Vệ tinh AI của Google gửi phản hồi đầu tiên từ không gian

Nguồn ảnh: VnExpress

Vệ tinh đầu tiên trang bị bộ xử lý Tensor (TPU) của Google đang hoạt động tốt trên quỹ đạo Trái Đất, gửi về thơ và dữ liệu kỹ thuật.

Google hôm 30/10 thông báo nhận được phản hồi đầu tiên từ vệ tinh đang hoạt động ngoài không gian thuộc dự án dài hạn Suncatcher, phục vụ mục đích nghiên cứu khả năng xây trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo. Vệ tinh do Planet Labs chế tạo, trang bị 4 bộ xử lý Tensor (TPU) do Google phát triển, pin mặt trời công suất khoảng 1 kW và hệ thống làm mát. Đây là vệ tinh đầu tiên thuộc dự án Suncatcher, bay lên không gian nhờ tên lửa Falcon 9 của SpaceX hôm 1/10.

Theo Tech Crunch, với nhu cầu năng lượng của TPU, mỗi lần vệ tinh chỉ có thể bật một TPU khoảng 20 phút, gây khó khăn cho quá trình liên lạc giữa không gian và mặt đất. Sau khoảng ba tuần vận hành thử nghiệm các hệ thống phụ, vệ tinh đã sẵn sàng hoạt động.

Tuần này, các kỹ sư dưới Trái Đất gửi câu lệnh đầu tiên, yêu cầu mô hình Gemma 4 của Google DeepMind, vốn tích hợp sẵn trên vệ tinh, viết một bài thơ haiku về việc hiện diện ngoài không gian. Mô hình phản hồi: "Blue marble below. Data streams in silent grace. Starlight feeds my core" (Viên bi xanh bên dưới. Những dòng dữ liệu chảy trong tĩnh lặng. Ánh sao nuôi dưỡng tim tôi).

Google cho biết, đây là phản hồi AI đầu tiên từ một TPU cấp trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo. Công ty sau đó tiếp tục thử nghiệm bằng cách yêu cầu vệ tinh sáng tác những bài thơ ngắn hài hước về chủ đề không gian, đồng thời yêu cầu vệ tinh báo cáo điều kiện quỹ đạo xung quanh. Người phát ngôn của Google cho biết, vệ tinh đang hoạt động bình thường.

Nguyên mẫu vệ tinh của Project Suncatcher trang bị TPU của Google. Ảnh: Planet Labs — Nguyên mẫu vệ tinh của dự án Suncatcher, trang bị TPU do Google phát triển. Ảnh: *Planet Labs*

Theo The Verge, Google sẽ tiếp tục thực hiện chuỗi thử nghiệm nhằm đánh giá hiệu suất của TPU dưới tác động nhiệt và bức xạ trên quỹ đạo. "Việc xác minh TPU có thể thực hiện nhiệm vụ một cách đáng tin cậy ngoài không gian sẽ mở đường cho cột mốc tiếp theo: đưa hai vệ tinh kết nối với nhau lên quỹ đạo năm 2027", gã khổng lồ tìm kiếm cho biết.

Với dự án Suncatcher, Google hình dung viễn cảnh mạng lưới 81 vệ tinh hoạt động song song, tận dụng nguồn ánh sáng Mặt Trời gần như liên tục trên quỹ đạo Trái Đất thấp, nơi vệ tinh nhận năng lượng nhiều hơn khoảng 8 lần so với dưới mặt đất. Tuy nhiên, dự án vẫn cần giải quyết bài toán băng thông, độ trễ, nhiệt và khả năng mở rộng.

Trong nghiên cứu đăng trên tạp chí Joule tháng trước, nhóm chuyên gia thuộc dự án Suncatcher ước tính, cần khoảng 1.800 lần phóng siêu tên lửa Starship của SpaceX trong 10 năm tới để hoàn thành một trung tâm dữ liệu không gian.

Thu Thảo tổng hợp

Dự án Suncatcher của Google vừa ghi nhận dấu mốc lịch sử khi vệ tinh thử nghiệm đầu tiên gửi thành công phản hồi AI từ quỹ đạo Trái Đất. Vệ tinh do Planet Labs chế tạo, tích hợp 4 bộ xử lý Tensor chuyên dụng cùng mô hình Gemma 4 của Google DeepMind, đã hoàn thành câu lệnh sáng tác thơ haiku và gửi về dữ liệu kỹ thuật sau ba tuần phóng bằng tên lửa Falcon 9. Đây là lần đầu tiên một vi xử lý AI chuẩn trung tâm dữ liệu vận hành và xử lý tác vụ thành công trong môi trường không gian. Dù mở ra tiềm năng lớn, thử nghiệm thực tế cho thấy các rào cản vật lý vẫn là thách thức đáng kể đối với kiến trúc máy tính ngoài khí quyển. Do giới hạn nguồn điện từ tấm pin mặt trời công suất 1 kW, mỗi vi xử lý chỉ có thể hoạt động ngắt quãng khoảng 20 phút mỗi chu kỳ, đặt ra bài toán phức tạp về làm mát cũng như duy trì liên lạc với các trạm mặt đất. Chuỗi thử nghiệm tiếp theo sẽ tập trung đánh giá mức độ suy hao của linh kiện trước bức xạ vũ trụ và biến thiên nhiệt độ khắc nghiệt. Google đang hướng tới kế hoạch phóng cặp vệ tinh kết nối liên kết vào năm 2027, từng bước hiện thực hóa mạng lưới 81 vệ tinh vận hành song song trên quỹ đạo tầm thấp nhằm tận dụng nguồn năng lượng mặt trời dồi dào gấp 8 lần mặt đất trời. Tuy nhiên, theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Joule, việc xây dựng một trung tâm dữ liệu không gian quy mô hoàn chỉnh sẽ đòi hỏi khoảng 1.800 chuyến bay của siêu tên lửa Starship trong thập kỷ tới cùng các giải pháp đột phá về băng thông và độ trễ.