Nếu tính theo tổng giá trị, vàng là một trong những loại tài sản lớn nhất thế giới. Nhưng trên thực tế, thị trường này không "rộng" như vẻ ngoài: chỉ cần các nhà đầu tư trái phiếu lo ngại rủi ro đổ vài tỷ USD sang vàng, giá có thể lập tức tăng vọt.
Ước tính toàn bộ lượng vàng đã được khai thác trên thế giới có giá trị hơn 30.000 tỷ USD. Đầu năm nay, thị trường giao ngay London - trung tâm giao dịch vàng vật chất lớn nhất thế giới - từng ghi nhận giá trị giao dịch vượt xa 1.000 tỷ USD chỉ trong một tuần. Khối lượng giao dịch vàng toàn cầu gần như ngày nào cũng trên 300 tỷ USD.
Tuy nhiên, phần lớn con số khổng lồ đó là các giao dịch mua đi bán lại tần suất cao của ngân hàng, nhà tạo lập thị trường, quỹ thuật toán và giới giao dịch tiền tệ. Đó không phải là tiền đầu tư mới thực sự cạnh tranh để nắm giữ lượng vàng có hạn. Nói cách khác, vàng "đổi chủ" liên tục nhưng lượng vàng thực sự được rút khỏi thị trường để cất giữ dài hạn lại không nhiều.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Toàn bộ lượng vàng đã được khai thác trên thế giới có giá trị hơn 30.000 tỷ USD (Ảnh minh họa: CV)
Vàng chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong danh mục của nhà đầu tư phương Tây
Sau nhiều năm chứng khoán Mỹ tăng trưởng ngoạn mục, vàng chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong danh mục của nhà đầu tư phương Tây. Theo phân tích của ngân hàng Goldman Sachs, vào tháng 12/2025, khi giá vàng ở mức gần tương đương hiện nay, các quỹ ETF vàng - quỹ niêm yết trên sàn chứng khoán, nắm giữ vàng vật chất; nhà đầu tư mua chứng chỉ quỹ thay vì mua vàng thật - chỉ chiếm 0,17% danh mục tài sản tài chính tư nhân tại Mỹ, thấp hơn 6 điểm cơ bản (0,06 điểm phần trăm) so với mức đỉnh năm 2012.
Điều đáng chú ý nằm ở phép tính tiếp theo: Goldman Sachs ước tính mỗi khi tỷ trọng vàng trong danh mục của người Mỹ tăng thêm 0,01%, giá vàng sẽ tăng khoảng 1,4%.
Để dễ hình dung: tổng tài sản tài chính của các hộ gia đình Mỹ lên tới hơn 138,6 nghìn tỷ USD vào cuối năm 2025 (theo Fed), nên chỉ cần tỷ trọng vàng nhích thêm 0,01% - con số tưởng như không đáng kể - cũng tương đương hàng chục tỷ USD tiền mới đổ vào một thị trường vốn không có nhiều vàng sẵn để bán. Tiền nhiều, hàng ít, giá tất yếu bật lên. Tỷ trọng "khiêm tốn" của vàng vì thế không phải điểm yếu, mà là dư địa cực lớn nếu nhà đầu tư quyết định quay lại.
Một ước tính khác của JPMorgan Chase vào tháng 5/2025 cho thấy mức độ nhạy cảm tương tự: chỉ cần nhà đầu tư nước ngoài chuyển 0,5% lượng tài sản Mỹ họ đang nắm giữ sang vàng - tương đương khoảng 70 tỷ USD mỗi năm vào thời điểm đó - giá vàng có thể tăng khoảng 18% mỗi năm, trong điều kiện thị trường khi ấy.
"Giao dịch mất giá" trở lại
Câu chuyện trở nên nóng hơn trong tháng 8 này vì một diễn biến từ Bộ Tài chính Mỹ. Ngày 19/8, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent thông báo tăng ít nhất gấp đôi quy mô các đợt mua lại trái phiếu kỳ hạn 10-30 năm, từ tối đa 2 tỷ USD lên ít nhất 4 tỷ USD mỗi đợt, sau khi lợi suất trái phiếu (mức lãi nhà đầu tư nhận được khi mua trái phiếu) 30 năm của Mỹ có lúc lên tới 5,33-5,34% - cao nhất kể từ năm 2007. Cần nhắc lại rằng lợi suất tăng đồng nghĩa với giá trái phiếu giảm và chi phí vay của Chính phủ Mỹ đắt hơn.
Về quy mô, số tiền mua lại này rất nhỏ so với khoản nợ công hơn 32.000 tỷ USD. Nhưng thông điệp mới là điều quan trọng: Washington đang chủ động tìm cách ghìm chi phí vay dài hạn. Lợi suất chỉ giảm được khoảng một ngày rồi bật trở lại, trong khi đồng USD suy yếu còn vàng và bitcoin đồng loạt tăng giá.
