ phải mang theo những ăng-ten thu tín hiệu cỡ lớn.
“Một trong những ưu điểm lớn của Starlink là hệ thống cho phép truyền một lượng dữ liệu lớn qua đường truyền đó, từ video, hình ảnh cho đến các báo cáo tác chiến chi tiết”, ông Thomas Withington, chuyên gia về tác chiến điện tử và thông tin quân sự tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), cho biết. Điều đó giúp bộ chỉ huy Ukraine có được nhận thức tình huống tốt hơn.
Bên cạnh việc giúp lực lượng Nga tự do cơ động hơn, các hạn chế còn đặt ra vấn đề nghiêm trọng đối với hệ thống phòng không Ukraine. Hệ thống này dựa vào các UAV đánh chặn để bắn hạ hàng trăm UAV Geran trang bị động cơ phản lực mà Nga phóng vào các thành phố Ukraine mỗi đêm.
UAV Geran có thể đạt tốc độ khoảng 483km/h. Việc Starlink bị giới hạn tốc độ có thể khiến những thành viên đơn vị phòng không Ukraine chỉ còn biết nhìn các vụ nổ xảy ra mà không làm được gì nhiều.
Hiện tại, binh sĩ Ukraine vẫn có thể liên lạc ở tiền tuyến thông qua Starlink. Giới hạn tốc độ không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến các hệ thống nhận thức tình huống trên chiến trường như Delta, bản đồ trực tiếp được sử dụng để lập kế hoạch tấn công và ứng phó với các đợt tiến công của Nga.
Tuy nhiên, về lâu dài, không rõ Ukraine sẽ phải đối mặt với những thay đổi như thế nào khi Kiev giờ đây không phải là bên có thể tự chủ động kiểm soát tình hình, mà phải phụ thuộc vào đồng minh và đối tác liên quan tới Starlink.