Vì sao giao cho cấp xã tuyển giáo viên là chưa phù hợp?

Hà Nội giao cấp xã; nhiều tỉnh, thành do sở GD-ĐT chủ trì

Một cô giáo đang dạy hợp đồng ở xã Đông Anh (Hà Nội) cho biết UBND xã vừa thông báo thi tuyển giáo viên (GV). Cô hy vọng sau nhiều năm làm hợp đồng, lần này cô sẽ trúng tuyển biên chế để có thu nhập cao hơn, công việc ổn định hơn. Tuy nhiên, cô cũng cho biết vẫn tham dự kỳ thi tuyển GV ở các nơi khác để tăng cơ hội trúng tuyển. Cùng tâm sự, một cử nhân mới tốt nghiệp Trường ĐH Sư phạm Hà Nội cho biết đã ứng tuyển nhiều xã, phường khác nhau dù thi nhiều lần rất căng thẳng, mệt mỏi.

ẢNH: TUẤN MINH

Hà Nội là một trong số địa phương vẫn đang giao cấp xã tuyển GV cho các trường học trên địa bàn xã, phường mình quản lý. Một lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội ở xã ngoại thành Hà Nội lý giải không phải xã muốn "ôm" việc mà điều này thực hiện theo ủy quyền của giám đốc Sở GD-ĐT. Quyết định 1584 do Giám đốc Sở GD-ĐT Hà Nội Nguyễn Văn Hiền ký ngày 16.3 nêu rõ ủy quyền cho chủ tịch UBND cấp xã thực hiện thẩm quyền tuyển dụng nhà giáo và nhân viên trong cơ sở giáo dục công lập thuộc thẩm quyền quản lý. Thời hạn ủy quyền đến hết ngày 31.12.2027. Các xã chỉ có trách nhiệm báo cáo Giám đốc Sở GD-ĐT Hà Nội kết quả thực hiện và các vấn đề đột xuất, phát sinh. Quyết định không nêu lý do về việc ủy quyền.

Điều này dẫn tới thực tế là mỗi UBND phường, xã lại thành lập một hội đồng tuyển dụng GV riêng. Mỗi nơi cũng có cách thức thi tuyển, xét tuyển khác nhau. Báo cáo với Bộ GD-ĐT trong buổi làm việc chiều 23.9, lãnh đạo Sở GD-ĐT Hà Nội cho biết toàn TP còn thiếu hơn 7.200 GV ở các cấp học, môn học so với định mức hiện hành.

Trong khi đó, theo ghi nhận của PV Thanh Niên, nhiều tỉnh, thành đã giao sở GD-ĐT chủ trì tuyển dụng GV. Tại TP.Bắc Ninh, theo Sở GD-ĐT, trước năm học này, tổng số biên chế viên chức cấp học mầm non, phổ thông và giáo dục nghề nghiệp - thường xuyên được giao trên địa bàn là 48.704 người. Số viên chức hiện có là 47.687 người. Toàn TP còn thiếu 1.017 biên chế của ngành giáo dục chưa tuyển dụng.

Chủ tịch UBND TP.Bắc Ninh đã giao Sở GD-ĐT xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhà giáo năm 2026, trình UBND TP phê duyệt để tổ chức thực hiện theo đúng quy định. Sở GD-ĐT các tỉnh Cao Bằng, Phú Thọ… cũng là đơn vị chủ trì, thông báo về số lượng và quy định về tuyển dụng nhà giáo, viên chức ngành giáo dục.

Từ năm 2025, UBND tỉnh Nghệ An đã có văn bản giao Sở GD-ĐT thực hiện việc tuyển dụng, tiếp nhận trong phạm vi số lượng biên chế được giao trên địa bàn tỉnh. Đồng thời, thực hiện việc sử dụng biệt phái bố trí dạy liên trường, thuyên chuyển đội ngũ nhà giáo, viên chức, người lao động trong các cơ sở giáo dục công lập trên địa bàn tỉnh theo quy định…

Ghi nhận cho thấy việc thi tuyển GV ở vòng 2 (thực hành sư phạm) cũng mỗi nơi áp dụng một cách làm khác nhau, không chỉ giữa các tỉnh, thành mà giữa các xã, phường (như ở Hà Nội). Có nơi thi vấn đáp, có nơi thi viết, thi thực hành giảng dạy…

Một GV từng tham gia ứng tuyển chia sẻ nên giao cho sở GD-ĐT tuyển dụng sẽ khách quan hơn, thông tin tập trung vì quy về một mối; tiết kiệm chi phí cho cả người thi lẫn hội đồng tuyển dụng. "Chứ mỗi tháng một xã thi thì người thi cũng ứng thí khắp nơi", GV này nói.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cho rằng sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều xã cũng thiếu cán bộ chuyên trách về giáo dục, không còn phòng GD-ĐT cấp huyện với lực lượng cán bộ, chuyên viên "hùng hậu" như trước kia để có thể đứng ra tuyển dụng GV đảm bảo yêu cầu.