Giới đầu tư gọi phản ứng này là "giao dịch mất giá" (debasement trade): mua vàng và các tài sản khan hiếm khác vì lo ngại giới hoạch định chính sách sẽ xử lý gánh nặng nợ bằng cách giữ lãi suất thấp hơn mức cần thiết, chấp nhận lạm phát và để đồng USD dần mất giá trị. Nếu những nỗ lực kiềm chế chi phí vay của Mỹ tiếp diễn, dòng tiền tìm đến vàng có thể còn lớn hơn.
Đà tăng lịch sử
Vàng đang hướng tới một trong những tháng tăng giá mạnh nhất từ trước đến nay. Giá vàng thế giới đã tăng năm tuần liên tiếp, có lúc vượt 4.700 USD/ounce hôm 24/8, cao nhất trong ba tháng, trước khi điều chỉnh về quanh 4.600-4.640 USD/ounce trong hai ngày 26-27/8, khi số liệu lạm phát Mỹ tháng 7 cao hơn dự báo. Tính từ đầu tháng, giá vàng đã tăng khoảng 12-14%, dù vẫn thấp hơn mức kỷ lục 5.597 USD/ounce lập hồi cuối tháng 1/2026.
Nhu cầu vàng không chỉ đến từ nhà đầu tư tư nhân. Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), các ngân hàng trung ương đã mua ròng kỷ lục 289 tấn vàng trong quý II/2026, dẫn đầu là Ba Lan (51 tấn) và Trung Quốc (33 tấn), ngay trong giai đoạn giá vàng giảm mạnh. Điều này cho thấy lực cầu mang tính chiến lược, ít phụ thuộc vào biến động giá ngắn hạn.
Tuy nhiên, việc duy trì đà tăng có thể phụ thuộc vào việc thị trường có tiếp tục tập trung vào câu chuyện nợ công của Mỹ hay không, thay vì chuyển sự chú ý sang xung đột Trung Đông hoặc cơn sốt đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI).
Chất xúc tác lớn tiếp theo có thể đến vào thứ sáu 28/8, khi Chủ tịch Fed Kevin Warsh có bài phát biểu quan trọng đầu tiên tại hội nghị Jackson Hole - hội nghị kinh tế thường niên do Fed chi nhánh Kansas City tổ chức tại bang Wyoming (Mỹ), quy tụ lãnh đạo ngân hàng trung ương toàn cầu.
Ông Warsh nhậm chức từ ngày 22/5, kế nhiệm ông Jerome Powell, và đến nay đã chủ trì hai cuộc họp chính sách, đều giữ nguyên lãi suất ở biên độ 3,50-3,75%. Khác với người tiền nhiệm, ông chủ trương hạn chế đưa ra định hướng chính sách tương lai, nên giới đầu tư đang chờ đợi bài phát biểu này để hiểu cách tân Chủ tịch nhìn nhận nền kinh tế, trong bối cảnh lạm phát Mỹ vẫn quanh 3,4%, cao hơn nhiều mục tiêu 2%.
Với thị trường vàng, câu hỏi then chốt là: liệu Fed có chịu áp lực từ phía tài khóa hay không. Nếu ông Warsh hé lộ rằng Fed có thể giữ lãi suất thấp hơn mức cần thiết để giúp Bộ Tài chính vay tiền rẻ hơn, giới đầu tư sẽ hiểu đó là dấu hiệu Fed đang chịu sức ép từ nợ công - lãi suất thấp cộng với nợ lớn thường dẫn đến lạm phát và đồng USD mất giá, và vàng chính là nơi trú ẩn cho nỗi lo đó. Ngược lại, nếu ông tuyên bố sẽ kiên quyết chống lạm phát dù Chính phủ có phải vay đắt hơn, đồng USD nhiều khả năng mạnh lên, và vàng vốn được định giá bằng USD sẽ chịu áp lực giảm.
Sáng 27/8, giá vàng miếng SJC được niêm yết quanh 147,4-150,4 triệu đồng/lượng (mua vào - bán ra), vàng nhẫn tròn trơn dao động 147-154 triệu đồng/lượng tùy thương hiệu. Giá vàng thế giới quy đổi theo tỷ giá ngân hàng vào khoảng 147 triệu đồng/lượng, tức giá trong nước hiện chênh không nhiều so với thế giới. Chênh lệch mua - bán khoảng 3-4 triệu đồng/lượng vẫn ở mức cao, nên người mua cần cân nhắc kỹ khi giá thế giới đang biến động mạnh theo từng phiên.