Giữa tuần trước, Phó thủ tướng Đức Lars Klingbeil đến thăm trụ sở Volkswagen - hãng ôtô lớn nhất châu Âu đang gặp khủng hoảng, và cảnh báo Brussels về sự cạnh tranh của xe hơi Trung Quốc. 5 năm trước, các hãng xe Trung Quốc chỉ bán được vài chục nghìn chiếc tại châu Âu, nhưng họ đang trên đà cán mốc doanh số 1 triệu chiếc trong năm nay.
Theo Financial Times, Liên minh châu Âu (EU) đã yêu cầu Trung Quốc "tự nguyện" hạn chế xuất khẩu xe hybrid nhằm tránh một cuộc chiến thương mại. Họ kỳ vọng quốc gia Đông Á giảm thị phần hybrid tại châu Âu xuống còn 15%, từ mức một phần ba hiện tại. Trong khi đó, Đức kêu gọi EU áp thuế lên xe hybrid (xe vừa chạy điện và xăng, PHEV) của Bắc Kinh, đồng thời siết tỷ lệ nội địa hóa.
Động thái của EU đưa ra trong bối cảnh làn sóng ôtô Trung Quốc tràn vào châu Âu nhanh chưa từng có, được công ty nghiên cứu thị trường Rhodium Group ví von là thâm nhập với "vận tốc ánh sáng".
Năm 2021, doanh số bán xe của Bắc Kinh tại thị trường châu Âu khoảng 66.000 chiếc, và liên tục tăng trong 5 năm qua. Tính tới cuối 2025, xe Trung Quốc chiếm 9,3% thị phần ôtô tại thị trường này.
Làn sóng thâm nhập của ôtô Trung Quốc được tiếp sức bởi chính sách ưu đãi xe xanh của châu Âu, hướng tới xóa bỏ 90% khí thải trước năm 2035. Đơn cử, Italy tặng tới 10.000 euro (khoảng 11.650 USD) cho mỗi người dân đổi sang xe điện. Tranh thủ trợ cấp này, Leapmotor - hãng xe điện mới nổi từ Trung Quốc - đưa hàng nghìn xe điện cỡ nhỏ T03 giá rẻ thâm nhập thị trường. Sau trợ cấp, giá một chiếc T03 chỉ còn khoảng 5.000 euro, thấp hơn nhiều mẫu xe rẻ nhất của đối thủ.
Ôtô Trung Quốc chờ được bốc xếp, xuất khẩu, tại một cảng ở tỉnh An Huy, Trung Quốc, ngày 18/9/2025. Ảnh: China Daily
Cũng theo Rhodium Group, tốc độ xe Trung Quốc giành thị phần tại châu Âu vượt xa những gì các nhà sản xuất ôtô Nhật Bản và Hàn Quốc làm được trong những năm 1970 và 1990. Bởi lẽ, năng lực sản xuất của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới lớn hơn nhiều, giúp tăng tốc mở rộng quy mô. Trong khi đó, họ "không có đường lui" khi thị trường trong nước chật chội do dư cung, còn Mỹ gần như đóng cửa bằng thuế quan.
EU từng cố gắng ngăn chặn làn sóng đổ bộ từ Trung Quốc bằng mức thuế 45% lên xe thuần điện (BEV) vào cuối năm 2024. Các hãng xe Trung Quốc nhanh chóng tìm được "kẽ hở", xuất khẩu lượng lớn xe hybrid và PHEV, chỉ chịu thuế suất 10%.
Bên cạnh đó, Anh không áp thuế lên BEV Trung Quốc như EU, đồng thời tham vọng loại bỏ xe xăng, dầu từ năm 2030. Tại thị trường này, xe "made in China" chiếm tới 20,6% thị phần vào cuối năm ngoái, theo Rhodium Group.
Năm 2025, doanh số của BYD tăng lên 51.000 chiếc, gấp 6 lần, còn doanh số Chery tăng gấp 13 lần so với năm trước đó. MG bán được 85.000 chiếc, thấp hơn so với doanh số của Mercedes-Benz (Đức).
Trước sức ép từ xe Trung Quốc, các hãng ôtô lớn nhất châu Âu đang gặp khó khăn. Volkswagenlên kế hoạch cắt giảm tới 50.000 lao động. Hai hãng xe lớn khác của Đức và châu Âu là Mercedes-Benz và BMW cũng trong tình cảnh tương tự. "Chúng ta đang phải đối mặt với sự cạnh tranh vô cùng khốc liệt, khó khăn và không công bằng từ xe Trung Quốc", bà Daniela Cavallo, người đứng đầu công đoàn của Volkswagen, nói.
Volkswagen sở hữu nhiều thương hiệu xe như Audi, Porsche, Lamborghini, Ducati. Hãng xe Đức đang ở thế gọng kìm khi vừa thất thế tại Trung Quốc, lép vế trên "sân nhà", đồng thời chịu ảnh hưởng từ thuế đối ứng của Mỹ. Trong giai đoạn 2021-2025, biên lợi nhuận của họ giảm từ 7,7% về 2,8%. Tính riêng thị trường Trung Quốc, lợi nhuận hãng xe Đức giảm 80% trong thập kỷ qua.
Tốc độ chiếm lĩnh thị phần của xe sản xuất từ Trung Quốc so với đối thủ tại thị trường EU và Anh, với Y1 là năm đầu tiên xe ngoại vượt 0,5% thị phần. Nguồn: Rhodium Group
Trước đề nghị "giảm xuất khẩu tự nguyện" từ EU, Bắc Kinh cho rằng việc giới hạn trần xuất khẩu "vi phạm nghiêm trọng" các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết nước này theo dõi sát sao hành động của EU với ngành công nghiệp xe điện, và có biện pháp bảo vệ quyền, lợi ích của doanh nghiệp Trung Quốc.
Trong khi đó, tờ China Daily nhận định vấn đề của ngành công nghiệp ôtô EU không nằm ở chỗ năng lực cạnh tranh của Trung Quốc quá mạnh, mà là "năng lực của châu Âu yếu". Nhà sản xuất Trung Quốc dành nhiều năm để xây dựng quy mô trong lĩnh vực pin, phần mềm, chuỗi cung ứng và nền tảng xe điện. Ngược lại, châu Âu phải đối mặt với giá năng lượng đắt, chi phí sản xuất cao, quy định không nhất quán và quá trình chuyển đổi đầy khó khăn từ xe động cơ đốt trong truyền thống sang điện.
Truyền thông Trung Quốc cho rằng các hãng xe EU hưởng lợi lớn từ thị trường tỷ dân trong nhiều thập kỷ, bán xe và thu về lợi nhuận đáng kể. "Trung Quốc chưa bao giờ yêu cầu các công ty châu Âu phải "tự nguyện" nhường lại một phần thị phần của mình để bảo vệ ngành công nghiệp nội địa", China Daily nêu.
Bảo Bảo (tổng hợp)