ảnh: Tuấn Minh

Bộ GD-ĐT lý giải vì sao cấp xã tuyển GV là chưa phù hợp

Tại phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT do Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội tổ chức ngày 20.9, dẫn Nghị quyết 248 về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển GD-ĐT giao cho giám đốc sở GD-ĐT quyền tuyển dụng, điều động GV, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn nói: "Chúng tôi tin rằng đây là giải pháp rất quan trọng. Thời gian qua, một số địa phương tiến hành tuyển dụng tập trung mang lại rất nhiều ưu điểm: tuyển dụng một lần theo chỉ tiêu của các địa phương, các trường; GV có nhiều nguyện vọng và một lần tuyển dụng được nhiều chỉ tiêu".

Theo Bộ trưởng Bộ GD-ĐT, việc một số địa phương phân cấp cho các xã, phường tuyển dụng GV là chưa phù hợp với Nghị quyết 248. Nếu một tỉnh, TP có trên 100 xã, phường thì phải tổ chức hơn 100 lần hội đồng thi tuyển dụng. Hơn nữa, khi xã, phường tổ chức tuyển dụng cho các trường sẽ gặp khó khăn do chỉ tiêu có hạn, trường không tuyển được mà GV cũng không trúng tuyển, gây căng thẳng.

Giải thích kỹ hơn, một đại diện Cục Nhà giáo (Bộ GD-ĐT) cho rằng: "Qua nắm bắt, kiểm tra, giám sát công tác quản lý nhà nước về đội ngũ những năm qua cho thấy một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng thừa, thiếu cục bộ GV diễn ra nhiều năm không giải quyết được là do việc phân cấp thẩm quyền tuyển dụng, biệt phái giao cho UBND cấp huyện chủ trì đối với cấp học mầm non, tiểu học, THCS. Việc này dẫn tới tình trạng "phân mảnh" giữa các huyện, khi xảy ra tình trạng thừa, thiếu cục bộ GV giữa 2 huyện thì không điều động được do thẩm quyền quản lý thuộc 2 huyện khác nhau. Mặt khác, do ngành giáo dục không chủ trì nên dẫn tới tình trạng tuyển không đúng nhu cầu môn học; việc thi bài thi chung như viên chức các ngành khác không đánh giá được năng lực sư phạm của người dự tuyển trở thành GV".

Bộ GD-ĐT cũng nêu thực trạng cấp xã hiện nay không có cơ quan chuyên môn độc lập như cấp sở, không đủ người làm chuyên môn theo cấp hoặc lĩnh vực nên nếu giao cho cấp xã chủ trì tuyển dụng là không khả thi. Cấp xã không đủ năng lực để tổ chức thi tuyển, việc đánh giá năng lực người dự thi không đảm bảo do không có chuyên môn; gây tốn kém cho Nhà nước, cá nhân người dự thi và xã hội (vì hơn 3.200 xã tổ chức thi); làm giảm cơ hội trúng tuyển của người dự thi do ít cơ hội lựa chọn (vì mỗi lần thi chỉ ở 1 xã)...

Do vậy, Bộ GD-ĐT cho rằng: "Sở GD-ĐT là cơ quan chuyên môn, chỉ đạo trực tiếp hoạt động giáo dục sẽ nắm chắc năng lực lãnh đạo, quản lý, quản trị nhà trường của cán bộ; có mặt bằng chung để đánh giá, so sánh, có thể thực hiện việc điều động, luân chuyển cán bộ từ địa phương này sang địa phương khác để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ giáo dục".

Bộ GD-ĐT cũng dự kiến vòng 2 về chuyên môn, nghiệp vụ sẽ được thiết kế khác biệt, bám sát quy trình thực tế của hoạt động dạy học và giáo dục, bảo đảm đánh giá đúng năng lực sư phạm, kỹ năng nghề nghiệp của ứng viên ở từng cấp học, từng trình độ đào tạo. Đây được kỳ vọng là điểm đổi mới quan trọng, nhằm khắc phục hạn chế trước đây khi áp dụng cơ chế chung của viên chức mà chưa tính đủ đến đặc thù của nghề dạy học.

Bộ Nội vụ đề nghị "thống nhất một đầu mối"

Theo báo cáo của Bộ Nội vụ, hiện tồn tại song song 2 trục pháp lý liên quan đến nhà giáo. Luật Viên chức quy định thẩm quyền tuyển dụng viên chức thuộc cơ quan quản lý viên chức; tại địa phương do UBND cấp tỉnh thực hiện hoặc phân cấp, ủy quyền. Trong khi đó, luật Nhà giáo quy định giám đốc sở GD-ĐT thực hiện tập trung việc tuyển dụng, tiếp nhận nhà giáo, cán bộ quản lý và nhân viên trong các cơ sở giáo dục công lập trên địa bàn tỉnh. Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện điều động, thuyên chuyển, biệt phái, bổ nhiệm, thay đổi vị trí việc làm đối với nhân sự thuộc thẩm quyền quản lý.

Bộ Nội vụ đánh giá đây là điểm mới so với pháp luật về viên chức, theo hướng tăng phân cấp cho ngành giáo dục. Tuy nhiên, các quy định vẫn còn tình trạng đan xen, dẫn chiếu qua lại, tiềm ẩn nguy cơ chồng chéo và khó áp dụng trong thực tế.

Từ những vướng mắc trên, Bộ Nội vụ kiến nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ GD-ĐT rà soát tổng thể hệ thống pháp luật về nhà giáo và viên chức, hướng tới thống nhất một đầu mối điều chỉnh đối với nhà giáo trong cơ sở giáo dục công lập, hạn chế việc dẫn chiếu chéo giữa 2 hệ thống pháp luật.