Giáo hoàng Leo XIV, 71 tuổi, vừa phẫu thuật cắt một phần phổi phải tại Bệnh viện Gemelli ở Rome, Italy, sau khi phát hiện nốt tổn thương khu trú. Kết quả giải phẫu bệnh xác định đây là ung thư biểu mô tuyến phổi, một dạng ung thư phổi phổ biến. Ca phẫu thuật ngày 13/10 được thông báo diễn ra theo kế hoạch.
Tại Việt Nam, theo số liệu Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (GLOBOCAN) công bố năm 2026, ung thư phổi ghi nhận hơn 23.000 ca mắc mới và hơn 21.000 ca tử vong mỗi năm. Bệnh đứng thứ hai về số ca mắc mới, sau ung thư vú, nhưng đứng đầu về số ca tử vong do ung thư, chiếm khoảng 19,2%.
TS.BS Lê Tuấn Anh, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết trước đây, thời gian sống trung bình của người bệnh ung thư phổi chỉ khoảng 6 tháng. Nhờ thuốc điều trị đích, liệu pháp miễn dịch và các kỹ thuật xạ trị hiện đại, con số này hiện có thể đạt khoảng 30 tháng. Một số bệnh nhân sống thêm 3-5 năm hoặc lâu hơn, tùy giai đoạn bệnh, đặc điểm khối u và đáp ứng điều trị.
Ung thư phổi thường được phát hiện ở nhóm 65-70 tuổi tại các nước Âu Mỹ, trong khi độ tuổi mắc bệnh ở Việt Nam có xu hướng trẻ hơn khoảng 10 năm. Tỷ lệ đột biến gene EGFR (thường gặp trong ung thư phổi không tế bào nhỏ) ở bệnh nhân Việt Nam lên tới 64%, trong khi ở Âu - Mỹ chỉ khoảng 10-20%.
Sự khác biệt này hiện chưa được lý giải đầy đủ, có thể liên quan đến yếu tố di truyền hoặc thói quen sinh hoạt, hút thuốc lá. Đây là yếu tố bất lợi vì người Việt mắc bệnh sớm hơn, song cũng mở ra cơ hội khi bệnh nhân có đột biến EGFR thường đáp ứng tốt với thuốc kháng đột biến, giúp nâng cao hiệu quả điều trị.
Bên cạnh thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư cũng mở thêm cơ hội cho người bệnh. Xạ trị hiện đại cho phép tập trung liều tia vào vùng tổn thương, trong khi các xét nghiệm giải trình tự gene thế hệ mới giúp phát hiện những biến đổi phân tử để bác sĩ lựa chọn phác đồ phù hợp hơn với từng người.
Nhờ đó, ngay cả khi phần lớn bệnh nhân đến viện ở giai đoạn muộn, cơ hội kiểm soát bệnh vẫn được cải thiện. Tại Bệnh viện Chợ Rẫy, khoảng 70-80% bệnh nhân ung thư phổi được tiếp nhận ở giai đoạn 3 hoặc 4. Theo bác sĩ Tuấn Anh, nhiều người trong nhóm này vẫn có thể sống thêm 3-5 năm nhờ các thuốc mới, song thời gian sống rất khác nhau giữa từng trường hợp.
Một trở ngại lớn trong điều trị là chi phí. Một số thuốc mới chưa được bảo hiểm y tế chi trả hoặc chưa có trong danh mục phù hợp, khiến người bệnh phải tự thanh toán khoản tiền lớn. Các chương trình thử nghiệm lâm sàng tại một số bệnh viện có thể tạo cơ hội tiếp cận liệu pháp mới cho bệnh nhân đủ điều kiện, nhưng việc tham gia cần được bác sĩ giải thích đầy đủ về lợi ích, nguy cơ và quy trình.
Bên cạnh thuốc, phẫu thuật đóng vai trò quan trọng với những trường hợp phù hợp, nhất là khi bệnh được phát hiện sớm. TS.BS Nguyễn Hoàng Bình, Trưởng khoa Ngoại lồng ngực, Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết phẫu thuật robot cung cấp hình ảnh ba chiều phóng đại, giúp bác sĩ thao tác chính xác hơn và thuận lợi khi nạo vét hạch. Kỹ thuật này có thể giảm đau, rút ngắn thời gian nằm viện ở một số bệnh nhân; việc lựa chọn vẫn phụ thuộc vị trí, giai đoạn khối u và tình trạng sức khỏe.
Chụp CT tầm soát ung thư cho bệnh nhân. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Phát hiện sớm vẫn là thách thức, khuyến cáo chụp CT liều thấp
Dù điều trị đã tiến bộ, phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm vẫn là yếu tố quan trọng để tăng cơ hội điều trị triệt căn. Ung thư phổi giai đoạn đầu thường ít biểu hiện rõ ràng; khi xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, đau ngực, khó thở hoặc ho ra máu, bệnh có thể đã tiến triển.
Các yếu tố nguy cơ gồm hút thuốc lá, hít khói thuốc thụ động, ô nhiễm không khí, tiền sử gia đình mắc ung thư phổi và tiếp xúc lâu dài với một số chất độc hại. Người hút thuốc nhiều năm, đặc biệt ở độ tuổi cao hơn, thuộc nhóm cần được đánh giá nguy cơ kỹ lưỡng.
Với người có nguy cơ cao, chụp CT ngực liều thấp có thể giúp phát hiện tổn thương sớm hơn so với việc chỉ chờ triệu chứng xuất hiện. Việc có nên tầm soát và tần suất thực hiện cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên tuổi, tiền sử hút thuốc, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn chuyên môn. X-quang phổi thông thường không thay thế được CT liều thấp trong tầm soát nhóm nguy cơ cao.
Hiện Việt Nam chưa triển khai chương trình tầm soát ung thư phổi trên diện rộng. Người dân nên khám sức khỏe định kỳ, trao đổi với bác sĩ nếu có yếu tố nguy cơ để được tư vấn phương pháp phù hợp; đồng thời không hút thuốc, tránh khói thuốc và hạn chế tiếp xúc với môi trường độc hại.
Người bệnh cần tuân thủ phác đồ, tái khám đúng hẹn và không tự ý bỏ điều trị để theo các phương pháp truyền miệng. Những tiến bộ y học đang giúp nhiều bệnh nhân ung thư phổi sống lâu hơn và cải thiện chất lượng sống, song phát hiện sớm, lựa chọn điều trị phù hợp và khả năng tiếp cận thuốc vẫn là những yếu tố quyết định.
Lê Phương