Cầu đi bộ dài 720 m, nối bến Bạch Đằng với Thủ Thiêm, hợp long ngày 21/10 sau hơn một năm thi công, dự kiến khai thác dịp Tết Nguyên đán 2027. Điểm nhấn công trình là nhịp chính dài 187 m, với ba vòm thép liên kết tạo hình lá dừa nước, cùng các lối lên uốn lượn ở hai bờ sông.
Ông Takashi Niwa, kiến trúc sư trưởng phương án, đại diện liên danh Chodai - Takashi Niwa Architects và Chodai Kisojiban Việt Nam, cho biết ý tưởng được hình thành khi nhóm tìm kiếm nét riêng của TP HCM trong lần thi tuyển năm 2019.
Phối cảnh cầu đi bộ khi hoàn thành. Ảnh: Đơn vị thiết kế
Đề bài khi ấy đặt ra nhiều yêu cầu bởi cầu nằm ở "mặt tiền" khu trung tâm. Thành phố kỳ vọng công trình trở thành biểu tượng mới, có kiến trúc độc đáo, đồng thời bảo đảm khoảng thông thuyền và tĩnh không cho phương tiện đường thủy. Lối lên cầu phải có độ dốc phù hợp để xe cứu hộ tiếp cận khi khẩn cấp. Mái che cũng được khuyến khích nhằm thích ứng với khí hậu nắng gắt.
Bên cạnh nghiên cứu công năng và kết cấu, nhóm kiến trúc sư đặt câu hỏi: Điều gì khiến TP HCM khác biệt so với những đô thị nhiệt đới như Singapore hay Bangkok? Cảnh quan sông nước miền Nam cùng những rặng dừa nước từ đó trở thành gợi ý cho phương án mang tên "Lá Sài Gòn".
Nhóm bắt đầu phát triển thiết kế từ tháng 9/2019, hoàn thiện và thuyết trình trước Hội đồng giám khảo vào tháng 1/2020. Năm 2023, phương án được TP HCM phê duyệt, làm cơ sở triển khai dự án.
Trong thiết kế, hình ảnh lá dừa nước được thể hiện qua hệ vòm thép liên kết thành phần mái có hình khối ba chiều. Kết cấu vòm giúp hạn chế số trụ dưới sông, bố trí các trụ chính gần hai bờ, dành khoang thông thuyền rộng 80 m, tĩnh không 10 m.
Cận cảnh mái vòm thép hình lá dừa cầu đi bộ sau khi hợp long, sáng 22/10. Ảnh: Thanh Tùng
Khi đánh giá phương án, Hội đồng tuyển chọn nhận xét cách bố trí này giúp mở rộng khoảng thông thuyền, hạn chế nguy cơ tàu va vào trụ, đồng thời giữ mặt cầu thông thoáng và mở tầm nhìn cho người đi bộ. Mái vòm hình lá dừa nước được đánh giá độc đáo, giản dị và phù hợp với không gian đô thị hiện đại.
Ngoài nhịp chính, nhóm tác giả chú trọng thiết kế lối tiếp cận và không gian công cộng hai đầu cầu. Hệ thống đường dốc thoai thoải tạo hành trình liền mạch từ phố đi bộ Nguyễn Huệ đến bến Bạch Đằng, qua sông sang Thủ Thiêm. Những đường cong của lối đi giúp người đi bộ ngắm cảnh từ nhiều góc nhìn.
Phía bến Bạch Đằng, cầu thang lớn dạng xoắn ốc nằm phía trên sàn công cộng bao quanh đài phun nước. Theo ông Niwa, cầu thang vừa tạo điểm nhấn kiến trúc, vừa góp phần che nắng, mưa cho không gian bên dưới. Tạo hình này còn nhằm gợi sự tò mò, thu hút người đi bộ bước lên khám phá.
Nhóm thiết kế mong muốn khu vực chân cầu trở thành điểm dừng chân để người dân, du khách ngắm sông và công trình khi chiều xuống.
Cầu đi bộ bắc qua sông Sài Gòn sau khi hợp long, sáng 22/10. Ảnh: Thanh Tùng
Nằm gần phố đi bộ Nguyễn Huệ, cầu Ba Son và nhiều tòa nhà lớn, cầu đi bộ cũng được thiết kế gắn với sinh hoạt về đêm. Nhóm tác giả phối hợp nhà thiết kế chiếu sáng người Nhật Kato Hisaki xây dựng phương án ánh sáng kết nối công trình với cảnh quan xung quanh.
"Những yếu tố này có thể không thực sự cần thiết với công năng một cầu đi bộ, song chúng tôi cho rằng không thể thiếu để nơi đây trở thành điểm đến vui chơi, thư giãn và sinh hoạt cộng đồng thoải mái", ông Niwa nói.
Phương án kiến trúc được triển khai sau khi Công ty NutiFood đề xuất tài trợ vốn xây dựng năm 2024 và được thành phố chấp thuận. Dự án khởi công tháng 3/2025, tổng mức đầu tư gần 1.000 tỷ đồng, mặt cầu rộng 6-11 m.
Trong khi các nhà thầu thi công trụ và cầu dẫn tại TP HCM, nhịp chính vòm thép hình lá dừa nước được chế tạo, lắp ráp tại nhà máy ở Vũng Tàu, sau đó lai dắt về bến Bạch Đằng để kết nối với các phần cầu đã xây dựng.
Vị trí xây dựng cầu đi bộ vượt sông Sài Gòn. Đồ họa: Hoàng Khánh
Ông Đặng Xuân Hải, Chỉ huy trưởng gói thầu xây dựng cầu chính thuộc Công ty Đạt Phương, cho biết nhịp chính không có trụ đỡ giữa sông. Hai trụ TC1 và TC2 gần hai bờ chịu tải trọng của khối kết cấu hàng nghìn tấn cùng các hoạt động trên cầu khi khai thác, nên bệ trụ có quy mô lớn.
Theo ông Hải, bệ trụ TC2 phía Thủ Thiêm lớn hơn bệ phía đối diện, được xây trên diện tích gần 1.800 m2, dài 48,5 m, rộng 39 m, cao 3 m. Riêng hạng mục này, nhà thầu sử dụng khoảng 650 tấn thép và hơn 7.450 m3 bê tông. Theo kinh nghiệm của ông, quy mô này lớn hơn bệ trụ nhiều cầu dây văng, vốn thường có diện tích khoảng 1.500-1.600 m2.
Cả hai bệ nằm chìm dưới mặt nước theo yêu cầu kiến trúc. Khi triều lên cao, đáy bệ cách mặt nước khoảng 8 m, trong khi dòng chảy mạnh khiến việc thi công phức tạp. Theo ông Hải, đến nay những hạng mục lớn nhất đã cơ bản hoàn tất.
Ông Nguyễn Hữu Hoàng, Giám đốc dự án thuộc Công ty NutiFood, cho biết công trình đạt khoảng 90% khối lượng. Sau hợp long, các đơn vị tiếp tục kiểm tra kỹ thuật, hoàn thiện mặt cầu, lan can, chiếu sáng nghệ thuật và cảnh quan, hướng đến đưa cầu vào sử dụng dịp Tết Nguyên đán 2027.
Giang Anh