Tuy nhiên, trước diễn biến thời tiết còn phức tạp, thành phố Huế đang tăng cường quản lý an toàn hồ đập, rà soát khả năng thoát lũ và nâng cao hiệu quả vận hành.
Chủ động điều tiết, bảo đảm an toàn hồ chứa và vùng hạ du
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Huế, thành phố hiện có khoảng 1.000 công trình thủy lợi, trong đó có 56 hồ chứa thủy lợi và 13 hồ thủy điện với tổng dung tích khoảng 2 tỷ mét khối, cùng hệ thống đập dâng, trạm bơm, cống và hơn 1.800 km kênh mương.
Các công trình thủy lợi đáp ứng tưới tiêu cho khoảng 58.124 ha/năm, đạt tỷ lệ khoảng 95%. Hệ thống hồ thủy lợi, thủy điện được vận hành đa mục tiêu, phục vụ sản xuất, dân sinh, phòng chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội.
Thực tế vận hành trong mùa khô năm 2026 cho thấy, sự phối hợp giữa cơ quan chuyên môn và các chủ đập đã góp phần duy trì dòng chảy hạ du lưu vực sông Hương; nguồn nước được duy trì ở mức từ 70-100 m³/giây đến cuối tháng 8, bảo đảm phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Việc điều hành nguồn nước mặt trên sông Hương, sông Bồ cũng được thực hiện thông qua hệ thống đập Thảo Long và cống Phú Cam.
Đáng chú ý, trong đợt mưa lớn từ ngày 10-13/9, tổng lượng nước về ba hồ Tả Trạch, Bình Điền và Hương Điền đạt khoảng 433,3 triệu mét khối. Các hồ giữ lại khoảng 380,3 triệu mét khối, tương đương 87,8%, góp phần cắt giảm đỉnh lũ cho vùng hạ du sông Hương, sông Bồ.
Theo Chi cục Thủy lợi và Biến đổi khí hậu, sau đợt mưa lũ, các hồ chứa trên địa bàn vận hành ổn định, bảo đảm an toàn kỹ thuật. Kết quả này cho thấy vai trò của việc phối hợp điều tiết, bảo đảm theo quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hương và quy trình vận hành đơn hồ đã được phê duyệt.
Tuy nhiên, hiệu quả cắt giảm lũ không đồng nghĩa với việc có thể chủ quan trước những diễn biến bất thường của thời tiết.
Mới đây, sau khi kiểm tra thực địa tại các hồ thủy điện Hương Điền, Bình Điền và hồ thủy lợi Tả Trạch, đồng thời làm việc với các chủ hồ về công tác quản lý, vận hành, điều tiết nước và bảo đảm an toàn công trình, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Huế Lê Trí Thanh yêu cầu các chủ hồ tiếp tục thực hiện nghiêm quy trình vận hành, theo dõi sát lượng mưa, mực nước, dòng chảy và phối hợp chặt chẽ với cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương.
Trước đó, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố Huế yêu cầu các đơn vị quản lý, vận hành hồ, đập rà soát, xây dựng phương án điều tiết theo những kịch bản mưa dự báo. Các hồ Hương Điền, Bình Điền, Tả Trạch, A Lưới, cụm A Lin 3, Thượng Nhật, Rào Trăng 4 và Thảo Long được lưu ý trong công tác chuẩn bị.
Ban cũng yêu cầu vận hành điều tiết hồ thủy điện A Lưới và A Lin B1, nhằm hạ thấp mực nước hồ, tạo dung tích đón lũ. Lưu lượng xả qua tràn dự kiến tăng dần, có thể đạt 600 m³/giây tại hồ A Lưới và 300 m³/giây tại hồ A Lin B1.
Việc điều tiết được yêu cầu thực hiện theo hướng tránh gây đột biến cho vùng hạ du. Các đơn vị quản lý hồ phải thông báo đến chính quyền và người dân, duy trì theo dõi, báo cáo thường xuyên để phục vụ công tác chỉ đạo. Thông tin vận hành được gửi đến các tỉnh: Sê Kông và Attapeu (Lào) nhằm phối hợp ứng phó tại lưu vực hạ du liên biên giới.
Khai thác tài nguyên lòng hồ gắn với an toàn và sinh kế
Một vấn đề được đặt ra từ thực tiễn vận hành là khả năng thoát lũ tại khu vực hạ lưu các công trình. Công ty cổ phần Thủy điện Bình Điền mới đây đã đề xuất khảo sát, đánh giá lại khả năng thoát lũ và không gian chứa lũ trên đoạn khoảng 700m phía hạ lưu cầu Mỏ Cáo, xã Bình Điền.
Tổng Giám đốc Công ty Nguyễn Quang Hải cho rằng, sau mùa mưa lũ năm 2025 và quá trình điều tiết lũ với cường độ cao, khu vực hạ du xuất hiện tình trạng bồi lắng cát, sỏi. Hiện tượng này có thể ảnh hưởng đến khả năng thoát lũ và hiệu suất tổ máy, đồng thời đề xuất khảo sát để có cơ sở lập phương án nạo vét, khơi thông, trình cấp có thẩm quyền xem xét.
Đề xuất nêu trên cho thấy yêu cầu cấp thiết của việc đánh giá thường xuyên khả năng thoát lũ, không gian chứa lũ và những biến động địa hình tại khu vực hạ du. Việc khảo sát, nạo vét nếu được triển khai cần dựa trên cơ sở khoa học, tuân thủ quy định và bảo đảm không phát sinh tác động bất lợi đến an toàn công trình, môi trường và người dân.
Bên cạnh nhiệm vụ bảo đảm an toàn hồ đập và điều tiết nguồn nước, Huế đang nghiên cứu khai thác hiệu quả tài nguyên lòng hồ, trong đó có vật liệu bồi lắng, phát triển du lịch sinh thái, nuôi trồng thủy sản và năng lượng mặt trời trên mặt hồ. Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Lê Trí Thanh yêu cầu các phương án phải phù hợp quy hoạch, bảo vệ môi trường và không ảnh hưởng đến chức năng chính của hồ chứa.
Đối với công tác nạo vét, các địa phương và đơn vị quản lý được yêu cầu rà soát mức độ bồi lắng, dung tích hồ bị ảnh hưởng, xác định khối lượng vật liệu và xây dựng phương án xử lý. Tại hồ Hòa Mỹ, theo báo cáo của Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi thành phố Huế, có khoảng 171.847 m³ vật liệu cát, sỏi có thể tận thu làm vật liệu xây dựng, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.
Thành phố cũng đang nghiên cứu tiềm năng phát triển du lịch tại các lòng hồ với định hướng du lịch tâm linh, du lịch sinh thái kết hợp công viên và những dự án sinh thái phù hợp với cảnh quan, môi trường khu vực hồ chứa.
Tuy nhiên, lãnh đạo thành phố lưu ý việc khai thác lòng hồ phải gắn với bảo đảm an toàn công trình, bảo vệ môi trường và sinh kế lâu dài của người dân, nhất là những người tham gia nuôi trồng thủy sản, trồng rừng và các hoạt động kinh tế tại khu vực hồ chứa; nghiên cứu, đánh giá kỹ về công nghệ, vị trí lắp đặt điện mặt trời trên mặt hồ, môi trường và ảnh hưởng đến quá trình vận hành, nhất là trong mùa mưa lũ.
Từ kết quả giữ nước, cắt giảm lũ trong đợt mưa lớn vừa qua đến những vấn đề về bồi lắng, thoát lũ và khai thác lòng hồ, thực tiễn cho thấy công tác quản lý hồ chứa cần được tiếp cận theo hướng đa mục tiêu, nhưng không tách rời yêu cầu an toàn, đây là cơ sở để Huế tiếp tục củng cố năng lực điều hành, chủ động ứng phó mùa mưa bão và bảo đảm lợi ích lâu dài của người dân vùng hạ du.
Bài và ảnh: HÀ THANH